۱۴۰۱/۰۹/۱۳

دمنافقينو څلور علامې او اوسني خلګ:

وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ.[المنافقون۴]
ژباړه: کله چي ته دوی ووينې نو تنې يې خوند درکړي او که خبري وکړي نو ته يې خبرو ته غوږ نيسې، دوی داسي دي لکه درول سوي وچ لرګي، دوی هر ږغ د ځان په خلاف ګڼي، دوی دښمنان دي احتياط ورسره وکړه الله دي دوی هلاک کړي څنګه د حق څخه ګرځول سوي دي؟.
پدې آيت کي الله تعالی د منافقينو درې صفتونه ذکر کوي:
۱ – دوی په تنو او ظاهري منظر باندي داسي برابر، ښائسته او تازه دي چي ليدل يې انسان ته خوند ورکوي. البته ددوی دا هغه نوراني ښائست ندی چي په ليدلو يې د سړي الله تعالی په ياد سي بلکي دوی په ځانونو لاسونه وهلي وي او خپل فيشن يې ښه سره برابر کړی وي تر څو ليدونکي ته ښه او ښائسته معلوم سي.
۲ – دوی ډېر غوړ ژبي، د فصاحت خاوندان دي او د پيغمبر مخ ته په چاپلوسۍ باندي ډېري خوږې خبري کوي ځکه نو ددوی د خبرو نوعيت ته په کتلو سره د انساني فطرت په تقاضا پيغمبر ته ددوی خبرو خوند ورکوی. البته مخکي تر دې چي دوی رسوا سي.
۳ – دوی د عقل او هوښيارۍ څخه خالي دي لکه هغه تکيه سوي لرګي چي په ظاهري بڼه ښائسته دي خو په اصل کي نه روح لري او نه عقل، دوی هم همداسي دي ځکه که دوی عقل درلودلای داسي د منافقت پاليسي يې نه غوره کول.
۴ – دوی د الله، رسول او مؤمنانو لخوا هر ږغ د ځان پر خلاف بولي او چي کومه خبره د عذاب، رسوايۍ، تنبيه او ويري واوري داسي فکر کوي چي موږ يادوي ځکه دوی خو په زړه خيرن او عمل چټل وه چي پيغبمر به هره خبره کول دوی داسي فکر کوی چي موږ ته وايي.
زموږ په زمانه کي بايد مسلمانان کوښښ وکړي چي يواځي پر فيشن او موډ کار ونکړي بلکي خپل باطن او ظاهر دواړه د ګناهونو او سرغړونو څخه پاک کړي، همدا راز د چاپلوسۍ، غوړمالۍ، چلبازۍ او دوه مخيز سياست څخه ځان وساتي تر څو د منافقينو دويمه نښه پکښې موجوده نسي. 
مسلمانان بايد ځانونه د عقل او پوهي په ګاڼه ښايسته کړي تر څو د منافقت ساده اسکليت څخه نجات پيدا کړي او په هوښيار روح او کامل عقل باندي ژوندي وسي.
او مسلمان بايد د بل مسلمان د هري خبري مصداق ځان و نه بولي او هره خبره ځان ته راجع نکړي.
په اسلامي ټولنه کي مسلمان دعوتګران او د امر بالمعروف او نهي عن المنکر مجاهدين خلګو ته د دين رسولو په موخه د ګڼو طريقو څخه استفاده کوي؛ د ميډيا، منبر او ليکلو له لاري خلګو ته ښه او بد معرفي کوي نو که هغوی پر کوم منکر باندي نيوکه کوي مسلمان دي د هغوی د خبري مصداق ځان نه جوړوي خو که بالفرض په کوم انسان کي ياد سوی منکر وي هغه دي ځان اصلاح کړي او د دعوتګر مسلمان څخه دي مننه وکړي چي دده يې ورته فکر کړ.
له بده مرغه بايد ووايو چي په اسلامي ټولنه کي د ګوتو په شمير ځيني داسي خلګ سته چي د ځينو عوتګرانو، علماو او ليکوالانو خبري ځانونو ته راجع کوي او داسي فکر کوي لکه دوی چي موږ يادوي ځکه نو د هغوی څخه خوا بدوي، تبليغات پسې کوي او خپل دښمنان يې بولي پداسي حال کي چي دا عينًا د پخوانيو منافقينو عادت وو. الله تعالی دي موږ ټولو ته هدايت وکړي او د منافقينو د ټولو نښو او علامو څخه دي مو وساتي.
د پورته آيت په آخره کي الله تعالی مسلمانانو ته خبر داری ورکوي چي د منافقينو سره ډېر پام کوئ ځکه دوی ستاسو دښمنان دي او دا معلومه خبره ده چي د دښمن په وړاندي بايد مسلمان تل د آمادګۍ په حالت کي وي.
زموږ په زمانه کي هم بايد ټول خلګ او اسلامي نظام دداسي انسانانو په وړاندي ويښ وسي تر څو خدای مکړه د مسلمانانو په مينځ کي د فساد کرلو په ذريعه اسلامي نظام او مسلمانان د خطرناکو ننګونو سره مخامخ نکړي.
ليکوال: مولوي نورالحق مظهري

د فتحي وروسته د فراه په پوهنتون کي د وینا پر مهال:

د لوړو زده کړو ادارې سویل لوېديځي حلقې لخوا د پوهنتونونو استادانو او اداري پرسونل ته ناسته.

زه او زما معزز استاد او سعيد آغاجان:

فراه لوړو زده کړو مؤسسه

پوه سه چي په هيڅ باندي خبر نه یې:

۱۴۰۱/۰۹/۱۱

چاپلوس ته د مخلص خطاب:

خپل زړه او ژبه سم کړئ چي ايمان مو سم سي!

ژباړه: رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايلي دي: د بنده ايمان تر هغه وخته پوري نه سميږي تر څو چي زړه يې سم نسي او زړه يې تر هغه وخت پوري نه سميږي ترڅو چي ژبه يې سمه نسي.
موعظه: که غواړی ايمان مو سم او صحيح سي نو خپل زړه سم کړئ او د حسد، بخل، کرکي، ځانځانۍ، جهالت، منافقت او نورو منفي تصوراتو څخه خپل زړه وساتئ او که غواړی زړه مو سم او صحيح سي نو خپله ژبه د درواغو، چغلګرۍ، تهمت، ښکنځلو، چاپلوسۍ، کفري خبرو، پيغورونو او فسق څخه وساتئ.
معلومه خبره ده چي هر مسلمان د ځان لپاره پوره ايمان او جوړ زړه غواړي چي د خپلي ژبي په ساتلو او سمولو يې خاوند کېدلای سي.
نو د خپلي ژبي سره ډېر کوښښ وکړئ او داسي يې کنټرول کړئ چي په سبب مو زړه او ايمان دواړه قوي سي.
قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: لَا يَسْتَقِيمُ إِيمَانُ عَبْدٍ حَتَّى يَسْتَقِيمَ قَلْبُهُ، وَلَا يَسْتَقِيمُ قَلْبُهُ حَتَّى يَسْتَقِيمَ لِسَانُهُ.[شعب الايمان۸]
مولوي نورالحق مظهري

په چاپلوس انسان باور مکوه!

د چاپلوس انسان زړه ناروغ دی او ژبه يې منحرفه ده ځکه نو هيڅ وخت باور مه ورباندي مکوه او ډېر هوښيار وسه چي د خپلو موخو لپاره درڅخه استفاده ونکړي.
چاپلوس انسان کوښښ کوي چي مخلص او رښتيني مسلمانان سره واچوي ځکه نو تل د مسلمانانو په مینځ کي منافقت کوي او یو مسلمان بل مسلمان ته بد معرفي کوي ترڅو ساده او باوري مسلمان خطاباسي او د بل بې ګناه مسلمان پر ضد يې وکاروي.
چاپلوس انسان کورنۍ او ټولني ورانوي او په خپلي چاپلوسۍ د مشرانو په دوکه کولو نظامونه او حکومتونه ړنګوي.
چاپلوس انسان ستا د دوست څخه دښمن جوړوي او دښمن درته نور قوي کوي ځکه نو ډېر هوښیار وسه او په خندا يې مه دوکه کيږه.
چاپلوس انسان د حقائقو په پټولو او باطل په ښائسته کولو د شيطان او نفس سره ستا پر ګمراه کولو مرسته کوي او ستا د پوهېدلو او زراکت مخه نيسي ځکه دی ستا سره پر هره خبره سر ښوروي او ستا تأييد کوي چي په نتيجه کي ته خپلو اشتباهاتو ته ګرسره نه متوجه کيږې.
چاپلوس انسان تا ته ځان ستا غمخور معرفي کوي خو په اصل کي دی ستا اصلي دښمن دی ځکه پر تا باندي د خير دروازې تړي، الله تعالی درڅخه خوابدی کوي او نيک خلګ ستا څخه متنفر کوي.
مولوي نورالحق مظهري

هغه شی چی دوستي خرابوي:

ژباړه: شعبي رحمه الله وايي: جنګجال او مخالفت پخوانۍ دوستي خرابوي او ددوستۍ ډېري ټينګي غوټي خلاصوي.
يعني چي د دوست سره جنګجال او مخالفت د دوستۍ د خرابېدلو سبب جوړيږي او په جنګجال باندي د دوستۍ ډېر ټينګ روابط له مينځه ځي.
نو ددې لپاره چي دوستي مو د تل لپاره وساتل سي د دوستانو سره جنګجال او مخالفت مکوئ.
الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ: الْمِرَاءُ يُفْسِدُ الصَّدَاقَةَ الْقَدِيمَةَ، وَيَحُلُّ الْعُقَدَ الْوَثِيقَةَ.[شعب الايمان8078]
مولوي نورالحق مظهري

تاواني او زيانمند انسان:

ژباړه: بلال بن سعد وايي: که دي يو څوک وليدی چي چمبازه او لچر وو، جنګجالي وو او خپل په رأيه باندي مغرور وو نو يقينا د هغه انسان تاوان پوره سوی دی.
يعني دغه درې علامې د تاواني او زيانمند انسان دي:
۱ – چمبازي او لچر بازي؛ هغه چي خلګ خطاباسي او د خلګو سره پر هر شي چمبازي کوي.
۲ – هغه چي ډېر جنګجالي وي او پر هر شي د خلګو سره جګړه او سختي کوي.
۳ – هغه چي په خپل فکر او رأيه باندي مغرور او متکبر وي او خپل هر فکر او نظر پر حق بولي.
عَن بِلَالَ بْنَ سَعْدٍ، يَقُولُ: إِذَا رَأَيْتَ الرَّجُلَ لَجُوجًا مُمَارِيًا مُعْجَبًا بِرَأْيِهِ فَقَدْ تَمَّتْ خَسَارَتُهُ.[شعب الايمان۸۰۷۷]
مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۱/۰۹/۰۶

د مسلمانانو په مينځ کي د فتنو ډولونه:

۱ – منفي او د درواغو تبليغات؛ ددې لپاره چي پر مسلمانانو حقائق ګډوډ سي، په درواغو پسې ولاړ سي او د ژوند په ټولو چارو کي د ستونزو سره مخامخ سي ځيني فتنه ګر خلګ په مسلمانانو کي درواغ او باطل نشروي لکه د مدينې منورې منافقينو او يهودو چي همداسي کول.
۲ – د مسلمانانو په مينځ اختلافاتو ته لمن وهل؛ کله چي په مسلمانانو کي د قوت آثار وليدل سي او مسلمانان پر يو اسلامي نظام باندي سره راټول سي پدې وخت کي نو ځيني فتنه ګر انسانان کوښښ کوي چي په ګڼو لارو د مسلمانانو تر مينځ اختلافات پيدا کړي او مسلمانان پر مختلفو قومونو، ډلو ټپلو، حزبونو، ځايونو، ژبو او رنګونو باندي وويشي او يا په مسلمانانو کي پر يو بل د بې ځايه تهمت ويلو کړنه رواج کړي لکه په مدينه منوره کي چي يهودو د اسلامي دولت د جوړېدلو د څرک ليدلو وروسته همداسي کول او يا لکه د اسلامي خلافتونو په وخت کي چي کفارو او خوارجو د اسلامي خلافت د نړولو لپاره د همدې تاکتيک څخه کار اخيستی.
۳ – په مسلمانانو کي د فحشاء خپرول؛ ددې لپاره چي د مسلمانانو څخه معنوي او روحي قوت ولاړ سي ځيني فتنه ګر انسانان کوښښ کوي په مسلمانانو کي د ګڼو لارو څخه فحشاء او بې حيايي خپره کړي چي پدې کار کي ددوی ډېر تمرکز پر ځوانانو او ښځو باندي وي.
البته د مسلمانانو په مينځ کي د کفارو او فتنه ګرو انسانانو لخوا د فحشاء خپرولو ډېري لويي بېلګي په تاريخونو کي ثبت سويدي چي تر ټولو نژدې يې زموږ په هيواد افغانستان کي د شل کلن اشغال په دوره کي د اشغالګرو او ددوی د مزدورانو لخوا د فحشاء لپاره په پيراخه کچه کار کول دي.
۴ – په دين کي شبهات پيدا کول؛ ددې لپاره چي خلګ ددين څخه ليري سي او يا مسلمانانو ته په دين کي شک پيدا سي کفار او فتنه ګر خلګ تل په مسلمانانو کي ددين په اړه شبهات پيدا کوي او يو ډول مسلمانان د الله ددين پر لاره د روانېدلو څخه راګرځوي.
۵ – د نظام پر مشرانو او پر ديني عالمانو بې باوري؛ ددې لپاره چي مسلمانان په ديني او سياسي برخو کي بې سرپرسته او بې مشرانو پاته سي کفار او فتنه ګر انسانان ددې کوښښ کوي چي پر ديني علماو او د حاکم اسلامي نظام پر مشرانو د خلګو باور کم کړي تر څو خلګ هم په دين کي او هم په سياست کي د تزلزل سره مخامخ سي او په تنيجه کي په فکري او سياسي انحراف باندي اخته سي.
مسلمانان بايد تل هوښيار وسي او په خپل مينځ کي هيڅ ډول فتنې ته د راپورته کېدلو اجازه ورنکړي.
مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۱/۰۹/۰۴

د جمعې په خطبه کي باچا او امير ته دعا کول:

د احاديثو د عمومياتو او فقهي کتابونو د تحقيق څخه داسي ښکاري چي د مسلمان او عادل باچا لپاره په خطبه کي دعا کول ښه کار دی.
۱ – په الفقه علی المذاهب الاربعه کتاب کي يې د حنفي مذهب په حواله ويلي: په خطبه کي د باچا او امير لپاره د نصرت، تأييد او په کومو شيانو کي چي د رعيت مصلحت وي د توفيق دعا کول مستحب کار دی ځکه ابوموسی اشعري رضي الله عنه عمر رضي الله عنه ته په خطبه کي دعا کول او د رسول الله صلي الله عليه وسلم د اصحابو څخه هيچا بد ورباندي ندي ويلي.

۲ – په مراقي الفلاح کتاب کي يې ويلي دي: د باچا لپاره د عدل او احسان دعا کول روا دی او په داسي شيانو يې صفت کول چي په باچا کي نه وي مکروه تحريمي دی.
۳ – د حنفي فقه مشهور کتاب ردالمحتار کتاب څخه هم داسي ښکاري چي په خطبه کي د باچا لپاره دعا کول ښه کار دی.

۴ - په شرح السنة للبغوي کتاب کي يې مسلمانو باچاهانو ته دعا کول د مسلمانو امامانو لپاره نصيحت بللی کوم چي ثبوت يې په احاديثو باندي سوی دی.

۵ - په شرح السنة للبربهاري کتاب کي راغلي دي: که دي څوک وليدی چي مسلمان باچا ته يې ښيرا کول نو پوه سه چي هغه د نفسي غوښتنو خاوند دی او که دي د چا څخه واورېدل چي باچا ته يې د ښېګڼي دعا کول نو پوه سه چي هغه د سنت خاوند دی.
فضيل بن عياض رحمه الله فرمايلي دي: که زما لپاره قبلېدونکې دعا وي نو زه به هغه د باچا لپاره وکړم، چا ورته وويل: ددې خبري تشريح وکړه! هغه ورته وويل: که زه يواځي ځان ته دعا وکړم هغه تر ما نه تيريږي خو که باچا ته دعا وکړم نو دی اصلاح سي دده د اصلاح سره خلګ او ښارونه اصلاح کيږي؛ ځکه نو موږ پدې باندي امر سوي يو چي باچاهانو ته د اصلاح او ښېګڼيي دعا وکړو او موږ دوی ته په ښيرا کولو باندي نه يو امر سوي کڅه هم دوی ظلم وکړي ځکه ددوی د ظلم تاوان يواځي دوی ته رسيږي خو د صلاح ګټه يې دوی او ټولو مسلمانانو ته رسيږي.
په ردالمحتار کتاب يې د هغو علماو قول چي باچا ته يې دعا کول مستحب ندی بللی يا يې جايز ندی بللی پر دې باندي حمل کړی چي په دعا کي بې ځايه مبالغه وسي او داسي الفاظ وکارول سي چي د هغو کارول شرعا روا نه وي او يا د باچا صفت پداسي شيانو باندي وسي چي هغه نه وي کړي.
خلاصه: د مسلمان باچا لپاره د جمعې او اخترونو په خطبو کي دعا کول هيڅ پروا نلري البته چي د مبالغې او بې ځايه الفاظ پکښې نه وي.
مولوي نورالحق مظهري

د کتابونو عبارتونه:
أما الدعاء للملك والأمير بالنصر والتأييد والتوفيق لما فيه مصلحة رعيته ونحو ذلك فإنه مندوب لأن أبا موسى الأشعري كان يدعو لعمر في خطبته ولم ينكر عليه أحد من أصحاب النبي صلى الله عليه و سلم.[الفقه علی المذاهب الاربعة]

وجاز الدعاء للسلطان بالعدل والإحسان وكره تحريما وصفه بما ليس فيه.[مراقی الفلاح علی نورالایضاح]

الْقُهُسْتَانِيُّ إلَخْ ) عِبَارَتُهُ ثُمَّ يَدْعُو لِسُلْطَانِ الزَّمَانِ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ مُتَجَنِّبًا فِي مَدْحِهِ عَمَّا قَالُوا إنَّهُ كُفْرٌ وَخُسْرَانٌ كَمَا فِي التَّرْغِيبِ وَغَيْرِهِ ا هـ وَأَشَارَ الشَّارِحُ بِقَوْلِهِ وَجَوَّزَ إلَى حَمْلِ قَوْلِهِ ثُمَّ يَدْعُو إلَخْ عَلَى الْجَوَازِ لَا النَّدْبِ لِأَنَّهُ حُكْمٌ شَرْعِيٌّ لَا بُدَّ لَهُ مِنْ دَلِيلٍ .
وَقَدْ قَالَ فِي الْبَحْرِ : إنَّهُ لَا يُسْتَحَبُّ لِمَا رُوِيَ عَنْ عَطَاءٍ حِينَ سُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ : إنَّهُ مُحْدَثٌ وَإِنَّمَا كَانَتْ الْخُطْبَةُ تَذْكِيرًا.اهـ .
وَلَا يُنَافِي ذَلِكَ مَا قَدَّمَهُ الشَّارِحُ فِي بَابِ الْإِمَامَةِ مِنْ وُجُوبِ الدُّعَاءِ لَهُ بِالصَّلَاحِ لِأَنَّ الْكَلَامَ فِي نَفْيِ اسْتِحْبَابِهِ فِي خُصُوصِ الْخُطْبَةِ بَلْ لَا مَانِعَ مِنْ اسْتِحْبَابِهِ فِيهَا كَمَا يَدْعُو لِعُمُومِ الْمُسْلِمِينَ فَإِنَّ فِي صَلَاحِهِ صَلَاحَ الْعَالَمِ .
وَمَا فِي الْبَحْرِ مِنْ أَنَّهُ مُحْدَثٌ لَا يُنَافِيهِ فَإِنَّ سُلْطَانَ هَذَا الزَّمَانِ أَحْوَجُ إلَى الدُّعَاءِ لَهُ وَلِأُمَرَائِهِ بِالصَّلَاحِ وَالنَّصْرِ عَلَى الْأَعْدَاءِ .
وَقَدْ تَكُونُ الْبِدْعَةُ وَاجِبَةً أَوْ مَنْدُوبَةً عَلَى أَنَّهُ ثَبَتَ أَنَّ أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيَّ وَهُوَ أَمِيرُ الْكُوفَةِ كَانَ يَدْعُو لِعُمَرَ قَبْلَ الصِّدِّيقِ فَأُنْكِرَ عَلَيْهِ تَقْدِيمُ عُمَرَ فَشَكَا إلَيْهِ فَاسْتَحْضَرَ الْمُنْكِرَ فَقَالَ إنَّمَا أَنْكَرْت تَقْدِيمَك عَلَى أَبِي بَكْرٍ فَبَكَى وَاسْتَغْفَرَهُ وَالصَّحَابَةُ حِينَئِذٍ مُتَوَفِّرُونَ لَا يَسْكُتُونَ عَلَى بِدْعَةٍ إلَّا إذَا شَهِدَتْ لَهَا قَوَاعِدُ الشَّرْعِ وَلَمْ يُنْكِرْ أَحَدٌ مِنْهُمْ الدُّعَاءَ بَلْ التَّقْدِيمَ فَقَطْ ، وَأَيْضًا فَإِنَّ الدُّعَاءَ لِلسُّلْطَانِ عَلَى الْمَنَابِرِ قَدْ صَارَ الْآنَ مِنْ شِعَارِ السَّلْطَنَةِ فَمَنْ تَرَكَهُ يُخْشَى عَلَيْهِ ؛ وَلِذَا قَالَ بَعْضُ الْعُلَمَاءِ : لَوْ قِيلَ إنَّ الدُّعَاءَ لَهُ وَاجِبٌ لِمَا فِي تَرْكِهِ مِنْ الْفِتْنَةِ غَالِبًا لَمْ يَبْعُدْ كَمَا قِيلَ بِهِ فِي قِيَامِ النَّاسِ بَعْضِهِمْ لِبَعْضٍ .
وَالظَّاهِرُ أَنَّ مَنْعَ الْمُتَقَدِّمِينَ مَبْنِيٌّ عَلَى مَا كَانَ فِي زَمَانِهِمْ مِنْ الْمُجَازَفَةِ فِي وَصْفِهِ مِثْلَ السُّلْطَانِ الْعَادِلِ الْأَكْرَمِ شَاهِنْشَاهْ الْأَعْظَمِ مَالِكِ رِقَابِ الْأُمَمِ .
فَفِي كِتَابِ الرِّدَّةِ مِنْ التَّتَارْخَانِيَّة : سَأَلَ الصَّفَّارُ : هَلْ يَجُوزُ ذَلِكَ ؟ فَقَالَ : لَا لِأَنَّ بَعْضَ أَلْفَاظِهِ كُفْرٌ ، وَبَعْضُهَا كَذِبٌ وَقَالَ أَبُو مَنْصُورٍ : مَنْ قَالَ لِلسُّلْطَانِ الَّذِي بَعْضُ أَفْعَالِهِ ظُلْمٌ عَادِلٌ فَهُوَ كَافِرٌ ، وَأَمَّا شَاهِنْشَاهْ فَهُوَ مِنْ خَصَائِصِ اللَّهِ تَعَالَى بِدُونِ وَصْفِ الْأَعْظَمِ لَا يَجُوزُ وَصْفُ الْعِبَادِ بِهِ وَأَمَّا مَالِكُ رِقَابِ الْأُمَمِ فَهُوَ كَذِبٌ.اهـ.
قَالَ فِي الْبَزَّازِيَّةُ : فَلِذَا كَانَ أَئِمَّةُ خُوَارِزْمَ يَتَبَاعَدُونَ عَنْ الْمِحْرَابِ يَوْمَ الْعِيدِ وَالْجُمُعَةِ ا هـ أَمَّا مَا اُعْتِيدَ فِي زَمَانِنَا مِنْ الدُّعَاءِ لِلسَّلَاطِينِ الْعُثْمَانِيَّةِ - أَيَّدَهُمْ اللَّهُ تَعَالَى - كَسُلْطَانِ الْبَرَّيْنِ وَالْبَحْرَيْنِ وَخَادِمِ الْحَرَمَيْنِ الشَّرِيفَيْنِ فَلَا مَانِعَ مِنْهُ ، وَاَللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ (قَوْلُهُ فِي مَخْدَعِهِ) هُوَ الْخَلْوَةُ الَّتِي تَكُونُ فِي الْمَسْجِدِ قَالَ السُّيُوطِيّ فِي حَاشِيَتِهِ عَلَى سُنَنِ أَبِي دَاوُد.[ردالمحتار علی الدرالمختار]

وإذا رأيت الرجل يدعو على السلطان فاعلم أنه صاحب هوى وإذا سمعت الرجل يدعو للسلطان بالصلاح فاعلم أنه صاحب سنة إن شاء الله يقول فضيل بن عياض لو كان لي دعوة مستجابة ما جعلتها الا في السلطان قيل له يا أبا علي فسر لنا هذا قال إذا جعلتها في نفسي لم تعدني وإذا جعلتها في السلطان صلح فصلح بصلاحه العباد والبلاد فأمرنا أن ندعو لهم بالصلاح ولم نؤمر أن ندعو عليهم وإن جاروا وظلموا لأن جورهم وظلمهم على أنفسهم وصلاحهم لأنفسهم وللمسلمين.[شرح السنة للبربهاری 107]

وأما النصيحة لأئمة المسلمين ، فالأئمة هم الولاة من الخلفاء الراشدين فمن بعدهم ممن يلي أمر هذه الأمة ، ويقوم به ، فمن نصيحتهم بذل الطاعة لهم في المعروف ، والصلاة خلفهم ، وجهادُ الكفار معهم ، وأداءُ الصدقات إليهم ، وترك الخروج عليهم بالسيف إذا ظهر منهم حيفٌ ، أو سوءُ سيرةٍ ، وتنبيههم عند الغفلة ، وألا يغروا بالثناء الكاذب عليهم ، وأن يدعى بالصلاح لهم.[شرح السنة للبغوی]