زموږ ځوانان بايد واقعيتونو ته ځير وي:

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

واقعيت او حقيقت هغه څه دي چې سالم عقل او صحيح نقل دواړه يې منل او پلوي کول د انسان دنده بولي ځکه نو انسان بايد هميشه رښتينی او واقعيت پالونکی وي او د ټولو هغو شيانو څخه ځان وساتي چې په هغو کې د درواغو، تزوير او پروپاګند ډېر احتمال وي ځکه په هراړڅيز ډول رښتينولي د هر انسان مسئوليت او وظيفه ده.

مسلمان بايد په ويلو، اورېدلو، کتلو او منلو کې هميشه واقعيتونه او حقائق په پام کې ونيسي او په هراړخيز ډول د غير واقعي معلوماتو د اورېدلو او منلو څخه ځان وساتي ځکه غير واقعي معلومات نه تنها دا چې انسان د واقعيتونو څخه ليري کوي بلکې انسان د حق څخه منحرف کوي او په تدريچي ډول يې په درواغو باندې روږدی کوي.

الله تعالی مسلمانان د رښتينو انسانانو سره په ملګرتيا باندې امر کوي او فرمايي: يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ.(التوبة: 119)

ژباړه: اې هغه کسانو چې ايمان يې راوړی دی د الله څخه ووېرېږئ او د رښتينو خلکو ملګري سئ.

د رښتينو خلکو سره د ملګرتيا هدف دا دی چې تاسي ځانونه د هغوی غوندي جوړ کړئ او د نورو کارونو تر څنګ د خبرو په اورېدلو او منلو کې هم ځانونه د هغوی په شان وګرځوی چې خپله هم رښتيا وايي او د نورو خلکو څخه هم يوازې رښتيا خبره مني.

زموږ په زمانه کې چې نن هر سړی ميډيا ته لاسرسي لري معلومه خبره ده چې د هر شي په اړه خبري او تبصرې هم ډېري نشر کېږي ځکه نو موږ بايد د رښتيني انسان او سمي رسنۍ خبري ومنو، د داسي کسانو خبري چې هغوی پر مستقيم مسير روان نه دي و نه منو او د داسي رسنيو پر خبرو غوږ و نه نيسو چې يا بدنامي دي او يا هم د معلوماتو په نشرولو کې دقت او غور نه کوي.

الحمدلله اوس زموږ په هيواد کې قوي او پياوړی اسلامي نظام حاکم دی چې تر خپل توانه يې په هره برخه کې د هيواد جوړوني او هيوادوالو ته د خدمت کولو لپاره کار کړی او لا هم کار روان دی، ځکه نو زموږ مسلمانان وروڼه بايد په امنيتي، سياسي، اقتصادي او نورو برخو کې هغه خبرونه او معلومات ومني کوم چې د معتبرو سرچينو له لوري دوی ته رسيږي، کومې رسنۍ چې د اسلام يا اسلامي نظام سره دښمني لري لکه انټرنيشنل يا ځيني ټولنيزي رسنۍ د هغوی پر خبرو غوږ و نه نيسي.

په خاصه توګه ځوانانو ته مي دا خطاب دی چې تاسي ته د هيواد راتلونکی انتظار دی ځکه نو په فکري لحاظ ځانونه ويښ او ځيرک کړئ، يوازې پر غوږو باور مه کوئ بلکې خپل ښايسته عقل هم وکاروئ؛ کوم کسان چې اوس په هيواد کې حالات نورمال نه بولي، يا د هيواد په ځينو سيمو کې په دروغو د ناامنۍ راپورونه ورکوي، يا حاکم نظام په بشري ضد کړنو تورنوي، يا په نظام کې د سمتي او قومي تبعيض د شتون خبره کوي، يا نظام زده کړو ته په بې توجهۍ متهم کوي او يا هم نور پروپاګندونه نشر کوي ټول هغه کسان دي چې د هيواد څخه تښتېدلي او يا بيخي د څو لسيزو را پدې خوا يې هيواد پرې ايښي دی؛ د داسي کسانو خبره هيڅ وخت د قبول وړ نه ده ځکه د کور له حاله هغه څوک ښه خبر وي چې په کور کې اوسيږي او بله خبره دا ده چې په فارسي کې يو متل دی: آزموده شده را ناآزموده نه گير. کوم کسان چې اوس په افغانانو پسې تبليغات کوي ډېری ازمويل سوي دي او په ازموينه کې ناکامه سوي دي، ځکه نو هيڅوک بايد په دوی باندې باور و نکړي.

که موږ د حق او باطل تاريخچه وګور دا به راته په ډاګه ثابته سي چې هر وخت باطل د حق په وړاندې سنګر نيولی او تبليغات يې پسې کړيدي، په خاصه توګه بيا چې کله د باطل څخه مافيا جوړه سي يا يې د نړۍ ستر کفري هيوادونه ملاتړ وکړي، په دې وخت کې نو بيا باطل ښکرونه او ريښې کوي او د مسلمانانو د ژوند ټولي برخي د خپلي باطلي مبارزې تر پوښښ لاندې راولي. په داسي حالت کې باطل او فاسد انسانان د مسلمانانو د عقيدې د خرابولو لپاره کار کوي، په مسلمانانو کې د فکري او فرهنګي انحراف د ترويجولو لپاره کار کوي، د اسلامي نظامونو د ضعيف او له منځه وړلو لپاره تر خپله وسه هري کړني ته لاس اچوي او د مسلمانو رهبرانو د بدنام کولو لپاره د هر درواغ او اتهام څخه کار اخلي.

زموږ په زمانه کې يهودان، نصاری، کمونيستان او سيکولران د مسلمانانو او اسلامي نظامونو پسې تبليغات کوي او د دې کار لپاره د سيمي استخبارات او ځيني ساده سرټمبه مسلمانان  استخداموي لکه په پخوا کې چې يهودانو د اسلامي نظامونو پر ضد منافقين استخدامول.

د علماؤ لپاره د تدریس ارزښت:

ليكنه: مولوي نورالحق مظهري

علم د الله تعالی له هغه سترو نعمتونو څخه دی چې انسان يې په نازولی دی او د آدم عليه السلام څخه پيل بيا تر اوسه يې د بشر لپاره يوه لويه ځانګړنه ګرځولېده، خو د علم حقيقي او رښتينی برکت هغه وخت څرګندېږي چې له یوه عالم څخه نورو خلکو ته په دوامداره ډول انتقال سي، عالم چې خپل علم له نورو انسانانو سره شریکوي نه تنها دا چې د خلکو د اصلاح او لارښوونې وسیله ګرځي، بلکې خپل علم ژوندی ساتي او د هغه د دوام سبب هم کېږي. له همدې امله تدریس د علماؤ لپاره له ډېرو مهمو دندو څخه دی. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايي: خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ.(صحیح البخاري: ۵۰۲۷)

ژباړه: په تاسو کې غوره هغه څوک دی چې قرآن زده کړي او نورو ته یې ور زده کړي.

نورو ته د قرآن زده کول په تدريس باندې کېږي، فرق نه لري که هغه تدريس په مدرسه کې وي، که په پوهنتون کې وي، که په مکتب کې وي، که په جومات کې وي او که د منبر او محراب له لارې وي. خو شرايطو ته په پام اوس د ټولو علومو د تدريس لپاره په مدرسه، مکتب او پوهنتون کې ښه آسانتياوې برابري دي ځکه نو هر عالم بايد کوښښ وکړي چې په يوه کې د دغه دريو ځايونو ځان ته د تدريس زمينه برابره کړي او که بالفرض په داسي ځايونو کې د تدريس زمينه نه ورته برابريږي بيا هم نه بايد ځان د تدريس څخه محروم کړي بلکې په حجرو، جوماتونو او نورو ښوونيزو ځايونو کې خپل ځان ته د تدريس کولو فرصت برابر کړي.

که علماء تدریس پرېږدي او له يوې مخي ځان د دنيا په کارونو کې بوخت کړي، علم له یوه نسل سره محدود پاتې کېږي او د وخت په تېرېدو یې د خپرېدو او انتقال لړۍ کمزورې کېږي سره د دې چې د اسلامي علومو ډېره برخه ځکه تر موږ پورې را رسېدلې چې د هر نسل علماؤ خپل علم خپلو شاګردانو ته ور زده کړی دی، نو موږ بايد د خپلو اسلافو پر قدم روان سو او نورو ته د خپل علم انتقال خپله دنده او وظيفه وبولو.

د رسول الله صلی الله علیه وسلم له صحابه‌وو څخه نیولې، بیا تابعینو، تبع تابعینو او تر نننیو علماؤ پورې، د علم د انتقال بنسټ پر تعلیم او تدریس ولاړ دی، نو هر عالم چې تدریس کوي، په حقیقت کې د همدې علمي سلسلې یوه کړۍ پیاوړې کوي چې په نتيجه کې هم د ده علم متعدي کيږي او هم يې عملي تجربه ډېريږي، ځکه چې تدریس یوازې د شاګرد لپاره ګټه نه لري، بلکې د استاد لپاره هم د علم د پخېدو او ژورېدو وسیله ده. کله چې عالم یوه موضوع تدریسوي، اړ کېږي چې هغه ښه مطالعه کړي، دلایل یې وڅېړي، مهم مسائل یې ځان ته معلوم کړي او د شاګردانو پوښتنو ته مناسب جوابونه پیدا کړي. له همدې امله ډېر وخت یو عالم هغه موضوع تر هغه وروسته په ښه توګه درک کوي چې نورو ته یې تدریس کړې وي.پ

که موږ غواړو خپل علم عملي ميدان ته را وباسو او په ټولنه کې يې عملي کړو بايد تدريس وکړو ځکه علم که یوازې د کتابونو په پاڼو کې پاتې سي نو د خلکو په ژوند کې یې هيڅ اغېز نه وي او يا به يې اغېز ډېر محدود وي. تدریس هغه شی دی چې علم له کتاب څخه ټولنې ته راباسي او د خلکو په عقیده، عبادت، اخلاقو او ورځني ژوند کې یې د عملي کېدو زمینه برابروي، چې د تعليم څخه يو هدف هم همدغه دی.

په ځانګړې ډول د اسلامي علومو عالم مسؤلیت لري چې شاګردانو ته یوازې د معلوماتو په ورکولو بسنه ونکړي، بلکې د علم د عملي کولو، اخلاص، تقوا، ښه اخلاقو او د خلکو د خدمت روحیه هم پکې را ژوندۍ کړي تر څو علم د نظري ډګر څخه و عملي ډګر ته را ووځي او ټولني ته د علم ګټه ورسيږي.

عالم بايد د راتلونکي نسل روزنه د ځان وظيفه وبولي او معلومه خبره ده چې د روزنې لپاره تر ټولو ګټور شی تدريس دی؛ یو عالم که یو ښه شاګرد وروزي، ممکن د هغه شاګرد په وسیله زرګونه نور خلک له علم څخه برخمن سي. نو نتيجه به يې دا وي چې د عالم د تدریس اغېز یوازې د هغه د ټولګي تر څلورو دېوالونو پوري محدود نه وي، بلکې د شاګردانو له لارې راتلونکو نسلونو ته هم رسېږي او دا لړۍ په مسلسله ډول ثابته پاتې کيږي چې هم دنيوي ګټه لري او هم اخروي. له همدې امله عالم باید خپل شاګردان یوازې د امتحان او سند لپاره و نه روزي، بلکې داسي یې وروزي چې د علم، اخلاقو او ټولني ته د خدمت وړ کسان ورڅخه جوړ سي.

تدريس نه تنها دا چې په دنيا کې خپله مدرس او نورو مسلمانانو ته ګټه لري او د عالم لپاره يو ښه غوراوی دی، بلکې د آخرت لپاره يوه جاري صدقه هم ده، رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايي: إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ. (صحیح مسلم: ۱۶۳۱)

ژباړه: کله چې انسان وفات سي، عمل یې پرې کېږي، مګر له دریو شیانو څخه: جاري صدقه، هغه علم چې ګټه ورڅخه اخیستل کېږي او صالح اولاد چې دعا ورته کوي.

د تدريس ارزښت ته په کتو داسي ويلای سو چې تدريس د هر عالم لپاره ډېر ضروري دی، په خاصه توګه هغه علماء چې تازه فارغ سوي وي، ځکه له يوې خوا د دوی شرعي مسئوليت دی له بلي خوا که تدريس ونکړي نو د علمي سلسلې  سره به يې رابطه کمه سي، چې په نتيجه کې په تدريجي ډول علم به يې له لاسه ووځي او عوام به ورڅخه جوړ سي.

په شريعت کې تجارت، وظيفه او نور مشروع دنيوي کارونه منع نه دي؛ عالم هم تجارت کولای سي، هم په دولت کې وظيفه کولای سي او هم په نورو دنيوي کارونو ځان مصروف کولای سي خو داسي چې د علم سره رابطه پرې نکړي، بلکې خپل دنيوي کارونه دي داسي ترتيب کړي چې تر څنګ يې په پوره توګه تدريس ته وخت ورکړي، د کتابونو مطالعه وکړي او د تصنيف او تأليف په مهم ډګر کې د خپلو استاذانو او نورو علماؤ په څېر ځان وځلوي.

څوک چې د علم تحصيل کوي د دې تر څنګ چې نيت به يې د الله تعالی رضا وي، هدف به يې دا هم وي چې زه په خپل علم سره ځان او خپلې ټولني ته خدمت کوم او خپل علم تر نورو انسانانو پوري رسوم، داسي نه وي چې د فراغت څخه وروسته متصل ځان په تجارت، وظيقې او نورو کارونو مصروف کړي، ځکه دا کارونه خو بې علمه انسان هم کوي، نو د دې لپاره چې د ده پر کلونو زيار او زده کړي مثبته ګټه مرتبه سي بايد له يوې مخي تدريس له ياده و نه باسي او د نورو کارونو سره سره ځان ته د تدريس ترتيب هم برابر کړي که څه هم يو يا دوه کتابه وي.

د اوږدو لقبونو او صفتونو تاوانونه:

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

په ځینو ځایونو کې داسې دود او رواج لیدل کېږي چې د ځینو ځانګړو کسانو؛ لکه علماوو، پیرانو، مشرانو او نورو درنو اشخاصو لپاره ډېر اوږده لقبونه کارول کېږي او د هغوی د معرفي کولو یا په کوم محفل کې د رابللو پر مهال د نوم تر څنګ ګڼ صفتونه او القاب یادېږي.

که څه هم د مناسبو او رښتینو القابو کارول په خپل ذات کې د احترام یوه وسیله کېدای سي، خو په القابو کې له حده تېرېدل او بې ضرورته اوږدول یې د شرعي ستونزې تر څنګ ګڼې نورې ستونزې هم رامنځته کوي، چې ځینې یې په لاندې ډول دي:

1ـ د وخت ضایع کېدل: د اوږدو لقبونو په ویلو او اورولو کې د خلکو د مجلس او غونډې ډېر وخت مصرفېږي، په داسې حال کې چې دغه وخت په ګټورو مطالبو هم لګېدای سي.

۲ ـ د کاغذ او رنګ بېځایه مصرف: په لیکنو، مکتوبونو، خبرتیاوو او نورو اسنادو کې د اوږدو لقبونو لیکل اضافي وخت، کاغذ او رنګ مصرفوي او د اړتیا پرته د منابعو د ضایع کېدو سبب ګرځي.

۳ ـ د تکبر د رامنځته کېدو احتمال: کله چې یو انسان په پرله‌پسې ډول له ګڼو ستاینو او اوږدو لقبونو سره یادېږي، ممکن د نفس د کمزورۍ په سبب په هغه کې ځان خوښونه او تکبر پيدا سي.

۴ ـ د ځان‌ستاینې او تزکيې د پیدا کېدو احتمال: که یو شخص د خپلو اوږدو لقبونو او صفتونو په اورېدو خوشحاله کېږي او د خلکو په وړاندې د خپل مقام د څرګندېدو احساس کوي، نو دا کار په انسان کې د خپل نفس د تزکیې ښکاره کولو، ځان‌ښودنې او ریا احساس پیاوړی کوي.

۵ ـ د راتلونکو نسلونو لپاره د ناسم دود پرېښودل: که د خلکو د درناوي معیار د علم، تقوا، اخلاقو او خدمت پر ځای په اوږدو لقبونو او ډېرو صفتونو پورې وتړل سي، نو دا دود راتلونکو نسلونو ته هم انتقالېږي او په ټولنه کې د تکلف او مبالغې فرهنګ پیاوړی کېږي.

له همدې امله ډېره ښه خبره دا ده چې د اشخاصو درناوی د مناسبو، رښتینو او لنډو لقبونو له لارې وسي او له داسي مبالغې څخه ډډه وسي چې نه د مخاطب لپاره ګټه لري او نه د مجلس او ټولنې لپاره کومه ګټه پکې نغښتې وي.

د اسلامي عقيدې ځيني ځانګړتياوې:

 

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري.

اسلامي عقيده ځينې داسې ځانګړني لري چې نوري عقيدې يې نه لري چې له جملې يې ځينو ته په لاندې ډول اشاره کولای سو:

1 -  سرچينه يې الهي ده

د اسلامي عقيدې سرچينه الهي ده، نه بشري. د دې عقيدې بنسټونه انسانانو نه دي ايښي، بلکې الله تعالی ايښي دي ځکه قرآن کريم د الله تعالی کتاب دی او د اسلامي شريعت لومړنۍ سرچينه ده چې  الله تعالی پر رسول الله ﷺ نازل کړی دی. الله تعالی فرمايي: ﴿وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ﴾(النحل: ۸۹)

ژباړه: او موږ پر تا دا کتاب نازل کړ، چې د هر څه څرګندوونکی، د مؤمنانو لپاره لارښوونه، رحمت او زېرى دی.

همدارنګه الله تعالی د قرآن د ساتنې ضمانت کړی دی، فرمايي: ﴿إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ﴾(الحجر: ۹)

ژباړه: بېشکه همدا موږ ذکر (قرآن) نازل کړی دی او همدا موږ يې ساتونکې يو.

نو اسلامي عقيده، چې د اسلام لومړنی رکن دی، الهي وحي ده چې الله تعالی خپل ګران رسول ﷺ ته نازله کړې ده. له همدې امله پکې د بدلون او تغيير هيڅ ځای نسته. الله تعالی فرمايي: ﴿وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ ۚ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ﴾(يونس: ۱۵)

ژباړه: کله چې زموږ څرګند آيتونه هغوی ته ولوستل سي، هغه کسان چې زموږ د ملاقات هيله نه لري، وايي: له دې پرته بل قرآن راوړه، يا دا بدل کړه. ووايه: زما لپاره روا نه ده چې له خپله ځانه يې بدل کړم، زه يوازې د هغه څه پيروي کوم چې ما ته وحي کېږي.

له همدې امله اسلامي عقيده د مسلمانانو په زړونو کې ځانګړی تقدس او عظمت لري، نو په خپله خوښه او رضا ورته غاړه ايښودل کېږي، نه د زور او جبر له لارې.

اسلامي عقيده د هغو نظريو، افکارو او اصولو پر خلاف ده چې د انسانانو له فکره راټوکېدلي وي، ځکه هغه د واکمنانو، ديني مشرانو او يا نورو خلکو له لوري تل د بدلون، تعديل او ردولو وړ وي خو اسلامي عقيده د قيامت تر ورځي ثابته وي او هيڅ بدلو پکې نه راځي.

2 - له نورو عقيدو څخه خپلواکي

اسلامي عقيده له نورو عقيدو څخه خپلواکه ده او خپل مستقل بنسټ لري. لومړنۍ سرچينه يې د الله تعالی کتاب، يعني قرآن کريم، او دويمه سرچينه يې د رسول الله ﷺ سنت دی.

له همدې امله اسلامي عقيده نه ماديت او الحاد مني چې د الله تعالی له وجوده انکار کوي، نه بت پرستي او نه هم د خدايانو د تعدد باور؛ ځکه اسلامي عقيده د الله تعالی پر مطلق توحيد ولاړه ده.

الله تعالي فرمايي: ﴿مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ ۚ إِذًا لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ * عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ﴾ (المؤمنون: ۹۱-۹۲)

ژباړه: الله هيڅ اولاد نه دی نيولی او له هغه سره بل هيڅ معبود نسته؛ که داسې وای، نو هر معبود به خپل مخلوق بېل کړی وای او ځينو به پر ځينو برتري غوښتې وای. الله له هغو خبرو پاک دی چې دوی يې ورپورې تړي. هغه د پټو او ښکاره چارو پوه دی نو له هغه څه ډېر لوړ دی چې دوی يې ورسره شريکوي.

3 - د انسان له فطرت سره موافقت

اسلامي عقيده د انسان له سالم فطرت سره بشپړ توافق لري. الله تعالی فرمايي: ﴿فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ﴾(الروم: ۳۰)

ژباړه: نو خپل مخ په بشپړه توګه د حق دين ته واړوه، هماغه د الله فطرت ته چې خلک يې پرې پيدا کړي دي. د الله په پيدايښت کې هيڅ بدلون نسته، همدا سم او ټينګ دين دی، خو زياتره خلک نه پوهېږي.

نو اسلام د فطرت دين دی. ابن عطيه رحمه الله د فطرت په تفسير کې وايي: فطرت هغه پيدايښت او ځانګړی طبيعي هيئت دی چې ماشوم پرې پيدا کېږي، او هغه داسې جوړ سوی وي چې د الله تعالی مخلوقات پرې وپېژني، د خپل رب پر وجود استدلال وکړي، د هغه شريعت وپېژني او ايمان پرې راوړي. ځينو ويلي دي چې: «فطرت» د ملت او دين په معنا دی.(تفسير المحرر الوجيز، ۱۱/۴۵۳-۴۵۴) له همدې امله رسول الله ﷺ فرمايي: هر نوی زېږېدلی ماشوم پر فطرت زېږي، بيا يې مور او پلار يهودي، نصراني يا مجوسي کوي. رسول الله ﷺ دا و نه فرمايل چې: «يا يې مسلمان کوي»، ځکه اسلام خپله فطرت دی. همدا وجه ده چې په بل روايت کې راغلي دي: «پر ملت زېږي» او په بل روايت کې راغلي دي: «پر همدې ملت زېږي»

4 - د اسلامي عقيدې نقلي نصوص له عقل سره ټکر نه لري

د اسلامي عقيدې د اثبات او د اصولو د بيان بنسټ د قرآن کريم او نبوي سنتو نصوص دي، خو دا يوازې ړوند تقليد نه دی، بلکې اسلام د خپلو عقائدو لپاره عقلي دليلونه هم وړاندې کړي او انسانان يې فکر، تدبر او تأمل ته بللي دي تر څو زړونه يې په ايمان ډک سي. الله تعالی فرمايي: ﴿قُلِ انظُرُوا مَاذَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ﴾ (يونس: ۱۰۱(

ژباړه: ووايه: وګورئ چې په آسمانونو او ځمکه کې څه دي.

همداسي فرمايي: ﴿وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ * وَفِي أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ﴾(الذاريات: ۲۰-۲۱(

ژباړه: او په ځمکه کې د يقين لرونکو لپاره نښې دي، او ستاسو په خپلو نفسونو کې هم، نو آيا نه ګورئ؟.

قرآن کريم د الله تعالی پر وجود، يووالي، نبوت، د آخرت پر ورځې، له قبرونو څخه د جسدونو پر بيا راژوندي کېدو او د اسلامي عقيدې پر نورو ټولو برخو روښانه عقلي او نقلي دليلونه وړاندې کړي دي.

(المدخل إلى دراسة الشريعة الإسلامية: ۳۵)(العقيدة الإسلامية ومذاهبها: ۲۲(

5 - شموليت (نړيوالتوب(

د اسلامي عقيدې بله مهمه ځانګړنه دا ده چې هغه د کوم ځانګړي قوم، نسل، ژبې يا سيمې لپاره نه ده، بلکې د ټول انسانيت لپاره ده. الله تعالی فرمايي: ﴿وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا﴾ (سبأ: 28(

ژباړه: موږ ته نه يې لېږلی مګر د ټولو خلکو لپاره زېرى ورکوونکی او وېروونکی.

همداسي  فرمايي: ﴿قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا﴾ (الأعراف: 158(

ژباړه: ووايه: اې خلکو! زه تاسو ټولو ته د الله رسول يم.

همداسي فرمايي: ﴿تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَىٰ عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا﴾(الفرقان: 1(

ژباړه: ستر برکت والا دی هغه ذات چې پر خپل بنده يې فرقان نازل کړ، تر څو د ټولو عالميانو لپاره وېروونکی وي.

پورته آيتونه په څرګنده د رسول الله ﷺ د رسالت نړيوالتوب ثابتوي، او ځکه چې عقيده د هغه د رسالت بنسټ دی نو عقيده هم د ټولو انسانانو لپاره ده.

همداسي په حديث شريف کې راځي: «وَكَانَ النَّبِيُّ يُبْعَثُ إِلَى قَوْمِهِ خَاصَّةً، وَبُعِثْتُ إِلَى النَّاسِ كَافَّةً».(البخاري: 438(

ژباړه: پخوانی هر نبي يوازې خپل قوم ته رالېږل کېده، خو زه ټولو خلکو ته رالېږل سوی يم.

6 – اعتدال يا وسطيت

د اسلامي عقيدې بله ځانګړتيا دا ده چې اسلامي عقيده معتدله او متوسطه ده يعني په اسلامي عقيده کې افراط او تفريط نسته بلکې د حق پر منځنۍ لاره برابره ده، لکه الله تعالی چې په فضيلت کې د اسلامي امت فرمايي: ﴿وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا﴾ (البقرة: 143(

ژباړه: او همداسې موږ تاسو يوه منځلارې (معتدله) امت ګرځولي ياست.

همداسي الله تعالي فرمايي: ﴿يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ﴾ (النساء: 171(

ژباړه: اې اهل کتابو! په خپل دين کې له حده مه اوړئ.

همداسي په حديث شريف کې راځي: «إِيَّاكُمْ وَالْغُلُوَّ فِي الدِّينِ؛ فَإِنَّمَا أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمُ الْغُلُوُّ فِي الدِّينِ»(سنن ابن ماجة: 3029(

ژباړه: په دين کې له غلو (له حده تېرېدو) څخه ځانونه وساتئ؛ ځکه له تاسو مخکې خلک هم د همدې غلو له امله هلاک سوي وو.

په اسلامي نظام پسې څوک تبليغات کوي؟

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري.

په دې خاطر چې اسلامي نظام په ځمکه کې د الله تعالی قانون پياده کوي، د انسانانو تر منځ عدالت پلی کوي، د الله او مسلمانانو د دښمنانو سره جهاد او مقابله کوي، د مظلوم لاس نيوی او د ظالم مخه نيسي او په اسلامي ټولنه کې امر بالمعروف او نهي عن المنکر کوي، نو هرومرو داسي کسان پيدا کېږي چې تبليغات پسې وکړي او دا کومه نوې خبره هم نه ده، ځکه د رسول الله صلی الله عليه وسلم د زمانې څخه چې د اسلامي نظام بنسټ ايښودل سوی دی، بيا زموږ تر زمانې پوري داسي کسانو شتون درلودی او شتون لري چې په اسلامي نظام پسې يې تبليغات کول او کوي يې؛ د رسول الله صلی الله عليه وسلم په زمانه کې ډېر تبليغات يهودو او منافقينو کول چې ځيني ساده مسلمانان بيا د هغوی له تبليغاتو متأثره کېدل او د دوی سره يې د تبليغاتو په تکثير کولو کې مرسته کول، چې لويه بېلګه يې د افک واقعه ده چې منافقينو د رسول الله صلی الله عليه وسلم د بدنام کولو لپاره جوړه او نشر کړه او ځيني ساده مسلمانان هم د سادګۍ له کبله ورسره شريک سوه، يا منافقينو د مسلمانانو تر منځ د نفاق هڅه کول او په ډېرو ځايونو کې يې کوښښ وکړ چې مسلمانان پر رسول الله صلی الله عليه وسلم راټول نه سي، او دېته ورته نوري داسي کړني يې کولې چې هدف يې د اسلامي نظام تخريب، تضعيف او د اسلامي نظام د مشرانو بدنامه کول وو.

د رسول الله صلی الله عليه وسلم وروسته په نورو اسلامي نظامونو کې هم ځينو کسانو د يهودو په لسمون او د هغه وخت د نااهله انسانانو په ذريعه په اسلامي نظامونو پسې تبليغات کول، په خاصه توګه چې کله عمر رضي الله عنه شهيد سو د يهودانو په لمسون خوارجو د عثمان رضي الله عنه د حکومت پسې تبليغات پيل کړه، چې په نتيجه کې يې خلک بغاوت ته وهڅول، حضرت عثمان رضي الله عنه يې شهيد کړ او د مسلمانانو تر منځ يې د نفاق داسي لوی تخم وپاشی چې په قرنونو يې دوام وکړ، بلکې د دوی څخه په الهام د اسلامي نظام دښمنانو په هر اسلامي نظام پسې تبليغات وکړه او دا لړۍ به تر قيامته پوري روانه وي.

زموږ په زمانه کې هم داسي کسان سته چې په اسلامي نظام پسې تبليغات کوي، کله د نظام رهبرۍ ته د واقعيت څخه خلاف نسبتونه کوي، کله نظام په داسي کارونو تورن کوي چې هغه بيخي د نظام له لوري نه وي سوي، ځيني وختونه بيا د عامو خلکو د ذهنونو د تخريش کولو او منحرف کولو لپاره شبهات واردوي، ځيني وختونه بيا د نظام د ضعيف ښکاره کولو لپاره د خلکو څخه د حقائقو پټولو کوښښ کوي او دېته ورته نور هغه کارونه کوي چې هغه د واقعيت څخه خلاف تبليغات او پروپاګند وي؛ تېرو تجربو او حالاتو ته په کتو دا څرګنده سوېده چې په اسلامي نظام پسې لاندې کسان تبليغات کوي:

1 – هغه کسان چې اسلامي نظام نه پېژني؛ کوم کسان چې اسلامي نظام نه پېژني، لکه ځيني ساده او ناخبره مسلمانان هغوی د اسلامي نظام مسئوليت، د فعاليت ساحه، د خدماتو کيفيت او کميت هم نه پېژني ځکه نو په خپل فکر نورو ته مسئوليتونه ټاکي او د هر چا پر ښه او بد خپله فيصله کوي.

2 – هغه کسان چې د اسلام سره دښمني لري؛ کوم کسان چې د اسلام سره دښمني لري لکه کمونستيان او سيکولران په دې خاطر چې اسلامي نظام د اسلام د سياسي برخي ترجماني کوي نو دوی دښمني ورسره کوي او تبليغات پسې کوي، ځکه د دوی اسلامي نظام نه دی خوښ، دوی داسي نظام غواړي چې په هغه کې دين له حکومت څخه جدا وي، يا داسي نظام وي چې هلته د شريعت او عقل خلاف هر چا ته د هر شي اجازه وي.

3 – هغه کسان چې بهرنۍ پروژې پر مخ وړي؛ هغه کسان چې ځيني کفري هيوادونه يا د سيمي ځيني اسختباراتي کړۍ يې د خپلو ګټو د ساتلو لپاره کاروي او هغوی ته د خپلو موخو د ترلاسه کولو لپاره ګڼ شمېر پروژې ورکوي، هغوی د اسلامي نظام پسې خبري او تبليغات کوي، ځکه دوی د يوڅو مادياتو لپاره بېګانه يا کفري هيوادونو ته هر څه کوي چې يو د هغو څخه په اسلامي حکومتونو پسې تبليغات دي.

4 – ځيني متعصب انسانان؛ ځيني هغه کسان چې د اسلامي نظام سره سياسي يا فکري تعصب لري، هغوی د خپل تعصب له کبله اسلامي نظام په ګڼو منفي چارو متهم کوي، حتی په نظام کې قومي او ژبني توپيرونو ته لمن وي، تر څو خلک پر نظام بدګمانه کړي او په ټولنه کې يې ارزښت کم کړي؛ متعصب انسانان د اسلامي نظام پر ټولو لاسته راوړنو سترګي پټوي او يوازې ځيني طبعي منفي ټکي خلکو ته رسوي او يا هم د ځانه څخه په نظام پسې دروغ تړي. 

5 – مبتذلي او فاحشي رسنۍ؛ ځيني  هغه رسنۍ چې تل په ټولنه کې فساد او فحشاء خپروي او يا د مسلمانانو فکر او فرهنګ تخريبوي، د دې هڅه کوي چې اسلامي نظام هم بدنام کړي، ځکه چې اسلامي نظام د مسلمانانو د فکر او فرهنګ ساتونکی دی؛ داسي رسنۍ د خبرونو، تبصرو، تحليلونو او تمثيلي ټوټو له لارې خلکو ته غلط معلومات رسوي او د اسلامي نظام په وړاندې خلک تحريکوي. 

6 – د شخصي ګټو پالونکي؛ هغه کسان چې په سياسي او اقتصادي برخو کې يوازې د خپلو شخصي ګټو غم ورسره وي، هغوی هرومرو په اسلامي نظام پسې تبليغات کوي، ځکه چې اسلامي نظام په هره برخه کې داسي چوکاټ وړاندې کوي چې په هغه کې د ټولو انسانانو ثابت حقوق خوندي دي، او هيچا ته د دې اجازه نه ورکوي چې د خپلي ګټي لپاره د نورو انسانانو حقوق ضائع کړي او يا هم د نظام سره برابر ځان ته نظام جوړ کړي، له همدې امله ځان خوښوونکي او ظالم انسانان په اسلامي نظام پسې تبليغات کوي.

7 – سرټمبه او جاهل انسانان؛ هغه کسان چې عقل يې ناقص وي او فهم يې نيمګړی وي ممکن په اسلامي نظام پسې تبليغات وکړي، ځکه دوی ښه او بد نه سي سره جلا کولای او د حکومت او ملت حقوق پر يو بل باندې نه سي پېژندلای، له همدې امله په پټو سترګو پر نظام نيوکي کوي بېله دې چې خبره يې لاسوند ولري يا د خبري پايله په پام کې ونيسي. 

8 – سياسي او حقوقي مجرمين؛ کوم کسان چې سياسي او حقوقي مجرمين وي هغوی ځکه د اسلامي نظام پسې خبري کوي چې نظام د دوی د جرمونو مخه نيسي او که دوی ګرفتاره سي محاسبه ورسره کوي نو دوی اسلامي نظام ته د ځان د دښمن په سترګه ګوري ځکه نو بې ځايه نيوکي او تبليغات پسې کوي.

اې د الله بنده!

۱ - اې د الله بنده! ته له ځانه سره فکر وکړه! د کوچنۍ ناروغۍ او تبي طاقت نه لرې او په يو ګړي دي تر بستر رسوي، د وړوکې غم طاقت نه لرې او په چيغو دي را ولي او د لږي ستړيا طاقت نه لرې پر ځای دي کښېنوي نو بيا ولي تکبر کوې! ته نه يې خبر چې الله تعالی فرمايي: خلق الانسان ضعيفا. يعني انسان ضعيف پیدا سوی دی. خپل ضعف درک کړه او د تکبر څخه ځان وساته!

2 - اې د الله بنده! وظيفه چې هرڅومره غټه وي د دې ارزښت نه لري چې انسان يې په درلودلو باندې تکبر وکړي.

3 - اې د الله بنده! ته نه يې خبر چې تکبر د شيطان او فرعون صفته خلکو کار دی؟

4 - اې د الله بنده! تا هغه حدیث نه دی اورېدلی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایي: د چا په زړه کې چي يوه زره تکبر وي هغه به جنت ته داخل نه سي.

5 - اې د الله بنده! تا هغه قدسي حدیث نه دی اورېدلی چې الله جل جلاله فرمایي: تکبر زما پټو دی څوک چې په هغه کې زما سره لانجه کوي یعني تکبر کوي زه به هغه څوک اور ته وغورځوم.

6 - اې د الله بنده! تا هغه حدیث نه دی اورېدلی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایي: هر څوک چې د الله تعالی پر مخلوقاتو تکبر وکړي الله تعالی به یې داسي بې ارزښته کړي چې آخر به یې اسفل السافلین ته ور واچوي.

7 - او اې د الله بنده! ته چې هر څومره تکبر وکړې نه ځانته ګټه په رسولای سې او نه هم بل چا ته تاوان، هسي خپلو سږمو ته باد مه ورکوه چې هرڅه وکړې آخر د نورو انسانانو غوندې ته هم يو انسان يې؛ د دوی غوندې ډوډې خورې، قضاء حاجت کوې، د دوی غوندې په ناروغۍ لوېږې او د نورو انسانانو په څېر په اجل باندې مړ کېږې.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

مبارزينو وروڼو ته!

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د دې لپاره چې موږ د دښمن تبليغاتي ماشينونه ناکاره کړو او تبليغات يې شنډ کړو، په هيواد کې رواني ثبات او ټولنيز اطمينان ته کار وکړو او د ټولو ننګونو په وړاندې د نظام بسياينه او ځواکمنتيا په اثبات ورسوو بايد په ګڼو برخو کې د فکري او فرهنګې خدماتو تر څنګ په حقيقي او مجازي نړۍ کې په منظم ډول پر حقايقو ولاړ نشرات وکړو، د نثر او شعر په ژبه خلکو ته مثبت او منفي معرفي کړو، د اسلام سياسي نظام په مستندو او قوي دلائلو خلکو ته ور وپېژنو، په فکري برخه کې د خلکو پر ځيرکتيا او هراړخيري ويښتابه کار وکړو، کوم شبهات چې منحرف خلک يې پر نظام واردوي په قوي لاسوندونو ځواب کړو، د نظام لاس ته راوړني حقيقت ته په پام تر ولس پوري ورسوو، په نقلي او عقلي دلائلو د قومي، سمتي او ژبني توپيرونو زيانونه بيان کړو او هر څوک ځان د دين، وطن او نظام مبارز جوړ کړو.

زه ډاډه يم چې که موږ پورته موارد د اسلامي اخلاقو په چوکاټ کې په منظم ډول سر ته ورسوو دا به په تمامه معنی په هيواد کې هر ډول فکري سمون، مثبتګرايۍ، سياسي اطمينان او رواني ثبات ته لاره آواره کړي، په خاصه توګه په هغه قشر انسانانو کې چې د رسنيو تر تأثير لاندې راغلي وي او د بې لارو انسانانو د پروپاګندونو په سبب تشويش ورته پيدا سوی وي.

تر ټولو مهم لومړی خپله د مبارزينو ځيرکتيا او ويښتابه دی چې د نژدې څخه د هيواد ټول امنيتي، سياسي، فرهنګي، اقتصادي او ټولنيز حالات وڅاري او د اړتيا سره سم په هره برخه کې تر خپله وسه معقوله دفاع او کارنده مبارزه وکړي.

که موږ ويښ او ځيرک نه اوسو!

ليكنه: مولوي نورالحق مظهري.

ويښتابه او ځيرکتيا د انسان لپاره هغه کمال دی چې انسان په هراړخيز ډول د تباهۍ او بربادۍ څخه ساتي او په انسان کې د ننه داسي حس پيدا کوي، چې په درلودلو سره يې انسان د پوره انسانيت لوړي درجې ته رسيږي او د ځان او خپل چاپېريال په اړه، د خپل مسئوليت پېژندنې تر څنګ په خپلو ورځنيو چارو کې رښتينې بريا تر لاسه کوي او د داسي هوښمند فکر څښتن ګرځي چې په مټ يې د انساني سالم عقل په چوکاټ کې د ننه ډېر مثبت او منفي فکټورونه پېژني، چې د اړتيا سره سم يې د ټولني هر فرد ته په يوه نه بله طريقه رسولای سي او د فطرت خلاف د ډېرو ناخوالو څخه ځان او ټولنه د الله تعالی په فضل سره ساتلای سي، له همدې امله ځيرکتيا يا ويښتوب د انبياؤ د ځانکړيو صفاتو څخه يو صفت و، که موږ ويښ او ځيرک نه اوسو نو د کومي ستونزي سره به مخامخ کيږو؟ که موږ ځيرک او ويښ نه اوسو نو د ډېرو ستونزو سره به مخامخ کيږو چې ځيني يې په لاندې ډول دي:

1 – په ورځينو چارو کې به په شعوري ډول دوکه کېږو او يا به هم په غير شعوري ډول د ځينو چالاکه انسانانو لخوا په ډېره بده توګه غلط استعمالېږو، ځکه موږ له هغه فراست څخه محروم يو چې په درلودلو سر يې انسان رښتينی دوست او دښمن پېژني او يا په بل عبارت انسان خپل خواخوږي او غيرخواږي پېژني.

2 – د خپل دين په اړه به د بدعاتو او خرافاتو مرتکب کيږو؛ ځکه د ويښتابه نه شتون د دې سبب کيږي چې پر انسان دي عرف او رواج غالب سي، او يا دي هم انفعالي ماده دومره پکې زوروره سي چې د هر چا پر هره خبره غوږ ونيسي او ويې مني، سره د دې چې انسان ته د هر شي منل بايد د نقلي او عقلي دليل پر اساس وي په خاصه توګه د دين په برخه کې چې عبادات او ثوابونه يې ټول په نقل ثابت دي، که څوک موږ ته يو شی په عقل معرفي کوي بېله دې چې نقلي دليل ولري، موږ يې بايد ورسره و نه منو بلکې د دين اصولي منابعو ته رجوع وکړو او په هغو کې يې ولټوو، ځکه له يوې خوا اصل په عباداتو کې حظر او منع ده او له بلي خوا هر اهل بدعت خپل بدعت خلکو ته د دين په نوم وړاندې کوي نو که موږ ديني فراست يا ويښتابه و نه لرو هرومرو تر تأثير لاندې راځو او د بدعاتو او خرافاتو مرتکب کېږو. 

3 – په سياسي انحراف به اخته کيږو؛ ځکه پر اصلي سياسي مسير د روانېدلو لپاره ځراکت داسي ارزښت لري لکه اودس چې د لمانځه لپاره ارزښت لري، نو که څوک ويښتابه و نه لري هغه به يا د اصلي سياسي مسير څخه اوړي او يا به هم په سياسي چارو کې د ډېرو خطاګانو سره مخامخ کېږي، ځکه په سياست کې بايد انسان هغه وخت ځان دخيل کړي چې په عقيده، سيرت، تاريخ، جهان پېژندنې، ټولن پېژندنې او فکر پېژندنې کې مهارت ولري، تر څو د پخوانيو خلکو د تجربو څخه ګټه واخلي، په تېر وخت کې له سياسي تېروتنو څخه عبرت واخلي، د ولاء او براء اصل په پام کې ونيسي، د نړۍ سره د روابطو او تعاملاتو پر لارو چارو علم ولري، د خپلي ټولني په اړتياوو خبر وي او فکري مشترکات او تفردات وپېژني.

4 – د فرهنګي رکود سره به مخامخ کېږو؛ ځکه د سالم فرهنګ جوړول يا ساتل فکري استقلال، په ځان باندې سالم باور او د مثبتو فرهنګونو پېژندل غواړي کوم چې بېله ويښتابه يې درلودل غير ممکن دي ځکه ويده انسانان تل په فکري لحاظ متزلزل، ساده ګان او د هر چا پسې په پټو سترګو روان وي چې په نتيجه کې په فرهنګي برخه کې د هر چا تر تأثير لاندې راځي؛ ځيني وختونه د غربي فرهنګ تر تأثير لاندې وي، ځيني وختونه د شرقي فرهنګ تر تأثير لاندې وي او ځيني وختونه د نورو منفي فرهنګونو تر تأثير لاندې وي.

5 – همداسي ويده به پاتي کېږو؛ که موږ ويښتابه و نه لرو معلومه خبره ده چې خپله به هم په ډېرو کارونو ناخبره پاتيږو او خپل راتلونکی نسل به هم د ډېرو مهمو شيانو څخه محروم کوو ځکه ويښتوب په ټولنه کې د څراخ حيثيت لري، کوم ځای چې بل وي هغه ځای به روڼ او روښانه وي او په کوم ځای کې چې مړ وي هغه ځای به د رڼا څخه محروم او بې برخي وي.

خلاصه دا چې فکري بیداري انسان له فریب، بدعت، سیاسي انحراف، فرهنګي تقلید او ټولنیز جمود څخه ساتي.

د اسلامي نظام په وړاندې د بغاوت حکم او تاوانونه:

دا د اهل السنت والجماعت عقيده چې کله په يوه هيواد کې مسلمان نظام حاکم وي که څه ظلم ورڅخه کيږي په وړاندې يې بغاوت يا وسلوال پاڅونه نه دی روا ځکه مسلمان په دې باندې امر دی چې بايد د خپل شرعي امير اطاعت وکړي الله تعالی فرمايي: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾.( النساء:59) ژباړه: اې هغو کسانو چې ايمان يې راوړی دی(اې مؤمنانو) حکم ومنئ تاسې د الله او حکم ومنئ تاسې د رسول او حکم ومنئ تاسې د خاوندانو د حکم له تاسې څخه. همداسي په احاديثو کې هم راځي: عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: ثَلَاثٌ لَا يُغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبٌ مُؤْمِنٌ: إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ، وَمُنَاصَحَةُ أُولِي الْأَمْرِ، وَلُزُومُ جَمَاعَةِ الْمُسْلِمِينَ. (شعب الإيمان: 7108 ) 

ژباړه: د انس بن مالک رضي الله عنه څخه روايت دی چې رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: درې خبرې دي چې مؤمن زړه پر هغو باندې خيانت او کينه نه کوي: خالص الله ته عمل کول، د اولوالامر (د مسلمان مشرانو او مسئولينو) سره نصيحت او خيرخواهي، د مسلمانانو په جماعت کې پاتې کېدل.

نو د مسلمان امير اطاعت او د هغه خبرې ته تسلمېدل يو شرعي دستور دی چې هر مسلمان ورباندې مکلف دی، همداسي د مسلمانانو په ټولۍ کې د اطاعت په کولو سره پاتي کېدل د هر مسلمان وجيبه او فريضه ده کنه نو انسان ته باغي ويل کيږي او حکم يې دا دی چې د مسلمانانو ټولۍ تر هغه وخته ورسره جنګيږي تر څو چې د دوی فتنه ختميږي ځکه د اسلامي نظام څخه بغاوت نه تنها دا چې د الله تعالی د امر او د رسول الله صلی الله عليه وسلم د دستوراتو څخه سرغړونه ده بلکې د ځانه سره ډېر لوی تاوانه لري چې موږ يې په لاندې ډول بيانوو:

1 - امنيت ګډوډ کېدل؛ دا معلومه خبره ده چې کله يو څوک د اسلامي نظام په وړاندې بغاوت يا وسلوال پاڅون کوي هغه د مسلمانانو امنيت ګډوډ کوي او په مسلمانانو کې وېره خپروي چې له يوې خوا د ګناه مرتکب کيږي او له بلي خوا ټولنيز فساد ورڅخه پيدا کيږي او دا هغه شی دی چې د الله تعالی نه خوښيږي، الله تعالی فرمايي: وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ.(البقرة: 205) ژباړه: الله تعالی فساد نه خوښوي. او چې څوک په ټولنه کې فساد خپروي د هغه په وړاندې ټول خلک مسئوليت لري چې بايد يې مخه ونيسي.

2 - د خلکو د وينې تويېدل؛ دا معلومه خبره ده چې د بغاوت له امله جګړه رامنځته کيږي او چې کله جګړه رامنځته سي په دواړو لوريو کې د ځان سره بشري تلفات لري چې انسانان ورسره وژل کيږي، ټپيان کيږي او بې کوره کيږي او دا هغه کار دی چې الله تعالی په ټنيګه منع کړی دی او فرمايي:  وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً.(النساء: 92) ژباړه: نه ښايي د مسلمان سره چې مسلمان مړ کړي مګر په تېروتني سره. يعني د مسلمان د شأن سره دا مناسبه نه ده چې مسلمان دي قصدا مړ کړي ځکه که څوک د مسلمان وژل د ځان لپاره حلال بولي هغه په دې باندې کافر کيږي او که يې حلال نه بولي نو د ډېري لويي ګناه مرتکب کيږي او له بله پلوه په ځمکه کې د فساد پيدا کېدلو او د مسلمانانو د ځورولو سبب جوړيږي کوم چې قطعا حرام او ناروا عمل دی.

3 - د مالونو تلف کېدل؛ د بغاوت له امله چې کومي ستونزي را منځته کيږي يا بالفرض جګړه کيږي د هغې سره د مسلمانانو د مال تلف او ضايع کېدل ضروري دی چې له کبله يې هم مسلمانانو ته خاص زيانونه رسيږي او په عمومي ډول د هيواد اقتصاد ته صدمه رسيږي چې دواړه صورتونه ستر او لوی فساد دی او فساد په هيڅ صورت د الله تعالی نه خوښيږي.

4 - د فتنې او ګډوډۍ رامنځته کېدل؛ په دې خاطر چې بغاوت خپله يوه فتنه ده او د فتنې څخه نوري فتنې پيدا کيږي نو بغاوت د ځانه سره ممکن ډېري فتنې وزېږوي چې بيا به ممکن تر ډېره وخته پوري فتنه ورکه نه سي چې د دې ټولو مسئوليت د هغه چا په غاړه دی چې بغاوت يې کړی دی يا يې د باغي انسان سره مرسته کړېده او د دې لپاره ډېر لوی مثال د اسلامي نظامونو په وړاندې د خوارجو بغاوت دی چې د حضرت علي رضي الله عنه له وخت څخه پيل سو او تر اوسه پوري دوام لري او د هر بغاوت په ګناه کې د هغه بنسټګر ورسره شريکان دي ځکه رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايي: ومن سنَّ في الإسلام سُنَّةٌ سيئة فله وِزُرُها ووِزْرُ منْ عَمِل بها من غير أن  يُنْتَقَص من أوزَارِهم شيء.(السنن الصغري للبيهقي: 989)

ژباړه: څوک چې په اسلام کې بد رواج کښيږدي نو د هغه لپاره يې ګناه ده او ګناه د هغه چا چې په هغه رواج يې عمل کړی وي بېله دې چې د دوی له ګناه څخه دي کوم شی کم کړل سي.

5 - د مسلمانانو د وحدت ماتېدل؛ دا ښکاره خبره ده چې د بغاوت له امله په مسلمانانو کې تفرقه او جدايي راځي او د مسلمانانو يووالث زيانمن کيږي چې د ځانه سره ډېر فسادونه لري او څوک چې د مسلمانانو ټولۍ د اتفاق وروسته سره پاشي د هغه سزا دا ده چې بايد ووژل سي، په حديث کې راځي:  عن أسامة بن شريك قال قال رسول الله صلى الله عليه و سلم : أيما رجل خرج يفرق بين أمتي فاضربوا عنقه.(سنن نسائي: 4023) ژباړه: هر څوک چې را ووځي تر څو زما امت سره وپاشي نو د هغه غاړه ووهئ. يعني څوک چې د بغاوت له کبله په مسلمانانو کې تفرقه او جدايي اچوي د هغه سزا دا ده چې اسلامي نظام يې ووژني البته که يې د بغاوت څخه توبه و نه ايستل.

همداسي په آيت شريف کې راځي: فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ.(الحجرات:9) ژباړه: نو وجنګېږئ د هغي ډلي سره چې بغاوت کوي تر څو چې د الله تعالث حکم ته راجع کيږي.

يعني که د دوو مسلمانو ډلو تر منځ اختلاف پيدا سو تاسو يې تر منځ صلحه وکړئ، که د صلحي وروسته کومي ډلي بغاوت وکړ نو تاسي د هغې ډلي سره تر هغه مهاله جګړه وکړئ تر څو چې د الله تعالث امر او حکم ته تسلميږي.

ليكنه: مولوي نورالحق مظهري

د اسد ۲۴ د آزادۍ او عبرت ورځ:

له دې کبله چې انسانانو ته آزادي د الله تعالی لوی نعمت دی نو لازمه ګڼو چې د هيواد د آزادۍ د ورځي يعني د اسد ۲۴ يادونه وکړو او پر هغې باندې د توان په اندازه يو څه وليکو.

د اسد ۲۴ هغه ورځ ده چې الله تعالی په دې ورځ کې ايمان پر کفر غالب کړ، مسلمان يې پر کافر غالب کړ او الهي حاکميت يې پر شيطاني حاکميت باندې برلاسی کړ ځکه نو موږ ته لازمه ده چې د دې ورځي تاريخ په خپلو کتابونو کې په زرينو کرښو وليکو او خپلو بچيانو ته يې په تمامه معنت ور وپېژنو تر څو هغوی هم داسي ورځو ته پوره آمادګي ولري.

دا ورځ د ډېرو قرباينو په نتيجه کې لاس ته راغلې ده ځکه نو دا ضروري ده چې موږ د شل کلني مبارزې د شهيدانو او قربانيانو يادونه ژوندي وساتو، د هغوی د آرمانونو د پوره کولو کوښښ وکړو، د هغوی د کورنيو او يتيمانو سره مرسته وکړو او په خپل فرهنګ کې هغوی د اصلي قهرمانانو او آزادۍ ګټونکو په نوم معرفي کړو ځکه د دين لپاره قرباني د هر چا کار نه دی نو کوم څوک چې د دين لپاره قرباني ورکوي؛ که هغه خپله له دې دنيا ځي خو يادونه او آرمانونه يې پاتيږي، د دوی په وړاندې د ژونديو انسانانو مسئوليت دا دی چې د دوی آرمانونه پوره کړي او يادونه يې تل ژوندي وساتي.

د اسد ۲۴ په هيواد کې د اوسني امنيت، برحاله وضعيت او په هيواد کې د پرمختګ پيلامه وه نو ځکه موږ بايد د دې ورځي د ياد ساتلو تر څنګ د هيواد امنيت، پرمختللی وضعيت او هراړخيزي آبادۍ ته نوره هم پاملرنه وکړو او په هر ډګر کې خپل هيواد د نورو هيوادونو سيال جوړ کړو ځکه لکه الله تعالی چې موږ ته د هيواد د آزادۍ لپاره د جهاد سپارښتنه کړې ده د ځمکي د آبادۍ او جوړوني سپارښتنه يې هم کړېده او فرمايي: هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا. (هود: ۶۱) ژباړه: هغه(الله) تاسو له ځمکې پيدا کړاست او تاسو يې په هغې کې د آبادۍ مسؤوليت درکړ.

د دې معنا دا ده چې الله تعالی انسانانو ته د ځمکې د آبادولو، اصلاح کولو او له هغې څخه د مشروعې ګټې اخيستنې زمينه او مسؤوليت ورکړی دی ځکه نو په هر لحاظ د هيواد آبادول زموږ دنده او وظيفه ده او د دې ترڅنګ خپلو ټولو خلکو ته د ښه ژوند برابرول زموږ مسئوليت دی.

 

د اسد ۲۴ د خپلواکۍ ورځ ده خو له دې ورځي مخکې زموږ هيواد اشغال وو نو زموږ لپاره دا لازمه ده چې د خپلو خلکو د پوهاوي لپاره کار وکړو او د اشغال په معنا او مفهوم يې پوه کړو تر څو بيا اشغال ته زمينه برابره نه سي او په تېر وخت کې چې د ځينو داخلي لاملونو له کبله هيواد د کفارو تر بريد لاندې راغلی وو هماغه لاملونه بيا تکرار نه سي، همداسي خپل بچيان په داسي مفکوره وروزو چې په آينده کې د هر ډول غلامۍ او انحراف څخه وساتل سي ځکه دا ثابته سوې خبره ده چې کله امريکايانو هيواد اشغال کړ زموږ ډېری افغانان د هغوی ترڅنګ ودرېدل او د خپل هيواد او خلکو پر ضد يې د هغوی سره مرسته وکړه.

د اسد ۲۴ که له يوې خوا د وياړ او افتخار ورځ ده له بلي خوا د عبرت او درس ورځ هم ده نو ځکه دا لازمه ده چې د تېرو وختونو څخه مثبت درسونه واخلو او د آينده لپاره د خپلواکۍ د ساتلو او اوسني نظام د استحکام لپاره هراړخيز کار وکړو تر څو خدای مکړه يو ځل د داسي ناوړين سره مخامخ نه سو او د الله تعالی په لاره کې زموږ د زرګونو شهيدانو آرمانونه د خاورو سره خاوري نه سي.

زموږ خلک بايد يوازې د دې ورځي په لمانځنه بسنه ونکړي بلکې په عملي بڼه د خپلواکۍ د ساتلو لپاره د خپل نظام تر شا ودريږي او په هر ډول چې کيږي د نظام بقاء او د هيواد پرمختګ ته زمينه نوره هم برابره کړي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

غيرتمند انسان څوک دی؟

غيرتمند انسان هغه څوک دی چې په هراړخيز ډول د ستونزو په وړاندې مقاومت او استقامت کوي، د الله تعالی پر فرائضو او د رسول الله صلی الله عليه وسلم پر سنتونو يې خوا بديږي، د دين څخه پر سرغړوني او بې حيايۍ په ليدلو سره په قهر کيږي، د خپل مسلمان ورور په غياب کې د هغه څخه دفاع کوي او د ديني شعائرو سپکاوی ورته د منلو نه وي.

غيرتمند انسان هغه نه دی چې د خلکو سره جنګونه او جنجالونه کوي، د خلکو سره پر ماسي شي خوا بده وي، پر انسانانو غرور او تکبر کوي، د ځان ځانۍ له کبله د خلکو سره رابطه پرې کوي، د خبرو په وخت کې خلکو ته سپکي سپوري وايي، پر خپل باطل فکر لکه غر داسي ټينګ ولاړ وي، پر خرافاتو او بدعاتو له خلکو سره مناظرې کوي او په خپل مسلمان ورور پسې تبليغات کوي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

په محبت او بغض کې اعتدال مراعات کړئ!

عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ: لاَ يَكُنْ حُبُّكَ كَلَفًا، وَلاَ بُغْضُكَ تَلَفًا، فَقُلْتُ: كَيْفَ ذَاكَ ؟ قَالَ: إِذَا أَحْبَبْتَ كَلِفْتَ كَلَفَ الصَّبِيِّ، وَإِذَا أَبْغَضْتَ أَحْبَبْتَ لِصَاحِبِكَ التَّلَف.(الادب المفرد: 1322)

ژباړه: د عمر بن خطاب رضي الله عنه څخه روايت دی چې هغه وفرمايل: ستا محبت باید له افراطه ډک نه وي، او نه دې هم  کرکه او بغض تباهي وي. راوي وايي: ما وپوښتل: دا څنګه؟ حضرت عمر رضي الله عنه وفرمايل: کله چې له چا سره محبت کوې، نو داسې محبت ورسره کوې لکه يو ماشوم چې د کوم شي سره سخت زړه تړي او له هغه بېلېدل ورته ګران وي. او کله چې له چا سره کرکه کوې، نو بيا د هغه لپاره د تباهۍ او هلاکت هيله کوې.

يعني انسان بايد په محبت او بغض دواړو کې اعتدال مراعات کړي او د افراط څخه ځان وساتي ځکه په هر شي کې افراط د انسان لپاره تاواني دی؛ که څوک په دوستۍ کې افراط وکړي ممکن يوه ورځ د الله لپاره بغض ته اړتيا وي چې دی يې بيا نه سي کولای او که په بغض او کرکه کې افراط وکړي ممکن يوه ورځ بيا دوستۍ ته اړتيا وي چې بيا دی د پخوانۍ سختي دښمنۍ له کبله شرميږي او دوستي نه سي کولای. چې همدې خبري ته په حديث کې هم اشاره سوېده:

عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْنًا مَا، عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْمًا مَا، وَأَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْنًا مَا، عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْمًا مَا.(المعجم الکبير للطبراني: 802) 

ژباړه: د عبدالله بن عمر رضي الله عنهما څخه روايت دی چې رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: له خپل دوست سره په اعتدال مينه وکړه، کېدای شي يوه ورځ دې دښمن شي؛ او له خپل دښمن سره هم په اعتدال کرکه وکړه، کېدای شي يوه ورځ دې دوست شي.

ځيني انسانان سته چې په دوستۍ کې داسي توغل او افراط کوي چې امله يې حق هم تر پښو لاندې کوي او چې کله وغواړي د الله لپاره بغض وکړي هغه بغض هم نه سي کولای او په دښمنۍ کې هم دومره افراط او توغل کوي چې د يو چا سره يې خوا بده سي نو د هغه سره ډېر سخت دښمن جوړ سي چې بل وخت بيا دوستي ورسره نه سي کولاي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

په نظام او اداره کې د مکافات او مجازات ارزښت:

په نظام، حکومت او هره اداره کې مكافات او مجازات د بریالیتوب له مهمو عواملو څخه شمېرل کيږي ځکه الله تعالی انسان داسې پیدا کړی چې د ښو کارونو په کولو سره د ستاینې او قدردانۍ مراتب خوښوي او د مجازات څخه عبرت اخلي. کله چې د یو نظام مسؤلین د خپلو کارکوونکو، مأمورینو او خدمتګارانو د ښه کار ستاینه وکړي او هغوی وهڅوي، نو دا کار د هغوی د لا زیات اخلاص، فعالیت او نوښت سبب ګرځي. برعکس، که د ښه کار او بد کار ترمنځ هیڅ توپیر ونه شي، نو د خلکو د کار کولو انګېزه کمزورې کېږي. همداسي که مجرم ته مجازات ورکړل شي نه تنها دا چې مجرم به خپله تنبيه شي بلکې نور کسان به هم د ده څخه عبرت واخلي او هيڅ وخت به هغه کار ته لاس وا نه چوي چې له امله يې دغه انسان ته مجازات ورکول شوی دی.

په اسلام کې هم تشويق او مکافات ته ځانګړې پاملرنه شوې ده. رسول الله ﷺ د خلکو ښه کارونه ستایل، د هغوی فضیلتونه یې بیانول او د خیر په کارونو کې یې هغوی هڅول. دا طریقه د اسلامي رهبرۍ یوه مهمه ځانګړنه ده.

په حديث شريف کې راځي: لاَ يَشْكُرُ اللَّهَ مَنْ لاَ يَشْكُرُ النَّاسَ.(سنن ابي داود: 4813)

ژباړه: هغه څوک د الله تعالی شکر نه شي آداء کولای کوم چې د خلکو شکر نه شي آداء کولای.

په بل حديث کې راځي: أَشْكَرُ النَّاسِ لِلَّهِ أَشْكَرْهُمْ لِلنَّاسِ.(السنن الکبري للبيهقي:12391)

ژباړ: په خلکو کې د الله تعالی ډېر شکر هغه چا آداء کړی دی چې د خلکو شکر يې ډېر آداء کړی وي. 

د دواړو احاديثو څخه داسي ښکاري چې د انسانانو څخه مننه او تشکر ډېر ارزښت لري آن تر دې چې تر څو انسان د نورو انسانانو څخه شکر آداء نه کړي تر هغه پوري د الله تعالی څخه شکر نه شي آداء کولای نو کوم څوک چې د چا سره په اداره کې خدمت کوي او ښه کار يې کړی وي د دې حديث پر بنسټ تر خپله وسه د هغه څخه مننه وکړي او د تشويق لپاره يې په ستاينه او مکافات باندې ونازوي.

په حدیث شریف کې راځي: ومن أتى إليكم معروفا فكافئوه، فإن لم تجدوا ما تكافئونه، فأثنوا عليه حتى تعلموا أن قد كافأتموه.(مسند الطيالسي: 2007)

ژباړه: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايي: که څوک ستاسې سره نېکي وکړي نو بدله يې ورکړئ؛ که چېري تاسو داسې څه ونه موندل چې بدله پرې ورکړی نو د هغه ستاينه وکړئ تر څو تاسې پوهېږی چې تاسو د هغه بدله ورکړې ده.

د دې حديث څخه له ورايه ښکاري چې کله يو څوک زموږ سره ښېګڼه کوي موږ يې بايد بدله ورکړو که مو په بدله کې د کوم شي ورکول په وسه نه وه بيا نو د هغه ستاينه وکړو تر څو چې د هغه حق آداء کولای شو؛ کوم څوک چې زموږ تر امر لاندې کار کوي د هغه لخوا په کار کې صداقت او اخلاص که له يوې خوا د هغه لپاره د مسئوليت سم آداء کول دي له بلې خوا زموږ سره د هغه احسان دی ځکه چې هغه د وظيفې د سم سر ته رسولو په ذريعه ستا باور خاوري نه کړ او ستا لخوا د ده په ټاکنه کې يې ستا غوراوی له خطا او اشتباه څخه وژغوری نو ځکه ته بايد د ده سره ښه وکړې، تشويق يې کړې او نور يې هم کار ته و هڅوې تر څو دی د نور کار کولو لپاره نوره انرژي واخلي او نور کسان هم د ده په ليدلو سره ښه کار کولو ته تشويق شي.

يو چا ته مکافات ورکول او د هغه تشويق کول په ګڼو طريقو سره کېدلای شي؛ په رتبه کې پورته کول، مالي مرسته کول، ستاينليک ورکول، په شخصي يا عمومي ډول د هغه ستاينه کول هغه شيان دې چې هغه ورباندې تشويق کېدلای شي او که په دغو کارونو کې يو لا هم د چا په وسه نه وي نو بيا دعا خو ورته کولای شي چې دعا هم د مننې او ستاينې يوه طريقه ده لکه په لاندې حديث کې چې راځي: ومن آتى إليكم معروفا فكافئوه فإن لم تجدوا فادعوا له حتى تعلموا أن قد كافأتموه.(سنن نسائي: 2567)

ژباړه: که څوک ستاسې سره نېکي وکړي نو بدله يې ورکړئ؛ که چېري تاسو داسې څه ونه موندل چې بدله پرې ورکړی نو د هغه لپاره دعا وکړئ تر څو تاسې پوهېږی چې تاسو د هغه بدله ورکړې ده.

كله چې په جيش العسره کې عثمان رضي الله عنه د مسلمانانو لښکر سمبال کړ رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: د دې وروسته چې عثمان هر کار وکړي تاوان نه ورته کوي، دا خبره رسول الله صلی الله عليه وسلم پټولای شوه خو ځکه يې ښکاره کړه چې دا يو ډول مکافات او تشويق وو د حضرت عثمان رضي الله عنه لپاره.

يوه ورځ رسول الله صلی الله عليه وسلم د خپلو صحابه وو څخه پوښتنه وکړه چې نن چا روژه نيولې ده؟ ابوبکر رضي الله عنه وويل: ما نيولې ده، بيا يې وويل: څوک نن جنازې ته تللی دی؟ ابوبکر رضي الله عنه وويل: زه تللی يم، بيا يې وويل: نن مسکين ته چا ډوډې ورکړې ده؟ ابوبکر رضي الله عنه وويل: ما ورکړېده، بيا يې وويل: نن څوک د ناروغ پوښتني ته تللی دی؟ ابوبکر رضي الله عنه وويل: زه تللی يم، رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل دغه کارونه په هيچا کې نه سره راټوليږي مګر دا چې هغه جنت ته ځي.

رسول الله صلی الله عليه وسلم دا خبره پټولای شوه خو ځکه يې ښکاره کړه چې د دې کارونو فضيلت ښکاره شي، د ابوبکر رضي الله عنه منزلت څرګند شي او د ابوبکر ضي الله عنه لپاره تشويق او د نورو لپاره هڅونه شي.

له همدې امله دا ډېره مهمه ده چې موږ د هغه انسانانو څخه چې ښه کار کوي مننه وکړو، هغوی تشويق کړو او د نازولو په يوه طريقه يې ونازوو تر څو دوی د لا ښه کار کولو ته وهڅيږي او نور خلک هم د دوی غوندې کارونو ته مخ واړوي او تشويق شي.

په کوم ځای کې د تکړه کسانو څخه مننه نه کيږي په تدريجي ډول کارونه ډېر ټکني کيږي ځکه چې کارکوونکې انسانان به نا اميده شي او کوم کسان چې سم کار نه کوي هغوی به تنبيه نه شي. 

په اداره کې مجازات هم د مکافات غوندي مهم دی ځکه که مجرم ته سزا ورنکړل شي نو هغه به نور هم جرم کولو ته تشویق شي او نور خلک به هم د ده څخه د جرم پر کولو جرئت پیدا کړي ځکه پوهېږي چې مجرم ته هيڅ ډول سزا نه ورکول کيږي چې په نتيجه کې په اداره کې د جرمونو ګراف ډېر لوړ پورته کيږي او په هر لحاظ پر اداره منفي اغېزې کوي.

 ابوبكر رضي الله عنه شام ته لښكر واستوی د هغه مشر یې خالد بن سعید رضي الله عنه وټاکی، وروسته عمر رضی الله عنه راغی ابوبکر رضی الله عنه ته یې ویل: تا دی د لښکر مشر ټاکلی دی په داسی حال کې چې ده فلانی کار کړی او فلانې خبره یې کړې! هغه وو چې ابوبکر رضی الله عنه دی عزل کړ او پر ځای یې یزید بن ابی سفیان وټاکی.(المستدرک علی الصحیحین: 5087)

که څه هم خالد بن سعيد رضي الله عنه د کوم غټ جرم مرتکب سوی نه وو خو عمر رضي الله عنه د ده هغه کار او هغې خبري ته د جرم په سترګه کتل چې کله ابوبکر رضي الله عنه خليفه وټاکل شو خالد بن سعيد رضي الله د ده سره بيعت دوې مياشتې ځنډولی وو او ځيني خبري يې هم کړي وې.

نو زموږ په زمانه کې که کوم څوک په خپل منصب کې د جرم مرتکب کيږي هغه ته که جرم ورنکړل شي دا معلومه خبره ده چې عواقب به يې ډېر بد وي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

پر دولت او ملت د مالي فساد ناوړه اغېزې:

مالي فساد د دولت، اقتصاد او ټولنې له سترو ستونزو څخه ګڼل کېږي. مالي فساد هغه مهال رامنځته کېږي چې دولتي چارواکي، کارکوونکې یا نور مسئول کسان د شخصي ګټو لپاره له خپل صلاحیت څخه ناوړه استفاده وکړي؛ لکه رشوت، اختلاس، د دولتي شتمنیو غلا، په قراردادونو کې درغلۍ، د مالیاتو غبن او نوري ناقانونه کړنې. دا پدیده نه یوازې د دولت مالي بنسټونه کمزوري کوي، بلکې د خلکو باور، عدالت او په هر اړخيز ډول د هېواد پرمختګ هم له جدي خطر سره مخ کوي.

مالي فساد له ځان سره ډېر تاوانونه لري چې موږ يې د بېلګې په ډول يو څو په لاندې ډول ذکر کوو:

۱-  د دولت د عوایدو کمېدل: مالي فساد د دولت د عوایدو د کمېدو له ټولو لوی لامل دی. کله چې مالیه راټولوونکي، ګمرکي مسئولین یا نور مالي کارکوونکي رشوت اخلي او یا د دولت عواید شخصي جېبونو ته اچوي، نو د دولت خزانې ته لږې پیسې رسېږي. د عوایدو کمښت د دې سبب کېږي چې دولت د عامه خدمتونو د وړاندې کولو توان له لاسه ورکړي، لکه د کابل ادارې په وخت کې چې دولت يوازې پر بهرنيو تمویلاتو اتکاء درلوده ځکه چې داخلي عوايد يې د مالي فساد له امله ډېر کمزوري وو.

۲ – د عمومي بوديجې ضایع کېدل: هغه بوديجه چې باید د ښوونځیو، پوهنتونونو، روغتونونو، سړکونو، اوبو رسولو او نورو عامه پروژو لپاره ولګول شي، د فساد له امله ضایع کېږي. په پایله کې پروژې نیمګړې پاتې کېږي، یا په ټیټ کیفیت ترسره کېږي او یا هم یوازې په اسنادو کې موجودې وي چې د دې لپاره لويه بېلګه د کابل شل کلنه اداره وه، د دې پر ځای چې عمومي بوديجه په هېواد کې پر انکشافي او پرمختيايي پروژو ولګېږي يا خو ضايع کېدله او يا هم پروژې په ډېر ټيټ کيفيت تر سره کېدلې چې همدا اوس په ښارونو کې د کابل ادارې له وخت څخه جوړ شوي سړکونه خرابېږي او بېرته له سره جوړېږي، ځکه چې کيفيت يې ضعيف و.

۳-  د اقتصادي ودي مخنیوی: مالي فساد پانګه اچوونکي زړه نازړه کوي. داخلي او بهرني پانګه اچوونکي په هغه هېواد کې پانګونه نه غواړي چې هلته رشوت، واسطه او اداري فساد زیات وي. د پانګونې په کمېدو سره تولید، صنعت، تجارت، د کار فرصتونه او اقتصادي وده هم کمزورې کېږي ځکه چې د مالي فساد په شتون کې پانګه اچوونکي خلک له ډېرو ستونزو سره مخامخ کېږي او لويه ستونزه له دوی څخه د مسئولينو شخصي غوښتنې او فرمايشونه دي چې په سبب يې دوی له پانګې اچونې څخه تېښتې ته مجبورېږي.

۴-   د بېوزلۍ او بېکارۍ زیاتوالی: کله چې د دولت شتمني د څو کسانو په لاس کې ولوېږي او عامه پروژې په سمه توګه پلې نه شي يا عامو وګړو ته د کار زمينه برابره نه شي، نو د خلکو لپاره د کار فرصتونه کمېږي چې ورسره فقر زیاتېږي او په ژوند کې اقتصادي ستونزې را پيدا کېږي.

۵-   د خلکو د باور له منځه تلل: که خلک وویني چې قانون یوازې پر کمزورو تطبیقېږي او زورواکي یا فاسد کسان له سزا څخه ژغورل کېږي يا کاري او مالي فرصتونه يوازې محدودو کسانو ته برابرېږي او يا هم له خلکو څخه غیر قانوني پيسې اخيستل کېږي، نو د دولت پر عدالت یې باور کمېږي او دا يقيني خبره ده چې د خلکو او دولت ترمنځ د اعتماد کمښت د ټولنیز ثبات لپاره ستر ګواښ دی.

۶-   د خدمتونو کیفیت ټیټېدل: کله چې په کومه اداره کې فساد پيدا شي هرو مرو هلته وړ او صادق کسان د اړیکو او رشوت له امله څنګ ته کېږي او پر ځای یې نالایق کسان ګومارل کېږي چې له امله يې د روغتیا، تعلیم، امنیت او نورو دولتي خدمتونو کیفیت ښکته کېږي چې د دې لپاره په تاريخ کې تېر شوي فاسد نظامونه لويه بېلګه ده.

۷-   د عدالت له منځه تلل: مالي فساد د عدالت اصل زیانمنوي. هغه څوک چې رشوت ورکوي، خپل کار ژر ترسره کوي، خو بېوزلي او بېوسه خلک له خپلو قانوني حقونو هم محرومېږي چې دا کار په ټولنه کې د بې‌عدالتۍ سبب جوړېږي او په خلکو کې يو ډول د بې انصافۍ احساس پياوړی کوي چې په نتيجه کې په شعوري يا غير شعوري ډول عدالت له منځه ځي يا لږ تر لږه کمزوری کېږي.

۸-   د جرمونو او نورو فسادونو زیاتوالی: د مالي فساد منفي اغېزې یوازې په یوه برخه کې نه پاتي کېږي، بلکې له ځان سره نور فسادونه هم راولي؛ لکه جعل، قاچاق، د پیسو مینځل، د اسنادو تحریف او د دولتي امکاناتو شخصي استعمال. په دې توګه د قانون حاکمیت کمزوری کېږي او هرج و مرج ورسره پيدا کېږي.

۹-   د دولت د نړیوال اعتبار کمېدل: هغه دولت چې مالي فساد پکې ډېر وي، د نړیوالو ادارو، پانګه اچوونکو او مرستندویانو باور له لاسه ورکوي. په پایله کې بهرنۍ پانګونه، اقتصادي مرستې او نړیوالې همکارۍ ورسره کمېږي چې دغه څه موږ د کابل ادارې په وخت کې وليدل چې په نړۍ کې يې دومره اعتبار کم شو چې په فساد کې يې لومړی مقام خپل کړ.

۱۰-   اسلامي ارزښتونه کم رنګه کېدل : اسلام مالي فساد سخت حرام بللی دی، ځکه دا د خلکو د مالونو خوړل، د امانت خیانت او د عدالت له منځه وړل دي. الله تعالی فرمایي: وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ. (سورة البقرة: ۱۸۸)ژباړه: او د یو بل مالونه په باطله طريقه مه خورئ.

نو چې کله مالي فساد تر سره کېږي دا خپله د دې ښکارندويي کوي چې په فساد کې ښکېل کسان اسلامي ارزښتونو ته ارزښت نه ورکوي، کنه نو هېڅ وخت به يې فساد ته زړه نه وای ښه کړی چې هم په معنوي لحاظ او هم په ظاهري لحاظ پر دولت او ملت دواړو بدې اغېزې کوي او په تدريجي ډول د دولت سقوط يا ډېر کمزوري کولو ته لاره اواروي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

۲۰ نبوي ملغلري:

ژباړه: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايلي دي: تر عقل غوره شتمني نسته، له ځان‌پسندۍ (عُجب) سخت یوازي والی نسته، تر ښه تدبیر غوره عقل نسته، تر تقوا غوره سخاوت نسته، تر ښو اخلاقو غوره ملګری نسته، تر ادب غوره میراث نسته، تر الهي توفیق لویه ګټه نسته، تر نېک عمل غوره سوداګري نسته، د الله تعالی تر ثواب لویه ګټه نسته، له شبهاتو څخه د ځان تر ساتلو غوره پرهېزګاري نسته، له حرامو څخه د ځان تر ساتلو غوره زهد نسته، تر فکر او تأمل غوره علم نسته، د فرضونو تر ادا کولو غوره عبادت نسته، تر حیا او صبر غوره ایمان نسته، تر تواضع غوره عزت او نسب نسته، تر علم غوره شرافت نسته، او تر مشورې غوره ملاتړ نسته. نو خپل سر او هغه اندامونه چې پوري متصل دي، وساته؛ خپله ګېډه او هغه څه چې پوري متصل دي وساته؛ او مرګ او په قبر کې اوږد پاتې کېدل مه هېروه. (البصائر والذخائر: ج1ص3)

تشريح:

رسول الله صلی الله عليه وسلم په پورته حديث کې 20 مهمي خبري ذکر کړي دي چې تشريح يې په لاندې ډول ده:

1 – هيڅ مال تر عقل غوره نه دی بلکې عقل تر هر ډول مال ښه دی.

2 – يوازې والی د انسان لپاره بد دی خو تر ټولو ناوړه يوازې والی تکبر او غرور دی.

3 – عقل د انسان لپاره کمال دی خو هيڅ عقل د تدبير او پلان مرتبې ته نه سي رسېدلای.

4 – سخاوت د انسان لپاره ډېر ښه دی خو د تقوی غوندې سخاوت نه سي پيدا کېدلای؛ يعني د سخاوت په ټولو اقسامو کې تقوی ډېر ښه سخاوت دی.

5 – انسان بايد تل د ښه ملګري پسې وګرځي خو تر تقوی د انسان لپاره ښه ملګری نه سي پيدا کېدلای.

6 – په ميراث باندې د هر ښه شي پاته کېدل د انسان لپاره ګټه ده خو ادب تر ټولو ښه ميراث دی.

7 – که څوک د فايدو پسې ګرځي نو تر توفيق ښه فايده نه سي موندلای؛ توفيق پر نيکو کارونو د توان او قدرت پيدا کېدلو ته وايي.

8 – دا معلومه خبره ده چې په تجارت کې د انسان لپاره ګټه ده خو نيک عمل تر ټولو ښه تجارت دی.

9 – که څوک د ګټي پسې ګرځي نو د الله تعالی له لوري ثواب ورکول ډېره لويه ګټه ده ځکه نو انسان يې بايد په لاس ته راوړلو کې زيار وباسي.

10 – پرهيزګاري د هر انسان دنده ده خو تر ټولو ښه پرهيزګاري د هغه شيانو څخه د ځان ساتل دي چي شبهه پکې وي.

11 – انسان په دې باندې مأمور دی چې د دنيا سره محبت ونکړي خو د دنيا څخه لويه مخ اړونه د حرامو شيانو څخه د ځان ساتل دي.

12 – هر مثبت علم د انسان لپاره پرمختګ دی خو فکر کول تر ټولو ښه علم دی.

13 – هر عبادت د انسان لپاره ثواب لري خو تر ټولو  ښه عبادت د فرائضو آداء کول دي.

14 – ايمان ډېري برخي لري خو حياء  او صبر يې ډېري لويي برخي دي.

15 – په ښه توب کې اعتبار او عزت د انسان لپاره ډېر ښه دی خو تواضع او عاجزي تر ټولو ښه عزت او اعتبار دی.

16 – په علم کې الله تعالی د انسان لپاره دومره شرف ايښی دی چي د هغه په څېر بل شرف نه سي پيدا کېدلای.

17 – د دوستانو او خپلوانو همږغي او د هغوی ملاتړ د ځانه سره لرل ډېر ښه دی خو مشوره تر ټولو شيانو د انسان لپاره ښه ملاتړ دی ځکه نو بايد تل مشوره خپل عادت جوړ کړي..

18 – انسان په دې باندې مکلف دی چې خپل سر او هغه اعضاء د ګناه څخه وساتي چې په سر پوري نښتي دي لکه سترګې، غوږونه، پزه او خوله.

19 – انسان په دې باندې مکلف دی چې خپل ګېډه او هغه اندامونه چې ګېډي ته نږدې دي د حرامو څخه وساتي لکه عورت او زړه او يا هم هغه شيان چې ګېډي ته ور اچوي کوښښ وکړي چې حرام او ناروا نه وي.

20 – د دې لپاره چې انسان هيڅ وخت د ګناه کولو ته زړه ښه نکړي بايد تل مرګ او د قبر حالات په ياد ولري.

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: لا مال أعود من العقل، ولا وحدة أوحش من العجب، ولا عقل كالتدبير، ولا كرم كالتقوى، ولا قرين كحسن الخلق، ولا ميراث كالأدب، ولا فائدة كالتوفيق، ولا تجارة كالعمل الصالح، ولا ربح كثواب الله تعالى، ولا ورع كالوقوف عند الشبهة، ولا زهد كالزهد في الحرام، ولا علم كالتفكر، ولا عبادة كأداء الفرائض، ولا إيمان كالحياء والصبر، ولا حسب كالتواضع، ولا شرف كالعلم، ولا مظاهرة أوفق من المشورة؛ فأحفظ الرأس وما حوى، والبطن وما وعى، وأذكر الموت وطول البلى. (البصائر والذخائر: ج1ص3)

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د هر مسلمان لپاره ځيني اړين او ضروري مسئوليتونه:

۱ – الله پاک ته متوجه کېدل او پوره تقوی غوره کول.

۲ – پر عباداتو باندې ځان مکلف ګڼل او د عبادت په کولو کې پوره جديت.

۳ – د مسلمانانو ترمنځ يووالی او ورورولي را وستل او هر مسلمان ته د ځان په سترګه کتل.

۴ – په مسلمانانو کې د سيمي، ژبي او قوم  پر بنياد د تقسيم او وېش مخه نيول.

5 – اسلامي شعائر پېژندل او د هغو درناوي ته ځان متعهد ګڼل.

6 – د اسلام دين په پوره غور سره د ټولو اجتماعي ځانګړتياوو او انساني غوراويو سره پېژندل.

7 – د دين خدمت ته تر ټولو مخکي وړاندې کېدل خو د نورو انسانانو سره هم پوره مرسته کول.

8 – د مدرن اوعصري امکاناتو او تکنالوژۍ څخه د دين په ګټه کار اخيستل.

9 – د مال په لاس ته راوړلو کې داسي هڅه کول چي د حرام مال څخه ځان او خپله کورنې په پوره توګه وساتي.

10 – د خپلو اولادونو فکري او عملي روزني ته پوره پاملرنه.

11 – د هر هغه چا سره مرسته کول چي د اسلام لپاره په هره ذريعه خدمت کوي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د حسد اسباب او لاملونه:

د حسد لپاره ډېر لاملونه شته چې موږ د يو څو دانو په بيان بسنه کوو:

1 - د بندګانو تر منځ د الله تعالی په تقسيم خوابدي او نه قناعت؛ داسي ويل شوي دي چې حسد کوونکی د نعمت دښمن دی او د الله تعالی پر تقدير په قهر دی.

2 -  دګڼو اسبابو په خاطر د محسود څخه د حسد کوونکې کرکه او غضب چې هر وخت حسد ورڅخه پيدا کېږي او د دې سبب جوړيږي چې يو کس دي د بل لپاره د خير خواهۍ غوښتونکی نه وي.

3 -  تکبر او ځان خوښونه، کوم څوک چې تکبر کوي او په ځان مغرور وي ارومرو حسد ورڅخه کېږي ځکه چې دی خپل ځان تر نورو انسانانو د نعمتونو ښه مستحق ګڼي.

4 - نفسي خباثت او چټلي؛ د ځينو خلکو نفس پاک نه وي بلکې خباثت او چټلي لري ځکه نو د هيچا لپاره خير نه غواړي او چې د کوم چا سره د الله تعالی نعمت وويني حسد ورسره کوي.

5 - پر حسد کوونکې د محسود لوړوالی؛ ځيني خلک داسي عادت لري چې کله يو څوک په علم، مال، ادب او نورو شيانو کې تر ځان لوړ ويني دستي حسد ورسره کوي او په دې خاطر بخالت کوي چې ولي الله تعالی دغه انسان ته داسي کمال ورکړی دی؟

6 - د مشرتوب او رياست محبت؛ ځيني خلک د مشرتوب او رياست سره ډېر محبت لري چې له امله يې د ټولو هغو کسانو سره حسد کوي چې د ده په فکر مزاحمت ورسره کوي او يا هم رياست ته د ده د رسېدلو مخي ته ممکن يو وخت خنډ جوړ شي، علماؤ د دې لپاره مثال د عبدالله بن ابي بن سلول ورکړی چې غوښتل يې د مديني منورې رياست ته ځان ورسوي خو کله چې رسول الله صلی الله عليه وسلم راغی، د ده د رياست مخه ونيول شوه نو د رسول الله صلی الله عليه وسلم سره يې حسد وکړ. 

7 - په کاورنو کې وړاندي تګ؛ ځيني خلک د دې لپاره چې په خپله رشته او څانګه کې تر نورو مخکې شي حسد کوي له همدې امله موږ وينو چې تاجر د تاجر سره حسد کوي، کرونده ګر د کرونده ګر سره حسد کوي، عالم د عالم سره حسد کوي، ډاکټر د ډاکټر سره حسد کوي او دا ډېر لږ پېښيږي چې عالم دي د ډاکتر سره حسد وکړي او انجينر دي د کرونده ګر سره حسد وکړي.

8 - د مقاصدو د له منځه تللو وېره؛ کله چې يو څوک په يو شي باندې مشهور وي او يا په ټولنه کې نفوذ ولري که بل داسي څوک پيدا شي چې د ده سره ممکن سيالي وکړي او شهرت يې له خطر سره مخ شي نو دی حسد ورسره کوي او د دې آرزو لري چې کاشکې دا کس نه وای پيدا شوی او کاشکې د دې ځای څخه ورک شي.

9 - تبعيض او توپير؛ ځيني وختونه حسد د دې څخه هم پيدا کېږي چې يو مشر لکه پلار يا لکه په دنيوي کارونو کې مشر د اولادونو او تر خپل لاس لاندې کسانو تر منځ توپير وکړي او ځينو ته پر ځينو نورو ترجيح ورکړي، که پلار خپل يو زوی تر نورو زامنو ډېر وغواړي معلومه خبره ده چې د دغه زوی سره به د نورو زامنو حسد پيدا کېږي، که قومندان خپل يو عسکر تر نورو ډېر وغواړي معلومه خبره ده چې د دغه عسکر سره به د نورو عسکرو حسد پيدا کېږي او دېته ورته نور مثالونه.

10 - خپل ځان په خپله د خلکو حسد ته اچول؛ ځيني وختونه چې کله انسان پر ځان د الله تعالی د نعمتونو په اظهار کې مبالغه وکړي او په هغو کې ځان مشهور کړي نور خلک ورسره حسد کوي لکه يو څوک چې په علم يا مال کې ځان مشهور کړي ارومرو د نورو خلکو ورته پام کېږي او حسد ورسره کوي. .(داء الحسد وأثره على طلبة العلم:12)

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د محرم الحرام مياشتي په هکله:

دا په قرآن ثابته سوې خبره ده چې الله پاک، کال د دوولسو مياشتو څخه جوړ کړی دی لکه په قرآن شريف کې چې راځي: إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ.(سورة التوبة: 36) 

ژباړه: بېشکه شمېر د مياشتو د الله په نزد دوولس دی چې  د الله په کتاب (لوح محفوظ) کې ليکل سوي دي.

يوه د دغه دوولسو مياشتو څخه د محرم الحرام مياشت ده چې د هجري سپوږميز کال لومړنی مياشت بلل کيږي، دا مياشت هم د نورو مياشتو غوندي يوه برخه د وخت او زمانې ده چې پر انسانانو باندې راځي، د نورو مياشتو غوندي په دې مياشتي کې هم ځيني پيښي سوي او لا هم کيږي. 

د محرم الحرام مياشتي شرعي حيثيت:

د محرم الحرام مياشته هم دکال د دوولسو مياشتو څخه يوه مياشت ده، په شريعت کې تنها دومره ثابته ده چې په دې مياشتي کې د روژې نيول سنت او يا مستحب کار دی لکه په لاندې حديث کې چې راځي: 

عن عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ رضى الله عنهما أَنَّ أَهْلَ الْجَاهِلِيَّةِ كَانُوا يَصُومُونَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- صَامَهُ وَالْمُسْلِمُونَ قَبْلَ أَنْ يُفْتَرَضَ رَمَضَانُ فَلَمَّا افْتُرِضَ رَمَضَانُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- « إِنَّ عَاشُورَاءَ يَوْمٌ مِنْ أَيَّامِ اللَّهِ فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ ».(صحيح مسلم: 2698)

ژباړه: د عبدالله بن عمر رضي الله عنهما څخه روايت دی چې د جاهليت د وخت خلکو به د (محرم الحرام) لسمي ورځي روژه نيول، رسول الله صلی الله عليه وسلم او مسلمانانو هم مخکې تر دې چې د روژې د مياشتي روژه فرض سي دغه روژه نيول، کله چې د روژې د مياشتي روژه فرض سوه نو رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: د (محرم الحرام) لسمه ورځ د الله پاک د ورځو څخه يوه ورځ ده د هر چا چې زړه غواړي روژه دي ونيسي او که يې زړه غواړي نه دي نيسي. 

په همدې خاطر د بخاري شريف په حديث کې راځي چې عبدالله بن عمر رضي الله عنه د دې ورځي روژه نه نيول مګر دا چې د عادت سره يې برابره راغلې وای. 

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ صَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَاشُورَاءَ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ فَلَمَّا فُرِضَ رَمَضَانُ تُرِكَ ، وَكَانَ عَبْدُ اللهِ لاَ يَصُومُهُ إِلاَّ أَنْ يُوَافِقَ صَوْمَهُ.(صحيح البخاري: 1892)

ژباړه: د عبدالله بن عمر رضي الله عنهما څخه روايت دی چې رسول الله صلی الله عليه وسلم د عاشوراء د ورځي روژه ونيول او نورو ته يې هم د هغې د نيولو امر وکړ، خو کله چې رمضان فرض سوه نو دغه روژه پرېښودل سوه، او عبدالله بن عمر رضي الله عنهما به دغه روژه نه نيول مګر دا چې د ده د عادي روژو سره يې موافقت راغلی وای.

په دې مياشتي کې څو مهمي پيښي:

1. په همدې مياشتي کې موسی عليه السلام او ورسره مسلمانان د فرعون د ظلم څخه خلاص سوه، پر رود نيل تېر سوه او فرعونيان پکې غرق سوه.

2. په همدې مياشتي کې رسول الله صلی الله عليه وسلم  د جنګ او جهاد کولو لپاره د صحابه وو دلګۍ ليږلي دي او غزوې يې کړي دي لکه: سريه ابي سلمه بن عبدالاسد، سرية محمد بن مسلمه، غزوه د نجد، غزوه د قرارة الکدر او خيبر ته تلل.

3. په همدې مياشتي کې رسول الله صلی الله عليه وسلم د صفيه بنت حيي رضي الله عنها سره نکاح وکړه.

4. په همدې مياشتي کې رسول الله صلی الله عليه وسلم د نړۍ مختلفو واکمنانو ته د دعوت ليکونه واستول.

5. په همدې مياشتي کې د قادسيه ستر جنګ د مسلمانانو اوکافرانو تر منځ وسو چې د مسلمانانو مشر سعد بن ابي وقاص رضي الله عنه وو  او د کافرانو مشر رستم او جالينوس وو چې جنګ مسلمانانو وګټی.

6. په همدې مياشتي کې د حضرت عثمان رضي الله عنه سره د خليفه او اميرالمومنين په صفت د مسلمانانو بيعت وسو.

7. په همدې مياشتي کي حضرت حسين رضي الله عنه د شهادت لوړ مقام ته ورسېدی.

همدېته ورته نوري ډېري پيښي په دې مياشتي کې سوي دي.

په دې مياشتي کې د عاشوراء د ورځي عمل:

قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى الله عَليْهِ وسَلَّمَ : صِيَامُ يَوْمِ عَاشُورَاءَ ، إِنِّي أَحْتَسِبُ عَلَى اللهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ.(سنن ترمذي1738)

رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايي: زه  د الله تعالی څخه د دې طمع لرم چې د عاشوراء د ورځي په روژې به د تېر سوي کال ګناهونه عفوه کړي.

البته کوم خلک چې د دې مياشتي د عاشوراء د ورځي روژه نيسي هغوی ته د شريعت لخوا لارښوونه شوېده چې بايد د نهمي ورځي روژه هم ورسره ونيسي ترڅو چې په روژه نيولو کې د يهودو سره مشابهت را نه شي، ځکه چې هغوی هم د دې ورځي روژه نيسي، په دې خاطر چې موږ د دوی سره په مخالفت امر شوي يو نو موږ بايد يوه ورځ مخکې تر دغي ورځي روژه ونيسو، اوکه د چا څخه نهمه ورځ تېره شوې وي نو بيا دي د يوولسمي ورځې روژه ورسره ونيسي.

د محرم په مياشت کې هيڅ ځانګړی مصيبت نشته:

د شريعت د عمومي اصل پر بنياد چې مصيبت تر درو ورځو اضافه نسته، نو په دې مياشت او يا د دې مياشتي پر لسمه چې په هغه وخت کې کومي د مصيبت پيښي شويدي، اوس يې لمانځل او يا يې کليزه نيول نه رواکيږي لکه چې په حديث کې راځي: 

لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا.(صحيح البخاري: 1281)

ژباړه: د هيڅ هغې ښځي لپاره چې پر الله او ورځي د آخرت ايمان لري نه رواکيږي چې پر مړي تر درو ورځو اضافه زينت او ځان جوړل پرېږدي (د مصيبت اظهار وکړي) مګر پر خپل خاوند باندې چې څلور مياشتي او لس شپې زينت او ځان جوړل پريږدي (اظهار د مصيبت کوي). 

په خاصه توګه په نياحت او لوړ آواز باندې ژړل چې هيڅ وخت نه رواکيږي لکه په حديث کې چې راځي: 

عَنْ عَبْدِ اللهِ ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَطَمَ الْخُدُودَ وَشَقَّ الْجُيُوبَ وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ.(صحيح البخاري: 1294)

ژباړه: د عبدالله رضي الله عنه څخه روايت دی: چې رسول الله صلی الله علیه وسلم و فرمايل: زموږ څخه نه دی څوک چې خپل باړخو په څپيړه (چپلاخه) ووهي، او خپل ګرېوان څيري کړي، او د جاهليت د وخت خبري وکړي. 

نو په دې مياشتي کې او يا د دې مياشتي په لسمه ورځ چې په "عاشوراء" مشهوره ده هيڅ شرعي مصيبت وجود نه لري، هيڅ مسلمان بايد دا مياشت او يا دا ورځ، د مصيبت او غم و نه بولي، همدا راز په دې مياشت کې ځانګړې خوشالي او خاص مراسم هم وجود نه لري. 

دا معلومه خبره ده چې په دې باندې چې الله پاک په لسمه ورځ د دې مياشتي موسی عليه السلام او مسلمانانو ته نجات ورکړی هر مسلمان خوشحال دی خو دا چې د دې خوشالۍ لپاره دي ځانګړي مراسم جوړ شي شرعا هيڅ ثبوت نه لري.

په دې مياشت کې هم د نورو مياشتو غوندي که څوک و غواړي نکاح او واده کولای شي همدا راز هغه خوشحالۍ چې شرعا يې اظهار په واده کولو روا وي هم ښکاره کولای شي هيڅ ممانعت پکې نشته. 

که د چا مړی وسي د نورو مياشتو په څېر په دې مياشتي کي هم نور مسلمانان شرعي تعزيه ورکولای شي.

خلاصه دا چې مسلمان بايد په دې پوه شي چې:

1. په دې مياشتي کې واده کول هيڅ پروا نه لري که څوک يې روا نه بولي هغه ګناهکار دی.

2. دا مياشت هيڅ ځانګړي مراسم د غم يا د خوشحالۍ نه لري.

3. دا مياشت د غم او مصيبت مياشته بلل ګناه ده.

4. په دې مياشتي کې سفر کول هيڅ پروا نه لري.

5. دا مياشت هيڅ ځانګړی خيرات او ذبيحه نه لري.

6. په دې مياشتي کې د دې میاشتي په مناسبت لکه چې د نياحت او غم مجلس جوړل حرام اوګناه ده ورتلل یې هم ګناه ده.

7. په دې مياشتي کې که چا داسي خيرات کړی وي چې بېله الله يې د بل چا په نامه ذبح کړی او يا نذر کړی وي بايد مسلمان يې د خوړلو څخه ډډه وکړي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د نن ورځې د حکمت خبره:

که تا ته الله تعالی دوې سترګې درکړي دي، نو ولې خلکو ته د خپلو غوږونو په واسطه ګورې؟!

د خلکو سره د هغه څه له مخې معامله وکړه چې په خپله یې ورڅخه وینې، نه د هغه څه له مخې چې د هغوی په اړه یې له نورو انسانانو اورې.

يعني انسان باید د خلکو په اړه خپله قضاوت او پرېکړه د خپلو مشاهداتو، تجربو او یقیني معلوماتو پر بنسټ وکړي، نه دا چې د نورو د خبرو، اوازو او بې‌اساسه خبرونو تر اغېز لاندې راسي. ډېر وخت اورېدلي خبري مبالغه، غلط فهمي او یا هم درواغ وي، نو عاقل انسان تر تحقیق او یقین مخکې پر خلکو حکم او فيصله نه کوي.

ژباړه: مظهري

په ژوند کې ناپوهي ډېر خطرناک شی دی:

ژباړه: د سعد بن ابراهيم څخه روايت دی چې عمر بن خطاب رضي الله عنه وفرمايل: زه ستاسو لپاره د ژوند په چارو کې له ناپوهۍ/کم عقلۍ څخه تر تنګلاسۍ ډېر وېره لرم؛ ځکه چې د فساد او بې‌نظمۍ سره هېڅ شی نه پاتې کېږي، او د اصلاح سره هيڅ شی نه کمېږي.

يعني د ژوند په برخه کې ناپوهي چې د مال د بې ځايه مصرف او لګښت سبب جوړيږي يا مالي چاري سمي نه سي مديريت کولای، د مال تر کمښت او فقر ډېره خطرناکه ده ځکه که څوک لږ مال ولري او هغه سم مديريت کړي د هيڅ مشکل سره نه مخامخ کيږي خو که څوک ډېر مال ولري ولي سم يې مديريت نه کړي او په لګښت کې سپما ونکړي دا له هر لحاظه ډېر خطرناکه دی او د ځانه سره ډېري ستونزي لري.

عن سعد بن إبراهيم قال : قال عمر: الخُرقُ فِي المَعِيشَةِ أَخوَفُ عِندِي عَلَيكُم مِنَ العَوَز؛ لِأَنَّهُ لَا يَبقَى مَعَ الفَسَادِ شَيءٌ، وَلَا يَقِلُّ مَعَ الإِصلَاحِ شَيءٌ.(الزهد لوکيع: 462)

مولوي نورالحق مظهري

د دین لپاره د یو چا معرفي کول:

ژباړه: امام مسلم رحمه الله فرمايي: ما ته عمرو بن علي خبر راکړ، هغه وويل: ما د يحيی بن سعيد څخه واورېدل چې ويل يې: ما د سفيان ثوري، شعبه، مالک او ابن عيينه څخه د هغه چا په اړه پوښتنه وکړه چې په احاديثو کې قوي نه دی او ما ته يو څوک راځي او د ده په اړه پوښتنه راڅخه کوي؛ هغوی راته وويل: ته هم ورته ووايه چې دی په احاديثو کې قوي نه دی.

يعني کوم څوک چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم په احاديثو کې مهارت و نه لري نو کله چې يو څوک د ده په اړه ستا څخه پوښتنه کوي ته رښتيا ورته ووايه او دی ورته سم معرفي کړه د ده حال مه ورڅخه پټوه، ځکه دا د دين خبره ده که ته دی ورته معرفي نه کړې نو ممکن دا سړی د ده څخه ناسم احاديث واوري او هغه په سم باندې ورڅخه ومني بيا يې تر نورو پوري ورسوي چې د دې څخه بيا په ديني برخه کې ډېر مفاسد رامنځ ته کيږي.

که موږ قياس وکړو نو داخبره به له ورايه راته ثابته سي چې په فقهي مسائلو کې د ناپوه او نابلده سړي سره هم بايد همداسي وسي.

کوم څوک چې په فقهي مسائلو باندې نه پوهيږي او هغه خلکو ته غلط رسوي نو که څوک د هغه په اړه زموږ څخه پوښتنه کوي موږ يې بايد ورته معرفي کړو تر څو د فقهي مسائلو په نقل کې د بې غورۍ مخه ونيول سي او ناپوه انسان ته خلک د عالم په سترګه و نه ګوري.

دې کړني ته باید موږ د غیبت او دښمنۍ نوم ورنکړو بلکې دا د رښتیني عالم وظیفه او صلاحیت وبولو ځکه په دې کې ملامتیا د هغه چا په غاړه ده چې عالم نه دی خو خلکو ته ځان د عالم په نامه معرفي کوي، په مسائلو یې سر نه خلاصیږي خو خلکو ته ځان په مسائلو باندې پوه ښکاره کوي او په دیني برخه کې د تدریس لیاقت و نه لري خو خلکو ته ځان لوی مدرس معرفي کوي.

البته دې خبري تا باید موږ غور وکړو چې د هر چا په معرفي کولو کې هماغه څه ووایو چې موږ ته په یقین ثابت وي د ځانه څخه درواغ پسې و نه تړو او تهمت ورباندې و نه وایو.

همداسي کوم خلک چې ځانونه تکړه علماء نه معرفي کوي او د ملاتوب یا مولوي توب دعوه نه کوي خو ځیني مسائل یې د علماؤ څخه یا په خپله مطالعه باندې سم زده کړي وي هغوی په ټولنه کې د زده کړو مسائلو د رسولو څخه بند نه کړو او داسي محدودیت وضع نه کړو چې د دین هره سخته او آسانه خبره به د مولوي صاحب یا مولانا صاحب د آدرس څخه خلکو ته ویل کیږي تر څو خدای مکړه د امربالمعروف او نهي عن المنکر ستره دنده پاته نه سي او په دین کې د مشهورو مسائلو رسول بند یا ټکنۍ نه سي.

وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِىٍّ أَبُو حَفْصٍ قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ قَالَ سَأَلْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِىَّ وَشُعْبَةَ وَمَالِكًا وَابْنَ عُيَيْنَةَ عَنِ الرَّجُلِ لاَ يَكُونُ ثَبْتًا فِى الْحَدِيثِ فَيَأْتِينِى الرَّجُلُ فَيَسْأَلُنِى عَنْهُ. قَالُوا أَخْبِرْ عَنْهُ أَنَّهُ لَيْسَ بِثَبْتٍ.[مقدمة صحيح مسلم38]

مولوي نورالحق مظهري

د اولو الامر او مشرانو د اطاعت ګټي:

د اولوالامر اطاعت يو د هغو کارونو څخه دی چې د انسان لپاره په هغه کې ډېري ګټي او فايدې نغښتي دي او چې کله يې انسان په خپل ژوند کې عملي کړي ارومرو يې مثبت تأثير ويني چې موږ د اطاعت ځيني ګټي په لاندې ډول بيانوو:
۱ - د الله تعالی رضا او ثواب ترلاسه کول: په دې خاطر چې د اولوالامر اطاعت د الله تعالی غوښتنه ده او چې څوک يې کوي هغه په اصل کې د الله تعالی امر پر ځای کوي نو معلومه خبره ده چې په اطاعت سره انسان د الله تعالی رضا او خوشحالي تر لاسه کولای شي.

۲ - د ټولنې نظم او امن ساتل: په دې خاطر چې اطاعت د اولوالامر سره يو ډول مرسته ده او په ټولنه کې د ځان ځانۍ او بې نظمۍ مخه ورباندې نيول کيږي نو په اطاعت باندې د ټولني نظم او امن ساتل کېدلای شي.

۳ - د فتنو او انارشۍ مخنيوي: کله چې خلک د اولوالامر اطاعت وکړي طبعا په حکومتولۍ او رعيت چلوني کې مرکزيت رامنځته کېږي چې هر څوک ځان واکمن نه ګڼي او ملت پر څو ټوټو د ويشل کېدلو څخه ساتل کيږي چې ورسره جګړې او اختلافات له منځه ځي او د ډېرو فتنو مخه ورباندې نيول کيږي.

۴ - د ګناه او عذاب څخه خلاصون: له دې کبله چې په اطاعت کې ثواب پروت دی او د الله تعالی د خوشحالۍ سبب جوړيږي نو څوک چې اطاعت کوي هغه د ګناه او الهي عذاب څخه خلاصون مومي.

۵ - د امت قوت او عزت: له دې امله چې اطاعت د صفونو يووالی، د امر يووالی او د عمل يووالی راولي او په نظام کې د دښمن د نفوذ مخه نيسي، همداسې په حکومتولۍ کې د وېش مخنيوی کوي نو په اطاعت سره د امت قوت او عزت ساتل کېدلای شي، چې دا خبره په تاريخي سندونو باندې ثابته ده ځکه کله چې مسلمانانو د خپلو شرعي مشرانو اطاعت کوی، نو له اندلس څخه تر هند او چين پورې يې واکمني درلودل او د نړۍ تر ټولو قوي امت وو، خو کله چې په مسلمانانو کې بغاوت عام شو نو د تاتاريانو، صليبيانو، يهودو او نصارا تر پښو لاندې شوه. نو داسي ويلای شو چې د اولوالأمر اطاعت د امت د قوت اصلي محور دی او بغاوت يې د تباهۍ لومړی ګام دی.

۶ - د جاهليت پر مرګ د مړيني څخه نجات: په دې سبب چې پر هر انسان باندې د خپل وخت د امام پېژندل او د هغه اطاعت کول ضروري دی نو څوک چې خپل امام پېژني او د هغه اطاعت کوي ان شاء الله، الله تعالی به يې مړينه پر خير کړي او د جاهليت له مرګ څخه به يې وساتي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

زموږ د تلګرام چينل:

حرفه او کسب د انبياؤ سنت دی:

1 – عبدالله بن عباس رضي الله عنهما فرمايلي دي: آدم عليه السلام کروندګر و، نوح عليه السلام ترکاڼ(نجار) و، ادريس عليه السلام خياط و، ابراهيم او لوط عليهما السلام کروندګر وه، صالح عليه السلام تجار و، داود عليه السلام د زغرو او وسلو جوړوونکی و او ابراهيم، شعيب او محمد عليهم السلام شپانه وه.(مختصر منهاج القاصدين:1/82) 

2 – د ځينو احاديثو او كتابونو څخه بيا داسي معلوميږي چې داود عليه السلام شپانه و، زکريا عليه السلام نجار و،  يوسف عليه السلام لومړی هغه څوک چې کاغذ يې جوړ کړ، سليمان عليه السلام لومړی هغه څوک و چې  صابون يې جوړ کړ، لومړی هغه کس چې پر آس سپور سو اسماعيل عليه السلام و، لومړی هغه کس چې د جنګ لپاره يې وسلې جوړي کړې سليمان عليه السلام و.(صبح الاعشي في صناعة الإنشاء: 1/488)

3 – د قرآن شريف د آيتونو څخه له ورايه ښکاري چې عيسی عليه السلام د ډاکټرۍ کارونه کول ځکه د ده په لاس مادرزادي ړانده او د پيس ناروغان جوړېدل او د الله تعالی په قدرت يې مړي ژوندي کول او ابراهيم او اسماعيل عليهما السلام بنائي کړېده ځکه کعبه شريفه ابراهيم او اسماعيل عليهما السلام جوړه کړه.

نو د ځان لپاره يوه حرفه يا کسب انتخابول يا په خپل لاس کار کول د انبياؤ سنت دی نه بايد څوک په وشرميږي او نه يې بايد څوک ناديده ونيسي ځکه که حرفه او کسب نه وي د دنيا ډېری کارونه به معطل پاتي شي چې ورسره به انسانان په خپل ژوند کې د ډېرو ستونزو سره مخامخ شي.

مولوي نورالحق مظهري