ژباړه: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايلي دي: تر عقل غوره شتمني نسته، له ځانپسندۍ (عُجب) سخت یوازي والی نسته، تر ښه تدبیر غوره عقل نسته، تر تقوا غوره سخاوت نسته، تر ښو اخلاقو غوره ملګری نسته، تر ادب غوره میراث نسته، تر الهي توفیق لویه ګټه نسته، تر نېک عمل غوره سوداګري نسته، د الله تعالی تر ثواب لویه ګټه نسته، له شبهاتو څخه د ځان تر ساتلو غوره پرهېزګاري نسته، له حرامو څخه د ځان تر ساتلو غوره زهد نسته، تر فکر او تأمل غوره علم نسته، د فرضونو تر ادا کولو غوره عبادت نسته، تر حیا او صبر غوره ایمان نسته، تر تواضع غوره عزت او نسب نسته، تر علم غوره شرافت نسته، او تر مشورې غوره ملاتړ نسته. نو خپل سر او هغه اندامونه چې پوري متصل دي، وساته؛ خپله ګېډه او هغه څه چې پوري متصل دي وساته؛ او مرګ او په قبر کې اوږد پاتې کېدل مه هېروه. (البصائر والذخائر: ج1ص3)
تشريح:
رسول الله صلی الله عليه وسلم په پورته حديث کې 20 مهمي خبري ذکر کړي دي چې تشريح يې په لاندې ډول ده:
1 – هيڅ مال تر عقل غوره نه دی بلکې عقل تر هر ډول مال ښه دی.
2 – يوازې والی د انسان لپاره بد دی خو تر ټولو ناوړه يوازې والی تکبر او غرور دی.
3 – عقل د انسان لپاره کمال دی خو هيڅ عقل د تدبير او پلان مرتبې ته نه سي رسېدلای.
4 – سخاوت د انسان لپاره ډېر ښه دی خو د تقوی غوندې سخاوت نه سي پيدا کېدلای؛ يعني د سخاوت په ټولو اقسامو کې تقوی ډېر ښه سخاوت دی.
5 – انسان بايد تل د ښه ملګري پسې وګرځي خو تر تقوی د انسان لپاره ښه ملګری نه سي پيدا کېدلای.
6 – په ميراث باندې د هر ښه شي پاته کېدل د انسان لپاره ګټه ده خو ادب تر ټولو ښه ميراث دی.
7 – که څوک د فايدو پسې ګرځي نو تر توفيق ښه فايده نه سي موندلای؛ توفيق پر نيکو کارونو د توان او قدرت پيدا کېدلو ته وايي.
8 – دا معلومه خبره ده چې په تجارت کې د انسان لپاره ګټه ده خو نيک عمل تر ټولو ښه تجارت دی.
9 – که څوک د ګټي پسې ګرځي نو د الله تعالی له لوري ثواب ورکول ډېره لويه ګټه ده ځکه نو انسان يې بايد په لاس ته راوړلو کې زيار وباسي.
10 – پرهيزګاري د هر انسان دنده ده خو تر ټولو ښه پرهيزګاري د هغه شيانو څخه د ځان ساتل دي چي شبهه پکې وي.
11 – انسان په دې باندې مأمور دی چې د دنيا سره محبت ونکړي خو د دنيا څخه لويه مخ اړونه د حرامو شيانو څخه د ځان ساتل دي.
12 – هر مثبت علم د انسان لپاره پرمختګ دی خو فکر کول تر ټولو ښه علم دی.
13 – هر عبادت د انسان لپاره ثواب لري خو تر ټولو ښه عبادت د فرائضو آداء کول دي.
14 – ايمان ډېري برخي لري خو حياء او صبر يې ډېري لويي برخي دي.
15 – په ښه توب کې اعتبار او عزت د انسان لپاره ډېر ښه دی خو تواضع او عاجزي تر ټولو ښه عزت او اعتبار دی.
16 – په علم کې الله تعالی د انسان لپاره دومره شرف ايښی دی چي د هغه په څېر بل شرف نه سي پيدا کېدلای.
17 – د دوستانو او خپلوانو همږغي او د هغوی ملاتړ د ځانه سره لرل ډېر ښه دی خو مشوره تر ټولو شيانو د انسان لپاره ښه ملاتړ دی ځکه نو بايد تل مشوره خپل عادت جوړ کړي..
18 – انسان په دې باندې مکلف دی چې خپل سر او هغه اعضاء د ګناه څخه وساتي چې په سر پوري نښتي دي لکه سترګې، غوږونه، پزه او خوله.
19 – انسان په دې باندې مکلف دی چې خپل ګېډه او هغه اندامونه چې ګېډي ته نږدې دي د حرامو څخه وساتي لکه عورت او زړه او يا هم هغه شيان چې ګېډي ته ور اچوي کوښښ وکړي چې حرام او ناروا نه وي.
20 – د دې لپاره چې انسان هيڅ وخت د ګناه کولو ته زړه ښه نکړي بايد تل مرګ او د قبر حالات په ياد ولري.
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: لا مال أعود من العقل، ولا وحدة أوحش من العجب، ولا عقل كالتدبير، ولا كرم كالتقوى، ولا قرين كحسن الخلق، ولا ميراث كالأدب، ولا فائدة كالتوفيق، ولا تجارة كالعمل الصالح، ولا ربح كثواب الله تعالى، ولا ورع كالوقوف عند الشبهة، ولا زهد كالزهد في الحرام، ولا علم كالتفكر، ولا عبادة كأداء الفرائض، ولا إيمان كالحياء والصبر، ولا حسب كالتواضع، ولا شرف كالعلم، ولا مظاهرة أوفق من المشورة؛ فأحفظ الرأس وما حوى، والبطن وما وعى، وأذكر الموت وطول البلى. (البصائر والذخائر: ج1ص3)
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري
