۱۴۰۵/۰۶/۲۱

په اسلامي نظام پسې څوک تبليغات کوي؟

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري.
په دې خاطر چې اسلامي نظام په ځمکه کې د الله تعالی قانون پياده کوي، د انسانانو تر منځ عدالت پلی کوي، د الله او مسلمانانو د دښمنانو سره جهاد او مقابله کوي، د مظلوم لاس نيوی او د ظالم مخه نيسي او په اسلامي ټولنه کې امر بالمعروف او نهي عن المنکر کوي، نو هرومرو داسي کسان پيدا کېږي چې تبليغات پسې وکړي او دا کومه نوې خبره هم نه ده، ځکه د رسول الله صلی الله عليه وسلم د زمانې څخه چې د اسلامي نظام بنسټ ايښودل سوی دی، بيا زموږ تر زمانې پوري داسي کسانو شتون درلودی او شتون لري چې په اسلامي نظام پسې يې تبليغات کول او کوي يې؛ د رسول الله صلی الله عليه وسلم په زمانه کې ډېر تبليغات يهودو او منافقينو کول چې ځيني ساده مسلمانان بيا د هغوی له تبليغاتو متأثره کېدل او د دوی سره يې د تبليغاتو په تکثير کولو کې مرسته کول، چې لويه بېلګه يې د افک واقعه ده چې منافقينو د رسول الله صلی الله عليه وسلم د بدنام کولو لپاره جوړه او نشر کړه او ځيني ساده مسلمانان هم د سادګۍ له کبله ورسره شريک سوه، يا منافقينو د مسلمانانو تر منځ د نفاق هڅه کول او په ډېرو ځايونو کې يې کوښښ وکړ چې مسلمانان پر رسول الله صلی الله عليه وسلم راټول نه سي، او دېته ورته نوري داسي کړني يې کولې چې هدف يې د اسلامي نظام تخريب، تضعيف او د اسلامي نظام د مشرانو بدنامه کول وو.

د رسول الله صلی الله عليه وسلم وروسته په نورو اسلامي نظامونو کې هم ځينو کسانو د يهودو په لسمون او د هغه وخت د نااهله انسانانو په ذريعه په اسلامي نظامونو پسې تبليغات کول، په خاصه توګه چې کله عمر رضي الله عنه شهيد سو د يهودانو په لمسون خوارجو د عثمان رضي الله عنه د حکومت پسې تبليغات پيل کړه، چې په نتيجه کې يې خلک بغاوت ته وهڅول، حضرت عثمان رضي الله عنه يې شهيد کړ او د مسلمانانو تر منځ يې د نفاق داسي لوی تخم وپاشی چې په قرنونو يې دوام وکړ، بلکې د دوی څخه په الهام د اسلامي نظام دښمنانو په هر اسلامي نظام پسې تبليغات وکړه او دا لړۍ به تر قيامته پوري روانه وي.

زموږ په زمانه کې هم داسي کسان سته چې په اسلامي نظام پسې تبليغات کوي، کله د نظام رهبرۍ ته د واقعيت څخه خلاف نسبتونه کوي، کله نظام په داسي کارونو تورن کوي چې هغه بيخي د نظام له لوري نه وي سوي، ځيني وختونه بيا د عامو خلکو د ذهنونو د تخريش کولو او منحرف کولو لپاره شبهات واردوي، ځيني وختونه بيا د نظام د ضعيف ښکاره کولو لپاره د خلکو څخه د حقائقو پټولو کوښښ کوي او دېته ورته نور هغه کارونه کوي چې هغه د واقعيت څخه خلاف تبليغات او پروپاګند وي؛ تېرو تجربو او حالاتو ته په کتو دا څرګنده سوېده چې په اسلامي نظام پسې لاندې کسان تبليغات کوي:
1 – هغه کسان چې اسلامي نظام نه پېژني؛ کوم کسان چې اسلامي نظام نه پېژني، لکه ځيني ساده او ناخبره مسلمانان هغوی د اسلامي نظام مسئوليت، د فعاليت ساحه، د خدماتو کيفيت او کميت هم نه پېژني ځکه نو په خپل فکر نورو ته مسئوليتونه ټاکي او د هر چا پر ښه او بد خپله فيصله کوي.

2 – هغه کسان چې د اسلام سره دښمني لري؛ کوم کسان چې د اسلام سره دښمني لري لکه کمونستيان او سيکولران په دې خاطر چې اسلامي نظام د اسلام د سياسي برخي ترجماني کوي نو دوی دښمني ورسره کوي او تبليغات پسې کوي، ځکه د دوی اسلامي نظام نه دی خوښ، دوی داسي نظام غواړي چې په هغه کې دين له حکومت څخه جدا وي، يا داسي نظام وي چې هلته د شريعت او عقل خلاف هر چا ته د هر شي اجازه وي.

3 – هغه کسان چې بهرنۍ پروژې پر مخ وړي؛ هغه کسان چې ځيني کفري هيوادونه يا د سيمي ځيني اسختباراتي کړۍ يې د خپلو ګټو د ساتلو لپاره کاروي او هغوی ته د خپلو موخو د ترلاسه کولو لپاره ګڼ شمېر پروژې ورکوي، هغوی د اسلامي نظام پسې خبري او تبليغات کوي، ځکه دوی د يوڅو مادياتو لپاره بېګانه يا کفري هيوادونو ته هر څه کوي چې يو د هغو څخه په اسلامي حکومتونو پسې تبليغات دي.

4 – ځيني متعصب انسانان؛ ځيني هغه کسان چې د اسلامي نظام سره سياسي يا فکري تعصب لري، هغوی د خپل تعصب له کبله اسلامي نظام په ګڼو منفي چارو متهم کوي، حتی په نظام کې قومي او ژبني توپيرونو ته لمن وي، تر څو خلک پر نظام بدګمانه کړي او په ټولنه کې يې ارزښت کم کړي؛ متعصب انسانان د اسلامي نظام پر ټولو لاسته راوړنو سترګي پټوي او يوازې ځيني طبعي منفي ټکي خلکو ته رسوي او يا هم د ځانه څخه په نظام پسې دروغ تړي. 

5 – مبتذلي او فاحشي رسنۍ؛ ځيني  هغه رسنۍ چې تل په ټولنه کې فساد او فحشاء خپروي او يا د مسلمانانو فکر او فرهنګ تخريبوي، د دې هڅه کوي چې اسلامي نظام هم بدنام کړي، ځکه چې اسلامي نظام د مسلمانانو د فکر او فرهنګ ساتونکی دی؛ داسي رسنۍ د خبرونو، تبصرو، تحليلونو او تمثيلي ټوټو له لارې خلکو ته غلط معلومات رسوي او د اسلامي نظام په وړاندې خلک تحريکوي. 

6 – د شخصي ګټو پالونکي؛ هغه کسان چې په سياسي او اقتصادي برخو کې يوازې د خپلو شخصي ګټو غم ورسره وي، هغوی هرومرو په اسلامي نظام پسې تبليغات کوي، ځکه چې اسلامي نظام په هره برخه کې داسي چوکاټ وړاندې کوي چې په هغه کې د ټولو انسانانو ثابت حقوق خوندي دي، او هيچا ته د دې اجازه نه ورکوي چې د خپلي ګټي لپاره د نورو انسانانو حقوق ضائع کړي او يا هم د نظام سره برابر ځان ته نظام جوړ کړي، له همدې امله ځان خوښوونکي او ظالم انسانان په اسلامي نظام پسې تبليغات کوي.

7 – سرټمبه او جاهل انسانان؛ هغه کسان چې عقل يې ناقص وي او فهم يې نيمګړی وي ممکن په اسلامي نظام پسې تبليغات وکړي، ځکه دوی ښه او بد نه سي سره جلا کولای او د حکومت او ملت حقوق پر يو بل باندې نه سي پېژندلای، له همدې امله په پټو سترګو پر نظام نيوکي کوي بېله دې چې خبره يې لاسوند ولري يا د خبري پايله په پام کې ونيسي. 

8 – سياسي او حقوقي مجرمين؛ کوم کسان چې سياسي او حقوقي مجرمين وي هغوی ځکه د اسلامي نظام پسې خبري کوي چې نظام د دوی د جرمونو مخه نيسي او که دوی ګرفتاره سي محاسبه ورسره کوي نو دوی اسلامي نظام ته د ځان د دښمن په سترګه ګوري ځکه نو بې ځايه نيوکي او تبليغات پسې کوي.

۱۴۰۵/۰۶/۱۹

اې د الله بنده!

۱ - اې د الله بنده! ته له ځانه سره فکر وکړه! د کوچنۍ ناروغۍ او تبي طاقت نه لرې او په يو ګړي دي تر بستر رسوي، د وړوکې غم طاقت نه لرې او په چيغو دي را ولي او د لږي ستړيا طاقت نه لرې پر ځای دي کښېنوي نو بيا ولي تکبر کوې! ته نه يې خبر چې الله تعالی فرمايي: خلق الانسان ضعيفا. يعني انسان ضعيف پیدا سوی دی. خپل ضعف درک کړه او د تکبر څخه ځان وساته!
2 - اې د الله بنده! وظيفه چې هرڅومره غټه وي د دې ارزښت نه لري چې انسان يې په درلودلو باندې تکبر وکړي.
3 - اې د الله بنده! ته نه يې خبر چې تکبر د شيطان او فرعون صفته خلکو کار دی؟
4 - اې د الله بنده! تا هغه حدیث نه دی اورېدلی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایي: د چا په زړه کې چي يوه زره تکبر وي هغه به جنت ته داخل نه سي.
5 - اې د الله بنده! تا هغه قدسي حدیث نه دی اورېدلی چې الله جل جلاله فرمایي: تکبر زما پټو دی څوک چې په هغه کې زما سره لانجه کوي یعني تکبر کوي زه به هغه څوک اور ته وغورځوم.
6 - اې د الله بنده! تا هغه حدیث نه دی اورېدلی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایي: هر څوک چې د الله تعالی پر مخلوقاتو تکبر وکړي الله تعالی به یې داسي بې ارزښته کړي چې آخر به یې اسفل السافلین ته ور واچوي.
7 - او اې د الله بنده! ته چې هر څومره تکبر وکړې نه ځانته ګټه په رسولای سې او نه هم بل چا ته تاوان، هسي خپلو سږمو ته باد مه ورکوه چې هرڅه وکړې آخر د نورو انسانانو غوندې ته هم يو انسان يې؛ د دوی غوندې ډوډې خورې، قضاء حاجت کوې، د دوی غوندې په ناروغۍ لوېږې او د نورو انسانانو په څېر په اجل باندې مړ کېږې.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۶/۰۶

مبارزينو وروڼو ته!

د دې لپاره چې موږ د دښمن تبليغاتي ماشينونه ناکاره کړو او تبليغات يې شنډ کړو، په هيواد کې رواني ثبات او ټولنيز اطمينان ته کار وکړو او د ټولو ننګونو په وړاندې د نظام بسياينه او ځواکمنتيا په اثبات ورسوو بايد په ګڼو برخو کې د فکري او فرهنګې خدماتو تر څنګ په حقيقي او مجازي نړۍ کې په منظم ډول پر حقايقو ولاړ نشرات وکړو، د نثر او شعر په ژبه خلکو ته مثبت او منفي معرفي کړو، د اسلام سياسي نظام په مستندو او قوي دلائلو خلکو ته ور وپېژنو، په فکري برخه کې د خلکو پر ځيرکتيا او هراړخيري ويښتابه کار وکړو، کوم شبهات چې منحرف خلک يې پر نظام واردوي په قوي لاسوندونو ځواب کړو، د نظام لاس ته راوړني حقيقت ته په پام تر ولس پوري ورسوو، په نقلي او عقلي دلائلو د قومي، سمتي او ژبني توپيرونو زيانونه بيان کړو او هر څوک ځان د دين، وطن او نظام مبارز جوړ کړو.

زه ډاډه يم چې که موږ پورته موارد د اسلامي اخلاقو په چوکاټ کې په منظم ډول سر ته ورسوو دا به په تمامه معنی په هيواد کې هر ډول فکري سمون، مثبتګرايۍ، سياسي اطمينان او رواني ثبات ته لاره آواره کړي، په خاصه توګه په هغه قشر انسانانو کې چې د رسنيو تر تأثير لاندې راغلي وي او د بې لارو انسانانو د پروپاګندونو په سبب تشويش ورته پيدا سوی وي.

تر ټولو مهم لومړی خپله د مبارزينو ځيرکتيا او ويښتابه دی چې د نژدې څخه د هيواد ټول امنيتي، سياسي، فرهنګي، اقتصادي او ټولنيز حالات وڅاري او د اړتيا سره سم په هره برخه کې تر خپله وسه معقوله دفاع او کارنده مبارزه وکړي.
نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۶/۰۵

که موږ ويښ او ځيرک نه اوسو!

ويښتابه او ځيرکتيا د انسان لپاره هغه کمال دی چې انسان په هراړخيز ډول د تباهۍ او بربادۍ څخه ساتي او په انسان کې د ننه داسي حس پيدا کوي، چې په درلودلو سره يې انسان د پوره انسانيت لوړي درجې ته رسيږي او د ځان او خپل چاپېريال په اړه، د خپل مسئوليت پېژندنې تر څنګ په خپلو ورځنيو چارو کې رښتينې بريا تر لاسه کوي او د داسي هوښمند فکر څښتن ګرځي چې په مټ يې د انساني سالم عقل په چوکاټ کې د ننه ډېر مثبت او منفي فکټورونه پېژني، چې د اړتيا سره سم يې د ټولني هر فرد ته په يوه نه بله طريقه رسولای سي او د فطرت خلاف د ډېرو ناخوالو څخه ځان او ټولنه د الله تعالی په فضل سره ساتلای سي، له همدې امله ځيرکتيا يا ويښتوب د انبياؤ د ځانکړيو صفاتو څخه يو صفت و، که موږ ويښ او ځيرک نه اوسو نو د کومي ستونزي سره به مخامخ کيږو؟ که موږ ځيرک او ويښ نه اوسو نو د ډېرو ستونزو سره به مخامخ کيږو چې ځيني يې په لاندې ډول دي:
1 – په ورځينو چارو کې به په شعوري ډول دوکه کېږو او يا به هم په غير شعوري ډول د ځينو چالاکه انسانانو لخوا په ډېره بده توګه غلط استعمالېږو، ځکه موږ له هغه فراست څخه محروم يو چې په درلودلو سر يې انسان رښتينی دوست او دښمن پېژني او يا په بل عبارت انسان خپل خواخوږي او غيرخواږي پېژني.

2 – د خپل دين په اړه به د بدعاتو او خرافاتو مرتکب کيږو؛ ځکه د ويښتابه نه شتون د دې سبب کيږي چې پر انسان دي عرف او رواج غالب سي، او يا دي هم انفعالي ماده دومره پکې زوروره سي چې د هر چا پر هره خبره غوږ ونيسي او ويې مني، سره د دې چې انسان ته د هر شي منل بايد د نقلي او عقلي دليل پر اساس وي په خاصه توګه د دين په برخه کې چې عبادات او ثوابونه يې ټول په نقل ثابت دي، که څوک موږ ته يو شی په عقل معرفي کوي بېله دې چې نقلي دليل ولري، موږ يې بايد ورسره و نه منو بلکې د دين اصولي منابعو ته رجوع وکړو او په هغو کې يې ولټوو، ځکه له يوې خوا اصل په عباداتو کې حظر او منع ده او له بلي خوا هر اهل بدعت خپل بدعت خلکو ته د دين په نوم وړاندې کوي نو که موږ ديني فراست يا ويښتابه و نه لرو هرومرو تر تأثير لاندې راځو او د بدعاتو او خرافاتو مرتکب کېږو. 

3 – په سياسي انحراف به اخته کيږو؛ ځکه پر اصلي سياسي مسير د روانېدلو لپاره ځراکت داسي ارزښت لري لکه اودس چې د لمانځه لپاره ارزښت لري، نو که څوک ويښتابه و نه لري هغه به يا د اصلي سياسي مسير څخه اوړي او يا به هم په سياسي چارو کې د ډېرو خطاګانو سره مخامخ کېږي، ځکه په سياست کې بايد انسان هغه وخت ځان دخيل کړي چې په عقيده، سيرت، تاريخ، جهان پېژندنې، ټولن پېژندنې او فکر پېژندنې کې مهارت ولري، تر څو د پخوانيو خلکو د تجربو څخه ګټه واخلي، په تېر وخت کې له سياسي تېروتنو څخه عبرت واخلي، د ولاء او براء اصل په پام کې ونيسي، د نړۍ سره د روابطو او تعاملاتو پر لارو چارو علم ولري، د خپلي ټولني په اړتياوو خبر وي او فکري مشترکات او تفردات وپېژني.

4 – د فرهنګي رکود سره به مخامخ کېږو؛ ځکه د سالم فرهنګ جوړول يا ساتل فکري استقلال، په ځان باندې سالم باور او د مثبتو فرهنګونو پېژندل غواړي کوم چې بېله ويښتابه يې درلودل غير ممکن دي ځکه ويده انسانان تل په فکري لحاظ متزلزل، ساده ګان او د هر چا پسې په پټو سترګو روان وي چې په نتيجه کې په فرهنګي برخه کې د هر چا تر تأثير لاندې راځي؛ ځيني وختونه د غربي فرهنګ تر تأثير لاندې وي، ځيني وختونه د شرقي فرهنګ تر تأثير لاندې وي او ځيني وختونه د نورو منفي فرهنګونو تر تأثير لاندې وي.

5 – همداسي ويده به پاتي کېږو؛ که موږ ويښتابه و نه لرو معلومه خبره ده چې خپله به هم په ډېرو کارونو ناخبره پاتيږو او خپل راتلونکی نسل به هم د ډېرو مهمو شيانو څخه محروم کوو ځکه ويښتوب په ټولنه کې د څراخ حيثيت لري، کوم ځای چې بل وي هغه ځای به روڼ او روښانه وي او په کوم ځای کې چې مړ وي هغه ځای به د رڼا څخه محروم او بې برخي وي.

خلاصه دا چې فکري بیداري انسان له فریب، بدعت، سیاسي انحراف، فرهنګي تقلید او ټولنیز جمود څخه ساتي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۵/۲۷

د اسلامي نظام په وړاندې د بغاوت حکم او تاوانونه:

دا د اهل السنت والجماعت عقيده چې کله په يوه هيواد کې مسلمان نظام حاکم وي که څه ظلم ورڅخه کيږي په وړاندې يې بغاوت يا وسلوال پاڅونه نه دی روا ځکه مسلمان په دې باندې امر دی چې بايد د خپل شرعي امير اطاعت وکړي الله تعالی فرمايي: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾.( النساء:59) ژباړه: اې هغو کسانو چې ايمان يې راوړی دی(اې مؤمنانو) حکم ومنئ تاسې د الله او حکم ومنئ تاسې د رسول او حکم ومنئ تاسې د خاوندانو د حکم له تاسې څخه. همداسي په احاديثو کې هم راځي: عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: ثَلَاثٌ لَا يُغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبٌ مُؤْمِنٌ: إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ، وَمُنَاصَحَةُ أُولِي الْأَمْرِ، وَلُزُومُ جَمَاعَةِ الْمُسْلِمِينَ. (شعب الإيمان: 7108 ) 
ژباړه: د انس بن مالک رضي الله عنه څخه روايت دی چې رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: درې خبرې دي چې مؤمن زړه پر هغو باندې خيانت او کينه نه کوي: خالص الله ته عمل کول، د اولوالامر (د مسلمان مشرانو او مسئولينو) سره نصيحت او خيرخواهي، د مسلمانانو په جماعت کې پاتې کېدل.
نو د مسلمان امير اطاعت او د هغه خبرې ته تسلمېدل يو شرعي دستور دی چې هر مسلمان ورباندې مکلف دی، همداسي د مسلمانانو په ټولۍ کې د اطاعت په کولو سره پاتي کېدل د هر مسلمان وجيبه او فريضه ده کنه نو انسان ته باغي ويل کيږي او حکم يې دا دی چې د مسلمانانو ټولۍ تر هغه وخته ورسره جنګيږي تر څو چې د دوی فتنه ختميږي ځکه د اسلامي نظام څخه بغاوت نه تنها دا چې د الله تعالی د امر او د رسول الله صلی الله عليه وسلم د دستوراتو څخه سرغړونه ده بلکې د ځانه سره ډېر لوی تاوانه لري چې موږ يې په لاندې ډول بيانوو:
1 - امنيت ګډوډ کېدل؛ دا معلومه خبره ده چې کله يو څوک د اسلامي نظام په وړاندې بغاوت يا وسلوال پاڅون کوي هغه د مسلمانانو امنيت ګډوډ کوي او په مسلمانانو کې وېره خپروي چې له يوې خوا د ګناه مرتکب کيږي او له بلي خوا ټولنيز فساد ورڅخه پيدا کيږي او دا هغه شی دی چې د الله تعالی نه خوښيږي، الله تعالی فرمايي: وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ.(البقرة: 205) ژباړه: الله تعالی فساد نه خوښوي. او چې څوک په ټولنه کې فساد خپروي د هغه په وړاندې ټول خلک مسئوليت لري چې بايد يې مخه ونيسي.

2 - د خلکو د وينې تويېدل؛ دا معلومه خبره ده چې د بغاوت له امله جګړه رامنځته کيږي او چې کله جګړه رامنځته سي په دواړو لوريو کې د ځان سره بشري تلفات لري چې انسانان ورسره وژل کيږي، ټپيان کيږي او بې کوره کيږي او دا هغه کار دی چې الله تعالی په ټنيګه منع کړی دی او فرمايي:  وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً.(النساء: 92) ژباړه: نه ښايي د مسلمان سره چې مسلمان مړ کړي مګر په تېروتني سره. يعني د مسلمان د شأن سره دا مناسبه نه ده چې مسلمان دي قصدا مړ کړي ځکه که څوک د مسلمان وژل د ځان لپاره حلال بولي هغه په دې باندې کافر کيږي او که يې حلال نه بولي نو د ډېري لويي ګناه مرتکب کيږي او له بله پلوه په ځمکه کې د فساد پيدا کېدلو او د مسلمانانو د ځورولو سبب جوړيږي کوم چې قطعا حرام او ناروا عمل دی.

3 - د مالونو تلف کېدل؛ د بغاوت له امله چې کومي ستونزي را منځته کيږي يا بالفرض جګړه کيږي د هغې سره د مسلمانانو د مال تلف او ضايع کېدل ضروري دی چې له کبله يې هم مسلمانانو ته خاص زيانونه رسيږي او په عمومي ډول د هيواد اقتصاد ته صدمه رسيږي چې دواړه صورتونه ستر او لوی فساد دی او فساد په هيڅ صورت د الله تعالی نه خوښيږي.

4 - د فتنې او ګډوډۍ رامنځته کېدل؛ په دې خاطر چې بغاوت خپله يوه فتنه ده او د فتنې څخه نوري فتنې پيدا کيږي نو بغاوت د ځانه سره ممکن ډېري فتنې وزېږوي چې بيا به ممکن تر ډېره وخته پوري فتنه ورکه نه سي چې د دې ټولو مسئوليت د هغه چا په غاړه دی چې بغاوت يې کړی دی يا يې د باغي انسان سره مرسته کړېده او د دې لپاره ډېر لوی مثال د اسلامي نظامونو په وړاندې د خوارجو بغاوت دی چې د حضرت علي رضي الله عنه له وخت څخه پيل سو او تر اوسه پوري دوام لري او د هر بغاوت په ګناه کې د هغه بنسټګر ورسره شريکان دي ځکه رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايي: ومن سنَّ في الإسلام سُنَّةٌ سيئة فله وِزُرُها ووِزْرُ منْ عَمِل بها من غير أن  يُنْتَقَص من أوزَارِهم شيء.(السنن الصغري للبيهقي: 989)
ژباړه: څوک چې په اسلام کې بد رواج کښيږدي نو د هغه لپاره يې ګناه ده او ګناه د هغه چا چې په هغه رواج يې عمل کړی وي بېله دې چې د دوی له ګناه څخه دي کوم شی کم کړل سي.

5 - د مسلمانانو د وحدت ماتېدل؛ دا ښکاره خبره ده چې د بغاوت له امله په مسلمانانو کې تفرقه او جدايي راځي او د مسلمانانو يووالث زيانمن کيږي چې د ځانه سره ډېر فسادونه لري او څوک چې د مسلمانانو ټولۍ د اتفاق وروسته سره پاشي د هغه سزا دا ده چې بايد ووژل سي، په حديث کې راځي:  عن أسامة بن شريك قال قال رسول الله صلى الله عليه و سلم : أيما رجل خرج يفرق بين أمتي فاضربوا عنقه.(سنن نسائي: 4023) ژباړه: هر څوک چې را ووځي تر څو زما امت سره وپاشي نو د هغه غاړه ووهئ. يعني څوک چې د بغاوت له کبله په مسلمانانو کې تفرقه او جدايي اچوي د هغه سزا دا ده چې اسلامي نظام يې ووژني البته که يې د بغاوت څخه توبه و نه ايستل.

همداسي په آيت شريف کې راځي: فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ.(الحجرات:9) ژباړه: نو وجنګېږئ د هغي ډلي سره چې بغاوت کوي تر څو چې د الله تعالث حکم ته راجع کيږي.

يعني که د دوو مسلمانو ډلو تر منځ اختلاف پيدا سو تاسو يې تر منځ صلحه وکړئ، که د صلحي وروسته کومي ډلي بغاوت وکړ نو تاسي د هغې ډلي سره تر هغه مهاله جګړه وکړئ تر څو چې د الله تعالث امر او حکم ته تسلميږي.
ليكنه: مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۵/۲۰

د اسد ۲۴ د آزادۍ او عبرت ورځ:

له دې کبله چې انسانانو ته آزادي د الله تعالی لوی نعمت دی نو لازمه ګڼو چې د هيواد د آزادۍ د ورځي يعني د اسد ۲۴ يادونه وکړو او پر هغې باندې د توان په اندازه يو څه وليکو.
د اسد ۲۴ هغه ورځ ده چې الله تعالی په دې ورځ کې ايمان پر کفر غالب کړ، مسلمان يې پر کافر غالب کړ او الهي حاکميت يې پر شيطاني حاکميت باندې برلاسی کړ ځکه نو موږ ته لازمه ده چې د دې ورځي تاريخ په خپلو کتابونو کې په زرينو کرښو وليکو او خپلو بچيانو ته يې په تمامه معنت ور وپېژنو تر څو هغوی هم داسي ورځو ته پوره آمادګي ولري.

دا ورځ د ډېرو قرباينو په نتيجه کې لاس ته راغلې ده ځکه نو دا ضروري ده چې موږ د شل کلني مبارزې د شهيدانو او قربانيانو يادونه ژوندي وساتو، د هغوی د آرمانونو د پوره کولو کوښښ وکړو، د هغوی د کورنيو او يتيمانو سره مرسته وکړو او په خپل فرهنګ کې هغوی د اصلي قهرمانانو او آزادۍ ګټونکو په نوم معرفي کړو ځکه د دين لپاره قرباني د هر چا کار نه دی نو کوم څوک چې د دين لپاره قرباني ورکوي؛ که هغه خپله له دې دنيا ځي خو يادونه او آرمانونه يې پاتيږي، د دوی په وړاندې د ژونديو انسانانو مسئوليت دا دی چې د دوی آرمانونه پوره کړي او يادونه يې تل ژوندي وساتي.

د اسد ۲۴ په هيواد کې د اوسني امنيت، برحاله وضعيت او په هيواد کې د پرمختګ پيلامه وه نو ځکه موږ بايد د دې ورځي د ياد ساتلو تر څنګ د هيواد امنيت، پرمختللی وضعيت او هراړخيزي آبادۍ ته نوره هم پاملرنه وکړو او په هر ډګر کې خپل هيواد د نورو هيوادونو سيال جوړ کړو ځکه لکه الله تعالی چې موږ ته د هيواد د آزادۍ لپاره د جهاد سپارښتنه کړې ده د ځمکي د آبادۍ او جوړوني سپارښتنه يې هم کړېده او فرمايي: هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا. (هود: ۶۱) ژباړه: هغه(الله) تاسو له ځمکې پيدا کړاست او تاسو يې په هغې کې د آبادۍ مسؤوليت درکړ.

د دې معنا دا ده چې الله تعالی انسانانو ته د ځمکې د آبادولو، اصلاح کولو او له هغې څخه د مشروعې ګټې اخيستنې زمينه او مسؤوليت ورکړی دی ځکه نو په هر لحاظ د هيواد آبادول زموږ دنده او وظيفه ده او د دې ترڅنګ خپلو ټولو خلکو ته د ښه ژوند برابرول زموږ مسئوليت دی.
 
د اسد ۲۴ د خپلواکۍ ورځ ده خو له دې ورځي مخکې زموږ هيواد اشغال وو نو زموږ لپاره دا لازمه ده چې د خپلو خلکو د پوهاوي لپاره کار وکړو او د اشغال په معنا او مفهوم يې پوه کړو تر څو بيا اشغال ته زمينه برابره نه سي او په تېر وخت کې چې د ځينو داخلي لاملونو له کبله هيواد د کفارو تر بريد لاندې راغلی وو هماغه لاملونه بيا تکرار نه سي، همداسي خپل بچيان په داسي مفکوره وروزو چې په آينده کې د هر ډول غلامۍ او انحراف څخه وساتل سي ځکه دا ثابته سوې خبره ده چې کله امريکايانو هيواد اشغال کړ زموږ ډېری افغانان د هغوی ترڅنګ ودرېدل او د خپل هيواد او خلکو پر ضد يې د هغوی سره مرسته وکړه.

د اسد ۲۴ که له يوې خوا د وياړ او افتخار ورځ ده له بلي خوا د عبرت او درس ورځ هم ده نو ځکه دا لازمه ده چې د تېرو وختونو څخه مثبت درسونه واخلو او د آينده لپاره د خپلواکۍ د ساتلو او اوسني نظام د استحکام لپاره هراړخيز کار وکړو تر څو خدای مکړه يو ځل د داسي ناوړين سره مخامخ نه سو او د الله تعالی په لاره کې زموږ د زرګونو شهيدانو آرمانونه د خاورو سره خاوري نه سي.

زموږ خلک بايد يوازې د دې ورځي په لمانځنه بسنه ونکړي بلکې په عملي بڼه د خپلواکۍ د ساتلو لپاره د خپل نظام تر شا ودريږي او په هر ډول چې کيږي د نظام بقاء او د هيواد پرمختګ ته زمينه نوره هم برابره کړي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۵/۱۸

غيرتمند انسان څوک دی؟

غيرتمند انسان هغه څوک دی چې په هراړخيز ډول د ستونزو په وړاندې مقاومت او استقامت کوي، د الله تعالی پر فرائضو او د رسول الله صلی الله عليه وسلم پر سنتونو يې خوا بديږي، د دين څخه پر سرغړوني او بې حيايۍ په ليدلو سره په قهر کيږي، د خپل مسلمان ورور په غياب کې د هغه څخه دفاع کوي او د ديني شعائرو سپکاوی ورته د منلو نه وي.

غيرتمند انسان هغه نه دی چې د خلکو سره جنګونه او جنجالونه کوي، د خلکو سره پر ماسي شي خوا بده وي، پر انسانانو غرور او تکبر کوي، د ځان ځانۍ له کبله د خلکو سره رابطه پرې کوي، د خبرو په وخت کې خلکو ته سپکي سپوري وايي، پر خپل باطل فکر لکه غر داسي ټينګ ولاړ وي، پر خرافاتو او بدعاتو له خلکو سره مناظرې کوي او په خپل مسلمان ورور پسې تبليغات کوي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۴/۲۸

په محبت او بغض کې اعتدال مراعات کړئ!

عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ: لاَ يَكُنْ حُبُّكَ كَلَفًا، وَلاَ بُغْضُكَ تَلَفًا، فَقُلْتُ: كَيْفَ ذَاكَ ؟ قَالَ: إِذَا أَحْبَبْتَ كَلِفْتَ كَلَفَ الصَّبِيِّ، وَإِذَا أَبْغَضْتَ أَحْبَبْتَ لِصَاحِبِكَ التَّلَف.(الادب المفرد: 1322)
ژباړه: د عمر بن خطاب رضي الله عنه څخه روايت دی چې هغه وفرمايل: ستا محبت باید له افراطه ډک نه وي، او نه دې هم  کرکه او بغض تباهي وي. راوي وايي: ما وپوښتل: دا څنګه؟ حضرت عمر رضي الله عنه وفرمايل: کله چې له چا سره محبت کوې، نو داسې محبت ورسره کوې لکه يو ماشوم چې د کوم شي سره سخت زړه تړي او له هغه بېلېدل ورته ګران وي. او کله چې له چا سره کرکه کوې، نو بيا د هغه لپاره د تباهۍ او هلاکت هيله کوې.

يعني انسان بايد په محبت او بغض دواړو کې اعتدال مراعات کړي او د افراط څخه ځان وساتي ځکه په هر شي کې افراط د انسان لپاره تاواني دی؛ که څوک په دوستۍ کې افراط وکړي ممکن يوه ورځ د الله لپاره بغض ته اړتيا وي چې دی يې بيا نه سي کولای او که په بغض او کرکه کې افراط وکړي ممکن يوه ورځ بيا دوستۍ ته اړتيا وي چې بيا دی د پخوانۍ سختي دښمنۍ له کبله شرميږي او دوستي نه سي کولای. چې همدې خبري ته په حديث کې هم اشاره سوېده:
عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْنًا مَا، عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْمًا مَا، وَأَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْنًا مَا، عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْمًا مَا.(المعجم الکبير للطبراني: 802) 
ژباړه: د عبدالله بن عمر رضي الله عنهما څخه روايت دی چې رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: له خپل دوست سره په اعتدال مينه وکړه، کېدای شي يوه ورځ دې دښمن شي؛ او له خپل دښمن سره هم په اعتدال کرکه وکړه، کېدای شي يوه ورځ دې دوست شي.

ځيني انسانان سته چې په دوستۍ کې داسي توغل او افراط کوي چې امله يې حق هم تر پښو لاندې کوي او چې کله وغواړي د الله لپاره بغض وکړي هغه بغض هم نه سي کولای او په دښمنۍ کې هم دومره افراط او توغل کوي چې د يو چا سره يې خوا بده سي نو د هغه سره ډېر سخت دښمن جوړ سي چې بل وخت بيا دوستي ورسره نه سي کولاي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۴/۲۷

په نظام او اداره کې د مکافات او مجازات ارزښت:

په نظام، حکومت او هره اداره کې مكافات او مجازات د بریالیتوب له مهمو عواملو څخه شمېرل کيږي ځکه الله تعالی انسان داسې پیدا کړی چې د ښو کارونو په کولو سره د ستاینې او قدردانۍ مراتب خوښوي او د مجازات څخه عبرت اخلي. کله چې د یو نظام مسؤلین د خپلو کارکوونکو، مأمورینو او خدمتګارانو د ښه کار ستاینه وکړي او هغوی وهڅوي، نو دا کار د هغوی د لا زیات اخلاص، فعالیت او نوښت سبب ګرځي. برعکس، که د ښه کار او بد کار ترمنځ هیڅ توپیر ونه شي، نو د خلکو د کار کولو انګېزه کمزورې کېږي. همداسي که مجرم ته مجازات ورکړل شي نه تنها دا چې مجرم به خپله تنبيه شي بلکې نور کسان به هم د ده څخه عبرت واخلي او هيڅ وخت به هغه کار ته لاس وا نه چوي چې له امله يې دغه انسان ته مجازات ورکول شوی دی.

په اسلام کې هم تشويق او مکافات ته ځانګړې پاملرنه شوې ده. رسول الله ﷺ د خلکو ښه کارونه ستایل، د هغوی فضیلتونه یې بیانول او د خیر په کارونو کې یې هغوی هڅول. دا طریقه د اسلامي رهبرۍ یوه مهمه ځانګړنه ده.
په حديث شريف کې راځي: لاَ يَشْكُرُ اللَّهَ مَنْ لاَ يَشْكُرُ النَّاسَ.(سنن ابي داود: 4813)
ژباړه: هغه څوک د الله تعالی شکر نه شي آداء کولای کوم چې د خلکو شکر نه شي آداء کولای.
په بل حديث کې راځي: أَشْكَرُ النَّاسِ لِلَّهِ أَشْكَرْهُمْ لِلنَّاسِ.(السنن الکبري للبيهقي:12391)
ژباړ: په خلکو کې د الله تعالی ډېر شکر هغه چا آداء کړی دی چې د خلکو شکر يې ډېر آداء کړی وي. 

د دواړو احاديثو څخه داسي ښکاري چې د انسانانو څخه مننه او تشکر ډېر ارزښت لري آن تر دې چې تر څو انسان د نورو انسانانو څخه شکر آداء نه کړي تر هغه پوري د الله تعالی څخه شکر نه شي آداء کولای نو کوم څوک چې د چا سره په اداره کې خدمت کوي او ښه کار يې کړی وي د دې حديث پر بنسټ تر خپله وسه د هغه څخه مننه وکړي او د تشويق لپاره يې په ستاينه او مکافات باندې ونازوي.

په حدیث شریف کې راځي: ومن أتى إليكم معروفا فكافئوه، فإن لم تجدوا ما تكافئونه، فأثنوا عليه حتى تعلموا أن قد كافأتموه.(مسند الطيالسي: 2007)
ژباړه: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايي: که څوک ستاسې سره نېکي وکړي نو بدله يې ورکړئ؛ که چېري تاسو داسې څه ونه موندل چې بدله پرې ورکړی نو د هغه ستاينه وکړئ تر څو تاسې پوهېږی چې تاسو د هغه بدله ورکړې ده.

د دې حديث څخه له ورايه ښکاري چې کله يو څوک زموږ سره ښېګڼه کوي موږ يې بايد بدله ورکړو که مو په بدله کې د کوم شي ورکول په وسه نه وه بيا نو د هغه ستاينه وکړو تر څو چې د هغه حق آداء کولای شو؛ کوم څوک چې زموږ تر امر لاندې کار کوي د هغه لخوا په کار کې صداقت او اخلاص که له يوې خوا د هغه لپاره د مسئوليت سم آداء کول دي له بلې خوا زموږ سره د هغه احسان دی ځکه چې هغه د وظيفې د سم سر ته رسولو په ذريعه ستا باور خاوري نه کړ او ستا لخوا د ده په ټاکنه کې يې ستا غوراوی له خطا او اشتباه څخه وژغوری نو ځکه ته بايد د ده سره ښه وکړې، تشويق يې کړې او نور يې هم کار ته و هڅوې تر څو دی د نور کار کولو لپاره نوره انرژي واخلي او نور کسان هم د ده په ليدلو سره ښه کار کولو ته تشويق شي.

يو چا ته مکافات ورکول او د هغه تشويق کول په ګڼو طريقو سره کېدلای شي؛ په رتبه کې پورته کول، مالي مرسته کول، ستاينليک ورکول، په شخصي يا عمومي ډول د هغه ستاينه کول هغه شيان دې چې هغه ورباندې تشويق کېدلای شي او که په دغو کارونو کې يو لا هم د چا په وسه نه وي نو بيا دعا خو ورته کولای شي چې دعا هم د مننې او ستاينې يوه طريقه ده لکه په لاندې حديث کې چې راځي: ومن آتى إليكم معروفا فكافئوه فإن لم تجدوا فادعوا له حتى تعلموا أن قد كافأتموه.(سنن نسائي: 2567)
ژباړه: که څوک ستاسې سره نېکي وکړي نو بدله يې ورکړئ؛ که چېري تاسو داسې څه ونه موندل چې بدله پرې ورکړی نو د هغه لپاره دعا وکړئ تر څو تاسې پوهېږی چې تاسو د هغه بدله ورکړې ده.

كله چې په جيش العسره کې عثمان رضي الله عنه د مسلمانانو لښکر سمبال کړ رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: د دې وروسته چې عثمان هر کار وکړي تاوان نه ورته کوي، دا خبره رسول الله صلی الله عليه وسلم پټولای شوه خو ځکه يې ښکاره کړه چې دا يو ډول مکافات او تشويق وو د حضرت عثمان رضي الله عنه لپاره.

يوه ورځ رسول الله صلی الله عليه وسلم د خپلو صحابه وو څخه پوښتنه وکړه چې نن چا روژه نيولې ده؟ ابوبکر رضي الله عنه وويل: ما نيولې ده، بيا يې وويل: څوک نن جنازې ته تللی دی؟ ابوبکر رضي الله عنه وويل: زه تللی يم، بيا يې وويل: نن مسکين ته چا ډوډې ورکړې ده؟ ابوبکر رضي الله عنه وويل: ما ورکړېده، بيا يې وويل: نن څوک د ناروغ پوښتني ته تللی دی؟ ابوبکر رضي الله عنه وويل: زه تللی يم، رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل دغه کارونه په هيچا کې نه سره راټوليږي مګر دا چې هغه جنت ته ځي.

رسول الله صلی الله عليه وسلم دا خبره پټولای شوه خو ځکه يې ښکاره کړه چې د دې کارونو فضيلت ښکاره شي، د ابوبکر رضي الله عنه منزلت څرګند شي او د ابوبکر ضي الله عنه لپاره تشويق او د نورو لپاره هڅونه شي.

له همدې امله دا ډېره مهمه ده چې موږ د هغه انسانانو څخه چې ښه کار کوي مننه وکړو، هغوی تشويق کړو او د نازولو په يوه طريقه يې ونازوو تر څو دوی د لا ښه کار کولو ته وهڅيږي او نور خلک هم د دوی غوندې کارونو ته مخ واړوي او تشويق شي.

په کوم ځای کې د تکړه کسانو څخه مننه نه کيږي په تدريجي ډول کارونه ډېر ټکني کيږي ځکه چې کارکوونکې انسانان به نا اميده شي او کوم کسان چې سم کار نه کوي هغوی به تنبيه نه شي. 

په اداره کې مجازات هم د مکافات غوندي مهم دی ځکه که مجرم ته سزا ورنکړل شي نو هغه به نور هم جرم کولو ته تشویق شي او نور خلک به هم د ده څخه د جرم پر کولو جرئت پیدا کړي ځکه پوهېږي چې مجرم ته هيڅ ډول سزا نه ورکول کيږي چې په نتيجه کې په اداره کې د جرمونو ګراف ډېر لوړ پورته کيږي او په هر لحاظ پر اداره منفي اغېزې کوي.

 ابوبكر رضي الله عنه شام ته لښكر واستوی د هغه مشر یې خالد بن سعید رضي الله عنه وټاکی، وروسته عمر رضی الله عنه راغی ابوبکر رضی الله عنه ته یې ویل: تا دی د لښکر مشر ټاکلی دی په داسی حال کې چې ده فلانی کار کړی او فلانې خبره یې کړې! هغه وو چې ابوبکر رضی الله عنه دی عزل کړ او پر ځای یې یزید بن ابی سفیان وټاکی.(المستدرک علی الصحیحین: 5087)
که څه هم خالد بن سعيد رضي الله عنه د کوم غټ جرم مرتکب سوی نه وو خو عمر رضي الله عنه د ده هغه کار او هغې خبري ته د جرم په سترګه کتل چې کله ابوبکر رضي الله عنه خليفه وټاکل شو خالد بن سعيد رضي الله د ده سره بيعت دوې مياشتې ځنډولی وو او ځيني خبري يې هم کړي وې.

نو زموږ په زمانه کې که کوم څوک په خپل منصب کې د جرم مرتکب کيږي هغه ته که جرم ورنکړل شي دا معلومه خبره ده چې عواقب به يې ډېر بد وي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۴/۲۴

پر دولت او ملت د مالي فساد ناوړه اغېزې:

مالي فساد د دولت، اقتصاد او ټولنې له سترو ستونزو څخه ګڼل کېږي. مالي فساد هغه مهال رامنځته کېږي چې دولتي چارواکي، کارکوونکې یا نور مسئول کسان د شخصي ګټو لپاره له خپل صلاحیت څخه ناوړه استفاده وکړي؛ لکه رشوت، اختلاس، د دولتي شتمنیو غلا، په قراردادونو کې درغلۍ، د مالیاتو غبن او نوري ناقانونه کړنې. دا پدیده نه یوازې د دولت مالي بنسټونه کمزوري کوي، بلکې د خلکو باور، عدالت او په هر اړخيز ډول د هېواد پرمختګ هم له جدي خطر سره مخ کوي.
مالي فساد له ځان سره ډېر تاوانونه لري چې موږ يې د بېلګې په ډول يو څو په لاندې ډول ذکر کوو:
۱-  د دولت د عوایدو کمېدل: مالي فساد د دولت د عوایدو د کمېدو له ټولو لوی لامل دی. کله چې مالیه راټولوونکي، ګمرکي مسئولین یا نور مالي کارکوونکي رشوت اخلي او یا د دولت عواید شخصي جېبونو ته اچوي، نو د دولت خزانې ته لږې پیسې رسېږي. د عوایدو کمښت د دې سبب کېږي چې دولت د عامه خدمتونو د وړاندې کولو توان له لاسه ورکړي، لکه د کابل ادارې په وخت کې چې دولت يوازې پر بهرنيو تمویلاتو اتکاء درلوده ځکه چې داخلي عوايد يې د مالي فساد له امله ډېر کمزوري وو.

۲ – د عمومي بوديجې ضایع کېدل: هغه بوديجه چې باید د ښوونځیو، پوهنتونونو، روغتونونو، سړکونو، اوبو رسولو او نورو عامه پروژو لپاره ولګول شي، د فساد له امله ضایع کېږي. په پایله کې پروژې نیمګړې پاتې کېږي، یا په ټیټ کیفیت ترسره کېږي او یا هم یوازې په اسنادو کې موجودې وي چې د دې لپاره لويه بېلګه د کابل شل کلنه اداره وه، د دې پر ځای چې عمومي بوديجه په هېواد کې پر انکشافي او پرمختيايي پروژو ولګېږي يا خو ضايع کېدله او يا هم پروژې په ډېر ټيټ کيفيت تر سره کېدلې چې همدا اوس په ښارونو کې د کابل ادارې له وخت څخه جوړ شوي سړکونه خرابېږي او بېرته له سره جوړېږي، ځکه چې کيفيت يې ضعيف و.

۳-  د اقتصادي ودي مخنیوی: مالي فساد پانګه اچوونکي زړه نازړه کوي. داخلي او بهرني پانګه اچوونکي په هغه هېواد کې پانګونه نه غواړي چې هلته رشوت، واسطه او اداري فساد زیات وي. د پانګونې په کمېدو سره تولید، صنعت، تجارت، د کار فرصتونه او اقتصادي وده هم کمزورې کېږي ځکه چې د مالي فساد په شتون کې پانګه اچوونکي خلک له ډېرو ستونزو سره مخامخ کېږي او لويه ستونزه له دوی څخه د مسئولينو شخصي غوښتنې او فرمايشونه دي چې په سبب يې دوی له پانګې اچونې څخه تېښتې ته مجبورېږي.

۴-   د بېوزلۍ او بېکارۍ زیاتوالی: کله چې د دولت شتمني د څو کسانو په لاس کې ولوېږي او عامه پروژې په سمه توګه پلې نه شي يا عامو وګړو ته د کار زمينه برابره نه شي، نو د خلکو لپاره د کار فرصتونه کمېږي چې ورسره فقر زیاتېږي او په ژوند کې اقتصادي ستونزې را پيدا کېږي.

۵-   د خلکو د باور له منځه تلل: که خلک وویني چې قانون یوازې پر کمزورو تطبیقېږي او زورواکي یا فاسد کسان له سزا څخه ژغورل کېږي يا کاري او مالي فرصتونه يوازې محدودو کسانو ته برابرېږي او يا هم له خلکو څخه غیر قانوني پيسې اخيستل کېږي، نو د دولت پر عدالت یې باور کمېږي او دا يقيني خبره ده چې د خلکو او دولت ترمنځ د اعتماد کمښت د ټولنیز ثبات لپاره ستر ګواښ دی.

۶-   د خدمتونو کیفیت ټیټېدل: کله چې په کومه اداره کې فساد پيدا شي هرو مرو هلته وړ او صادق کسان د اړیکو او رشوت له امله څنګ ته کېږي او پر ځای یې نالایق کسان ګومارل کېږي چې له امله يې د روغتیا، تعلیم، امنیت او نورو دولتي خدمتونو کیفیت ښکته کېږي چې د دې لپاره په تاريخ کې تېر شوي فاسد نظامونه لويه بېلګه ده.

۷-   د عدالت له منځه تلل: مالي فساد د عدالت اصل زیانمنوي. هغه څوک چې رشوت ورکوي، خپل کار ژر ترسره کوي، خو بېوزلي او بېوسه خلک له خپلو قانوني حقونو هم محرومېږي چې دا کار په ټولنه کې د بې‌عدالتۍ سبب جوړېږي او په خلکو کې يو ډول د بې انصافۍ احساس پياوړی کوي چې په نتيجه کې په شعوري يا غير شعوري ډول عدالت له منځه ځي يا لږ تر لږه کمزوری کېږي.

۸-   د جرمونو او نورو فسادونو زیاتوالی: د مالي فساد منفي اغېزې یوازې په یوه برخه کې نه پاتي کېږي، بلکې له ځان سره نور فسادونه هم راولي؛ لکه جعل، قاچاق، د پیسو مینځل، د اسنادو تحریف او د دولتي امکاناتو شخصي استعمال. په دې توګه د قانون حاکمیت کمزوری کېږي او هرج و مرج ورسره پيدا کېږي.

۹-   د دولت د نړیوال اعتبار کمېدل: هغه دولت چې مالي فساد پکې ډېر وي، د نړیوالو ادارو، پانګه اچوونکو او مرستندویانو باور له لاسه ورکوي. په پایله کې بهرنۍ پانګونه، اقتصادي مرستې او نړیوالې همکارۍ ورسره کمېږي چې دغه څه موږ د کابل ادارې په وخت کې وليدل چې په نړۍ کې يې دومره اعتبار کم شو چې په فساد کې يې لومړی مقام خپل کړ.

۱۰-   اسلامي ارزښتونه کم رنګه کېدل : اسلام مالي فساد سخت حرام بللی دی، ځکه دا د خلکو د مالونو خوړل، د امانت خیانت او د عدالت له منځه وړل دي. الله تعالی فرمایي: وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ. (سورة البقرة: ۱۸۸)ژباړه: او د یو بل مالونه په باطله طريقه مه خورئ.
نو چې کله مالي فساد تر سره کېږي دا خپله د دې ښکارندويي کوي چې په فساد کې ښکېل کسان اسلامي ارزښتونو ته ارزښت نه ورکوي، کنه نو هېڅ وخت به يې فساد ته زړه نه وای ښه کړی چې هم په معنوي لحاظ او هم په ظاهري لحاظ پر دولت او ملت دواړو بدې اغېزې کوي او په تدريجي ډول د دولت سقوط يا ډېر کمزوري کولو ته لاره اواروي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

۱۴۰۵/۰۴/۲۱

۲۰ نبوي ملغلري:

ژباړه: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايلي دي: تر عقل غوره شتمني نسته، له ځان‌پسندۍ (عُجب) سخت یوازي والی نسته، تر ښه تدبیر غوره عقل نسته، تر تقوا غوره سخاوت نسته، تر ښو اخلاقو غوره ملګری نسته، تر ادب غوره میراث نسته، تر الهي توفیق لویه ګټه نسته، تر نېک عمل غوره سوداګري نسته، د الله تعالی تر ثواب لویه ګټه نسته، له شبهاتو څخه د ځان تر ساتلو غوره پرهېزګاري نسته، له حرامو څخه د ځان تر ساتلو غوره زهد نسته، تر فکر او تأمل غوره علم نسته، د فرضونو تر ادا کولو غوره عبادت نسته، تر حیا او صبر غوره ایمان نسته، تر تواضع غوره عزت او نسب نسته، تر علم غوره شرافت نسته، او تر مشورې غوره ملاتړ نسته. نو خپل سر او هغه اندامونه چې پوري متصل دي، وساته؛ خپله ګېډه او هغه څه چې پوري متصل دي وساته؛ او مرګ او په قبر کې اوږد پاتې کېدل مه هېروه. (البصائر والذخائر: ج1ص3)

تشريح:
رسول الله صلی الله عليه وسلم په پورته حديث کې 20 مهمي خبري ذکر کړي دي چې تشريح يې په لاندې ډول ده:
1 – هيڅ مال تر عقل غوره نه دی بلکې عقل تر هر ډول مال ښه دی.
2 – يوازې والی د انسان لپاره بد دی خو تر ټولو ناوړه يوازې والی تکبر او غرور دی.
3 – عقل د انسان لپاره کمال دی خو هيڅ عقل د تدبير او پلان مرتبې ته نه سي رسېدلای.
4 – سخاوت د انسان لپاره ډېر ښه دی خو د تقوی غوندې سخاوت نه سي پيدا کېدلای؛ يعني د سخاوت په ټولو اقسامو کې تقوی ډېر ښه سخاوت دی.
5 – انسان بايد تل د ښه ملګري پسې وګرځي خو تر تقوی د انسان لپاره ښه ملګری نه سي پيدا کېدلای.
6 – په ميراث باندې د هر ښه شي پاته کېدل د انسان لپاره ګټه ده خو ادب تر ټولو ښه ميراث دی.
7 – که څوک د فايدو پسې ګرځي نو تر توفيق ښه فايده نه سي موندلای؛ توفيق پر نيکو کارونو د توان او قدرت پيدا کېدلو ته وايي.
8 – دا معلومه خبره ده چې په تجارت کې د انسان لپاره ګټه ده خو نيک عمل تر ټولو ښه تجارت دی.
9 – که څوک د ګټي پسې ګرځي نو د الله تعالی له لوري ثواب ورکول ډېره لويه ګټه ده ځکه نو انسان يې بايد په لاس ته راوړلو کې زيار وباسي.
10 – پرهيزګاري د هر انسان دنده ده خو تر ټولو ښه پرهيزګاري د هغه شيانو څخه د ځان ساتل دي چي شبهه پکې وي.
11 – انسان په دې باندې مأمور دی چې د دنيا سره محبت ونکړي خو د دنيا څخه لويه مخ اړونه د حرامو شيانو څخه د ځان ساتل دي.
12 – هر مثبت علم د انسان لپاره پرمختګ دی خو فکر کول تر ټولو ښه علم دی.
13 – هر عبادت د انسان لپاره ثواب لري خو تر ټولو  ښه عبادت د فرائضو آداء کول دي.
14 – ايمان ډېري برخي لري خو حياء  او صبر يې ډېري لويي برخي دي.
15 – په ښه توب کې اعتبار او عزت د انسان لپاره ډېر ښه دی خو تواضع او عاجزي تر ټولو ښه عزت او اعتبار دی.
16 – په علم کې الله تعالی د انسان لپاره دومره شرف ايښی دی چي د هغه په څېر بل شرف نه سي پيدا کېدلای.
17 – د دوستانو او خپلوانو همږغي او د هغوی ملاتړ د ځانه سره لرل ډېر ښه دی خو مشوره تر ټولو شيانو د انسان لپاره ښه ملاتړ دی ځکه نو بايد تل مشوره خپل عادت جوړ کړي..
18 – انسان په دې باندې مکلف دی چې خپل سر او هغه اعضاء د ګناه څخه وساتي چې په سر پوري نښتي دي لکه سترګې، غوږونه، پزه او خوله.
19 – انسان په دې باندې مکلف دی چې خپل ګېډه او هغه اندامونه چې ګېډي ته نږدې دي د حرامو څخه وساتي لکه عورت او زړه او يا هم هغه شيان چې ګېډي ته ور اچوي کوښښ وکړي چې حرام او ناروا نه وي.
20 – د دې لپاره چې انسان هيڅ وخت د ګناه کولو ته زړه ښه نکړي بايد تل مرګ او د قبر حالات په ياد ولري.

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: لا مال أعود من العقل، ولا وحدة أوحش من العجب، ولا عقل كالتدبير، ولا كرم كالتقوى، ولا قرين كحسن الخلق، ولا ميراث كالأدب، ولا فائدة كالتوفيق، ولا تجارة كالعمل الصالح، ولا ربح كثواب الله تعالى، ولا ورع كالوقوف عند الشبهة، ولا زهد كالزهد في الحرام، ولا علم كالتفكر، ولا عبادة كأداء الفرائض، ولا إيمان كالحياء والصبر، ولا حسب كالتواضع، ولا شرف كالعلم، ولا مظاهرة أوفق من المشورة؛ فأحفظ الرأس وما حوى، والبطن وما وعى، وأذكر الموت وطول البلى. (البصائر والذخائر: ج1ص3)
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د هر مسلمان لپاره ځيني اړين او ضروري مسئوليتونه:

۱ – الله پاک ته متوجه کېدل او پوره تقوی غوره کول.
۲ – پر عباداتو باندې ځان مکلف ګڼل او د عبادت په کولو کې پوره جديت.
۳ – د مسلمانانو ترمنځ يووالی او ورورولي را وستل او هر مسلمان ته د ځان په سترګه کتل.
۴ – په مسلمانانو کې د سيمي، ژبي او قوم  پر بنياد د تقسيم او وېش مخه نيول.
5 – اسلامي شعائر پېژندل او د هغو درناوي ته ځان متعهد ګڼل.
6 – د اسلام دين په پوره غور سره د ټولو اجتماعي ځانګړتياوو او انساني غوراويو سره پېژندل.
7 – د دين خدمت ته تر ټولو مخکي وړاندې کېدل خو د نورو انسانانو سره هم پوره مرسته کول.
8 – د مدرن اوعصري امکاناتو او تکنالوژۍ څخه د دين په ګټه کار اخيستل.
9 – د مال په لاس ته راوړلو کې داسي هڅه کول چي د حرام مال څخه ځان او خپله کورنې په پوره توګه وساتي.
10 – د خپلو اولادونو فکري او عملي روزني ته پوره پاملرنه.
11 – د هر هغه چا سره مرسته کول چي د اسلام لپاره په هره ذريعه خدمت کوي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري