ليکنه: مولوي نورالحق مظهري
د زنديق پېژندنه:
زنديق هغه چا ته وايي چې الله تعالی نه مني، يا د الله تعالی لپاره پر شريک باور لري او يا د الله تعالی د حکمت څخه منکر وي، او يا په بل عبارت زنديق هغه څوک دی چې پر هيڅ دين باور نه لري.
البته ډېرو فقهاؤ زنديق هغه څوک بللی چې کفر پټوي او اسلام ښکاره کوي چې په دې معنی سره زنديق منافق ته نژدې دی او ځينو ويلي دي: زنديق هغه څوک دی چې پر هيڅ دين باندې ثابت نه پاتيږي.
پورته تعريفونو ته په پام داسې ويلای سو چې زنديق هغه څوک دی چې پر الله تعالی باندې باور و نه لري لکه په پخوا کې دهريان، يا په اوس زمانه کې کمونستيان او يا لکه په افغانستان کې عقيدوي خلقيان، پرچميان او شعله يان؛ همداسي زنديق هغه څوک دی چې د الله تعالی کارونه د حکمت څخه خالي بولي او په دې باندې باور لري چې الله تعالی مخلوقات عبث پيدا کړي دي بېله دې چې په دنيا کې دوی په کوم شي باندې مکلف کړي او يا يې په آخرت کې پر کارونو باندې کوم اثر د ثواب يا عذاب مرتب کړي. همدا ډول زنديق هغه څوک دی چې په ظاهر کې اسلام ښکاره کوي خو په باطن او پټه کافر وي لکه منافق او ملحد. او داسي هم ويلای سو چې زنديق هغه څوک دی چې د الله تعالی په اديانو کې پر هيڅ دين باور نه لري، چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم د زمانې څخه بيا تر قيامت پوري حق دين اسلام دی کوم چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم په ذريعه خلکو ته رسول سوی دی.
داسې ويلای سو چې د زنديق باطن د کفر څخه ډک دی، په عقيده او باطني عمل کې د الله تعالی د وجود څخه منکر دی، تر مړيني وروسته پر ژوندي کېدلو باور نه لري خو دا چې دی ځيني وختونه اسلام ښکاره کوي دا يا د منصب او چوکۍ لپاره وي، يا د مال او پيسو لپاره وي او يا د بل دنيوي هدف لپاره وي کنه نو زنديق پر اسلام باندې هيڅ باور نه لري، همداسي زنديق په پټه د اسلام په شعائرو ملنډي وهي خو په ښکاره يې بيا تظاهر د احترام کوي او همدا راز زنديق خلک الحاد او بې دينۍ ته رابولي او کوښښ کوي چې په ټولنه کې د يوې طريقې څخه بې دينۍ خپره کړي او فساد ته لاره آواره کړي.
اسلام ته د زنديق تاوان:
که تاريخ مطالعه کړو دا به راته ثابته سي چې اسلام ته ډېر تاوان زنديقيانو رسولی دی ځکه دوی لکه د لستوڼي ماران د داخل څخه پر اهل اسلام بريد کوي او د مسلمانانو د تباهۍ او بربادۍ لپاره د ډېرو شيطاني لارو څخه کار اخلي، همداسي پر مسلمانانو باندې د يرغل کولو لپاره ظاهري کافرانو ته لاره آواروي او د اسلام پر ضد د هغوی سره ملګري کيږي.
منصور بن المعتمر وايي: الله تعالی آدم عليه السلام د شريعت سره راولېږي، نو خلک د آدم عليه السلام پر شريعت وه تر دې چې زندقيت (بېديني او الحادي فکر) راښکاره سو، نو د آدم عليه السلام شريعت له منځه ولاړ، بيا الله تعالی نوح عليه السلام راولېږی نو خلک د نوح عليه السلام پر شريعت وه خو هغه هم زنديقيت له منځه يووړ، بيا الله تعالی ابراهيم عليه السلام راولېږی نو خلک د ابراهيم عليه السلام پر شريعت وه تر دې چې زندقيت پيدا شو نو د ابراهيم عليه السلام شريعت هم له منځه ولاړ، بيا الله تعالی موسی عليه السلام راولېږی، نو خلک د موسی عليه السلام پر شريعت وه تر دې چې زندقيت راپيدا شو نو د موسی عليه السلام شريعت هم له منځه ولاړ، بيا الله تعالی عيسی عليه السلام راولېږی نو خلک د عيسی عليه السلام پر شريعت وه تر دې چې زندقيت پيدا سو نو د عيسی عليه السلام شريعت هم له منځه ولاړ، وروسته الله تعالی محمد صلی الله عليه وسلم د شريعت سره راولېږی نو پر دې دين د له منځه تللو وېره نسته مګر د زندقيت (بېدينۍ او منحرفو افکارو) له امله.
نو زنديقيت داسي ښکارنده/ پديده ده چې په مختلفو وختونو کې يې اسلام له خطره سره مخ کړی دی او په هرې پېړۍ کې يې ډېر مسلمانان له دينه اړولي او يا يې هم مسلمانان د اسلامي حاکميت څخه محروم کړي دي چې اوس هم د اسلام دښمنان په خاصه توګه يهود او د هغوی غلامان له همدغي لارې د اسلام د له منځه وړلو او اسلامي نظامونو د ړنګولو کوښښ کوي.
موږ مسلمانان بايد بيدار و اوسو او د هرې ممکني طريقې څخه د زندقيت د خپرېدلو مخنيوی وکړو او چې په کومو اسلامي هيوادونو کې شتون ولري هلته يې د ريښو څخه وباسو.
د زنديق عقيده:
په عموم کې د زنديق عقيده کفري ده او دی پر هغو شيانو باور لري چې انسان په هغو سره کافر کيږي چې په لاندې ډول د ده د عقيدې ځينو مواردو ته اشاره کولای سو:
۱- زنديق د الله تعالی پر وجود باور نه لري لکه دهري، او دا هغه شی دی چې علماؤ د دوی د خولې او حالاتو څخه د ليدلو په حواله په دوی پسې ليکلی دی.
۲ – ځيني زنديقيان الله تعالی مني خو د هغه سره پر شريک باور لري لکه مشرکين.
۳ – ځيني زنديقيان د الله تعالی د حکمتونو څخه منکر دي او په دې باور دي چې دا ټوله کائنات عبث او بې فايدې پيدا سوي دي.
۴ – ځيني زنديقيان د محرماتو ښځو سره نکاح حلاله بولي، لکه مجوس، نصيريه، بهائيه او قرامطه ډلي چې په همدې باور دي او يا لکه په غربي نړۍ کې په ځينو افراطي ليبرالو ټولنو کې، چې انسان ته په مطلق ډول فردي آزادي ورکوي او په سياست، اقتصاد او ټولنيز ژوند کې انسان په کلي ډول آزاد بولي او كه تر دې عامه خبره وكړو نو زنديقيان هيڅ شي ته د حرام په سترګه نه ګوري بلکې ټول هغه شيان چې په الهي اديانو کې حرام ګڼل شوي دي دوی يې حلال بولي.
۵ – ځيني زنديقيان په دې باور دي چې مالونه او ناموسونه د ټولو انسانانو سره شريک دي او په دې کې هيڅ شخصي ملکيت شتون نه لري لکه سوسياليستي يا کمونستي فکر والا خلک چې همدغه نظريه لري او يا لکه مجوسيان چې دغه يې د عقيدې مهمه برخه ده.
زنديق به څنګه پېژنو؟
په دې خاطر چې زنديق په ښکاره ځان مسلمان بولي، په ځينو وختونو کې د مسلمانانو سره په ديني مراسمو کې کډون کوي، کله ناکله د لمانځه، روژې، حج او نورو عباداتو تظاهر هم کوي او ممکن په خوله ځان ډېر کلک مسلمان معرفي کړي ځکه نو پېژندل يې ستونزمن کار دی او په آسانۍ سره څوک حکم ورباندې نه شي کولای له همدې امله علماؤ ويلي دي: زنديق هغه څوک دی چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم په زمانه کې ورته منافق ويل کېدل، البته په دومره توپير سره چې منافق عام دی او زنديق خاص دی ځکه زنديق هغه منافق ته ويل کيږي چې د اسلام پر ضد دسيسه جوړوي او مطلق منافق هغه څوک دی چې کفر پټوي او اسلام ښکاره کوي، فرق نه لري که د اسلام لپاره دسيسه جوړوي او که يې نه جوړوي؛ خو علماؤ په مشخص ډول د زنديق د پېژندلو په اړه ليکلي دي: د هغه پېژندل يا د ده خپل په اعتراف سره کيږي، يا د ځينو خلکو په شاهدۍ سره کيږي او يا په دې سره چې دی خپل حال د هغه چا سره پټ شريکوي چې دی پر هغه باندې باور لري. خو زموږ په زمانه کې اسلامي نظام د زنديق د پېژندلو لپاره د هر هغه تاکتيک څخه کار اخيستلای شي چې علماؤ د دې کار لپاره مؤثر او کارنده ګڼلی وي.
د زنديق توبه:
دا چې د زنديق توبه قبليږي که نه قبليږي په دې کې د علماؤ اختلاف دی: امام مالک او امام ابويوسف رحهما الله په دې باور دي چې د زنديق توبه نه قبليږي هر چيري چې وموندل شو بايد ووژل شي اود توبې وړانديز ورته و نه شي خو د امام ابوحنيفه او امام شافعي رحمهما الله په باور د زنديق توبه قبليږي البته مخکي تر دې چې دی ګرفتار سي؛ کله چې ګرفتار سو وروسته يې توبه قبوله نه ده او وژل کيږي چې په حنفي مذهب کې همدغه خبره مفتی به ده.
د زنديق په وړاندې د مسلمانانو بيداري:
په دې خاطر چې زنديق په مسلمانانو کې فساد خپروي او په اسلام کې د شبهاتو پيدا کولو په ذريعه پر اسلام باندې د خلکو باورونه ضعيفه کوي ټول مسلمانان يې بايد په وړاندي ويښ او بيداره وي او د داسي کسانو سره د مخامخ کېدلو په صورت کې هغوی د تکړه علماؤ او پوهانو سره مخامخ کړي او په مفکوره يې په اسلامي نظام کې مسئول کسان خبر کړي تر څو ډېر ژر يې د فتنې مخه ونيول شي او اسلامي ټولنه د دوی د الحاد څخه نجات پيدا کړي.
منابع:
1 - رد المحتار: 3/324 - 4/236 - 4/429
2 - الموسوعة الفقهية:21/31 - 24/49
3 - الإبانة الصغري لابن بطة: 90
4 - رسائل في الاديان: 1/193 - 132
5 - الفقه الاسلامي و أدلته:7/487