د حسد اسباب او لاملونه:

د حسد لپاره ډېر لاملونه شته چې موږ د يو څو دانو په بيان بسنه کوو:

1 - د بندګانو تر منځ د الله تعالی په تقسيم خوابدي او نه قناعت؛ داسي ويل شوي دي چې حسد کوونکی د نعمت دښمن دی او د الله تعالی پر تقدير په قهر دی.

2 -  دګڼو اسبابو په خاطر د محسود څخه د حسد کوونکې کرکه او غضب چې هر وخت حسد ورڅخه پيدا کېږي او د دې سبب جوړيږي چې يو کس دي د بل لپاره د خير خواهۍ غوښتونکی نه وي.

3 -  تکبر او ځان خوښونه، کوم څوک چې تکبر کوي او په ځان مغرور وي ارومرو حسد ورڅخه کېږي ځکه چې دی خپل ځان تر نورو انسانانو د نعمتونو ښه مستحق ګڼي.

4 - نفسي خباثت او چټلي؛ د ځينو خلکو نفس پاک نه وي بلکې خباثت او چټلي لري ځکه نو د هيچا لپاره خير نه غواړي او چې د کوم چا سره د الله تعالی نعمت وويني حسد ورسره کوي.

5 - پر حسد کوونکې د محسود لوړوالی؛ ځيني خلک داسي عادت لري چې کله يو څوک په علم، مال، ادب او نورو شيانو کې تر ځان لوړ ويني دستي حسد ورسره کوي او په دې خاطر بخالت کوي چې ولي الله تعالی دغه انسان ته داسي کمال ورکړی دی؟

6 - د مشرتوب او رياست محبت؛ ځيني خلک د مشرتوب او رياست سره ډېر محبت لري چې له امله يې د ټولو هغو کسانو سره حسد کوي چې د ده په فکر مزاحمت ورسره کوي او يا هم رياست ته د ده د رسېدلو مخي ته ممکن يو وخت خنډ جوړ شي، علماؤ د دې لپاره مثال د عبدالله بن ابي بن سلول ورکړی چې غوښتل يې د مديني منورې رياست ته ځان ورسوي خو کله چې رسول الله صلی الله عليه وسلم راغی، د ده د رياست مخه ونيول شوه نو د رسول الله صلی الله عليه وسلم سره يې حسد وکړ. 

7 - په کاورنو کې وړاندي تګ؛ ځيني خلک د دې لپاره چې په خپله رشته او څانګه کې تر نورو مخکې شي حسد کوي له همدې امله موږ وينو چې تاجر د تاجر سره حسد کوي، کرونده ګر د کرونده ګر سره حسد کوي، عالم د عالم سره حسد کوي، ډاکټر د ډاکټر سره حسد کوي او دا ډېر لږ پېښيږي چې عالم دي د ډاکتر سره حسد وکړي او انجينر دي د کرونده ګر سره حسد وکړي.

8 - د مقاصدو د له منځه تللو وېره؛ کله چې يو څوک په يو شي باندې مشهور وي او يا په ټولنه کې نفوذ ولري که بل داسي څوک پيدا شي چې د ده سره ممکن سيالي وکړي او شهرت يې له خطر سره مخ شي نو دی حسد ورسره کوي او د دې آرزو لري چې کاشکې دا کس نه وای پيدا شوی او کاشکې د دې ځای څخه ورک شي.

9 - تبعيض او توپير؛ ځيني وختونه حسد د دې څخه هم پيدا کېږي چې يو مشر لکه پلار يا لکه په دنيوي کارونو کې مشر د اولادونو او تر خپل لاس لاندې کسانو تر منځ توپير وکړي او ځينو ته پر ځينو نورو ترجيح ورکړي، که پلار خپل يو زوی تر نورو زامنو ډېر وغواړي معلومه خبره ده چې د دغه زوی سره به د نورو زامنو حسد پيدا کېږي، که قومندان خپل يو عسکر تر نورو ډېر وغواړي معلومه خبره ده چې د دغه عسکر سره به د نورو عسکرو حسد پيدا کېږي او دېته ورته نور مثالونه.

10 - خپل ځان په خپله د خلکو حسد ته اچول؛ ځيني وختونه چې کله انسان پر ځان د الله تعالی د نعمتونو په اظهار کې مبالغه وکړي او په هغو کې ځان مشهور کړي نور خلک ورسره حسد کوي لکه يو څوک چې په علم يا مال کې ځان مشهور کړي ارومرو د نورو خلکو ورته پام کېږي او حسد ورسره کوي. .(داء الحسد وأثره على طلبة العلم:12)

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د محرم الحرام مياشتي په هکله:

دا په قرآن ثابته سوې خبره ده چې الله پاک، کال د دوولسو مياشتو څخه جوړ کړی دی لکه په قرآن شريف کې چې راځي: إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ.(سورة التوبة: 36) 

ژباړه: بېشکه شمېر د مياشتو د الله په نزد دوولس دی چې  د الله په کتاب (لوح محفوظ) کې ليکل سوي دي.

يوه د دغه دوولسو مياشتو څخه د محرم الحرام مياشت ده چې د هجري سپوږميز کال لومړنی مياشت بلل کيږي، دا مياشت هم د نورو مياشتو غوندي يوه برخه د وخت او زمانې ده چې پر انسانانو باندې راځي، د نورو مياشتو غوندي په دې مياشتي کې هم ځيني پيښي سوي او لا هم کيږي. 

د محرم الحرام مياشتي شرعي حيثيت:

د محرم الحرام مياشته هم دکال د دوولسو مياشتو څخه يوه مياشت ده، په شريعت کې تنها دومره ثابته ده چې په دې مياشتي کې د روژې نيول سنت او يا مستحب کار دی لکه په لاندې حديث کې چې راځي: 

عن عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ رضى الله عنهما أَنَّ أَهْلَ الْجَاهِلِيَّةِ كَانُوا يَصُومُونَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- صَامَهُ وَالْمُسْلِمُونَ قَبْلَ أَنْ يُفْتَرَضَ رَمَضَانُ فَلَمَّا افْتُرِضَ رَمَضَانُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- « إِنَّ عَاشُورَاءَ يَوْمٌ مِنْ أَيَّامِ اللَّهِ فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ ».(صحيح مسلم: 2698)

ژباړه: د عبدالله بن عمر رضي الله عنهما څخه روايت دی چې د جاهليت د وخت خلکو به د (محرم الحرام) لسمي ورځي روژه نيول، رسول الله صلی الله عليه وسلم او مسلمانانو هم مخکې تر دې چې د روژې د مياشتي روژه فرض سي دغه روژه نيول، کله چې د روژې د مياشتي روژه فرض سوه نو رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: د (محرم الحرام) لسمه ورځ د الله پاک د ورځو څخه يوه ورځ ده د هر چا چې زړه غواړي روژه دي ونيسي او که يې زړه غواړي نه دي نيسي. 

په همدې خاطر د بخاري شريف په حديث کې راځي چې عبدالله بن عمر رضي الله عنه د دې ورځي روژه نه نيول مګر دا چې د عادت سره يې برابره راغلې وای. 

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ صَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَاشُورَاءَ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ فَلَمَّا فُرِضَ رَمَضَانُ تُرِكَ ، وَكَانَ عَبْدُ اللهِ لاَ يَصُومُهُ إِلاَّ أَنْ يُوَافِقَ صَوْمَهُ.(صحيح البخاري: 1892)

ژباړه: د عبدالله بن عمر رضي الله عنهما څخه روايت دی چې رسول الله صلی الله عليه وسلم د عاشوراء د ورځي روژه ونيول او نورو ته يې هم د هغې د نيولو امر وکړ، خو کله چې رمضان فرض سوه نو دغه روژه پرېښودل سوه، او عبدالله بن عمر رضي الله عنهما به دغه روژه نه نيول مګر دا چې د ده د عادي روژو سره يې موافقت راغلی وای.

په دې مياشتي کې څو مهمي پيښي:

1. په همدې مياشتي کې موسی عليه السلام او ورسره مسلمانان د فرعون د ظلم څخه خلاص سوه، پر رود نيل تېر سوه او فرعونيان پکې غرق سوه.

2. په همدې مياشتي کې رسول الله صلی الله عليه وسلم  د جنګ او جهاد کولو لپاره د صحابه وو دلګۍ ليږلي دي او غزوې يې کړي دي لکه: سريه ابي سلمه بن عبدالاسد، سرية محمد بن مسلمه، غزوه د نجد، غزوه د قرارة الکدر او خيبر ته تلل.

3. په همدې مياشتي کې رسول الله صلی الله عليه وسلم د صفيه بنت حيي رضي الله عنها سره نکاح وکړه.

4. په همدې مياشتي کې رسول الله صلی الله عليه وسلم د نړۍ مختلفو واکمنانو ته د دعوت ليکونه واستول.

5. په همدې مياشتي کې د قادسيه ستر جنګ د مسلمانانو اوکافرانو تر منځ وسو چې د مسلمانانو مشر سعد بن ابي وقاص رضي الله عنه وو  او د کافرانو مشر رستم او جالينوس وو چې جنګ مسلمانانو وګټی.

6. په همدې مياشتي کې د حضرت عثمان رضي الله عنه سره د خليفه او اميرالمومنين په صفت د مسلمانانو بيعت وسو.

7. په همدې مياشتي کي حضرت حسين رضي الله عنه د شهادت لوړ مقام ته ورسېدی.

همدېته ورته نوري ډېري پيښي په دې مياشتي کې سوي دي.

په دې مياشتي کې د عاشوراء د ورځي عمل:

قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى الله عَليْهِ وسَلَّمَ : صِيَامُ يَوْمِ عَاشُورَاءَ ، إِنِّي أَحْتَسِبُ عَلَى اللهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ.(سنن ترمذي1738)

رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايي: زه  د الله تعالی څخه د دې طمع لرم چې د عاشوراء د ورځي په روژې به د تېر سوي کال ګناهونه عفوه کړي.

البته کوم خلک چې د دې مياشتي د عاشوراء د ورځي روژه نيسي هغوی ته د شريعت لخوا لارښوونه شوېده چې بايد د نهمي ورځي روژه هم ورسره ونيسي ترڅو چې په روژه نيولو کې د يهودو سره مشابهت را نه شي، ځکه چې هغوی هم د دې ورځي روژه نيسي، په دې خاطر چې موږ د دوی سره په مخالفت امر شوي يو نو موږ بايد يوه ورځ مخکې تر دغي ورځي روژه ونيسو، اوکه د چا څخه نهمه ورځ تېره شوې وي نو بيا دي د يوولسمي ورځې روژه ورسره ونيسي.

د محرم په مياشت کې هيڅ ځانګړی مصيبت نشته:

د شريعت د عمومي اصل پر بنياد چې مصيبت تر درو ورځو اضافه نسته، نو په دې مياشت او يا د دې مياشتي پر لسمه چې په هغه وخت کې کومي د مصيبت پيښي شويدي، اوس يې لمانځل او يا يې کليزه نيول نه رواکيږي لکه چې په حديث کې راځي: 

لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا.(صحيح البخاري: 1281)

ژباړه: د هيڅ هغې ښځي لپاره چې پر الله او ورځي د آخرت ايمان لري نه رواکيږي چې پر مړي تر درو ورځو اضافه زينت او ځان جوړل پرېږدي (د مصيبت اظهار وکړي) مګر پر خپل خاوند باندې چې څلور مياشتي او لس شپې زينت او ځان جوړل پريږدي (اظهار د مصيبت کوي). 

په خاصه توګه په نياحت او لوړ آواز باندې ژړل چې هيڅ وخت نه رواکيږي لکه په حديث کې چې راځي: 

عَنْ عَبْدِ اللهِ ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَطَمَ الْخُدُودَ وَشَقَّ الْجُيُوبَ وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ.(صحيح البخاري: 1294)

ژباړه: د عبدالله رضي الله عنه څخه روايت دی: چې رسول الله صلی الله علیه وسلم و فرمايل: زموږ څخه نه دی څوک چې خپل باړخو په څپيړه (چپلاخه) ووهي، او خپل ګرېوان څيري کړي، او د جاهليت د وخت خبري وکړي. 

نو په دې مياشتي کې او يا د دې مياشتي په لسمه ورځ چې په "عاشوراء" مشهوره ده هيڅ شرعي مصيبت وجود نه لري، هيڅ مسلمان بايد دا مياشت او يا دا ورځ، د مصيبت او غم و نه بولي، همدا راز په دې مياشت کې ځانګړې خوشالي او خاص مراسم هم وجود نه لري. 

دا معلومه خبره ده چې په دې باندې چې الله پاک په لسمه ورځ د دې مياشتي موسی عليه السلام او مسلمانانو ته نجات ورکړی هر مسلمان خوشحال دی خو دا چې د دې خوشالۍ لپاره دي ځانګړي مراسم جوړ شي شرعا هيڅ ثبوت نه لري.

په دې مياشت کې هم د نورو مياشتو غوندي که څوک و غواړي نکاح او واده کولای شي همدا راز هغه خوشحالۍ چې شرعا يې اظهار په واده کولو روا وي هم ښکاره کولای شي هيڅ ممانعت پکې نشته. 

که د چا مړی وسي د نورو مياشتو په څېر په دې مياشتي کي هم نور مسلمانان شرعي تعزيه ورکولای شي.

خلاصه دا چې مسلمان بايد په دې پوه شي چې:

1. په دې مياشتي کې واده کول هيڅ پروا نه لري که څوک يې روا نه بولي هغه ګناهکار دی.

2. دا مياشت هيڅ ځانګړي مراسم د غم يا د خوشحالۍ نه لري.

3. دا مياشت د غم او مصيبت مياشته بلل ګناه ده.

4. په دې مياشتي کې سفر کول هيڅ پروا نه لري.

5. دا مياشت هيڅ ځانګړی خيرات او ذبيحه نه لري.

6. په دې مياشتي کې د دې میاشتي په مناسبت لکه چې د نياحت او غم مجلس جوړل حرام اوګناه ده ورتلل یې هم ګناه ده.

7. په دې مياشتي کې که چا داسي خيرات کړی وي چې بېله الله يې د بل چا په نامه ذبح کړی او يا نذر کړی وي بايد مسلمان يې د خوړلو څخه ډډه وکړي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د نن ورځې د حکمت خبره:

که تا ته الله تعالی دوې سترګې درکړي دي، نو ولې خلکو ته د خپلو غوږونو په واسطه ګورې؟!

د خلکو سره د هغه څه له مخې معامله وکړه چې په خپله یې ورڅخه وینې، نه د هغه څه له مخې چې د هغوی په اړه یې له نورو انسانانو اورې.

يعني انسان باید د خلکو په اړه خپله قضاوت او پرېکړه د خپلو مشاهداتو، تجربو او یقیني معلوماتو پر بنسټ وکړي، نه دا چې د نورو د خبرو، اوازو او بې‌اساسه خبرونو تر اغېز لاندې راسي. ډېر وخت اورېدلي خبري مبالغه، غلط فهمي او یا هم درواغ وي، نو عاقل انسان تر تحقیق او یقین مخکې پر خلکو حکم او فيصله نه کوي.

ژباړه: مظهري

په ژوند کې ناپوهي ډېر خطرناک شی دی:

ژباړه: د سعد بن ابراهيم څخه روايت دی چې عمر بن خطاب رضي الله عنه وفرمايل: زه ستاسو لپاره د ژوند په چارو کې له ناپوهۍ/کم عقلۍ څخه تر تنګلاسۍ ډېر وېره لرم؛ ځکه چې د فساد او بې‌نظمۍ سره هېڅ شی نه پاتې کېږي، او د اصلاح سره هيڅ شی نه کمېږي.

يعني د ژوند په برخه کې ناپوهي چې د مال د بې ځايه مصرف او لګښت سبب جوړيږي يا مالي چاري سمي نه سي مديريت کولای، د مال تر کمښت او فقر ډېره خطرناکه ده ځکه که څوک لږ مال ولري او هغه سم مديريت کړي د هيڅ مشکل سره نه مخامخ کيږي خو که څوک ډېر مال ولري ولي سم يې مديريت نه کړي او په لګښت کې سپما ونکړي دا له هر لحاظه ډېر خطرناکه دی او د ځانه سره ډېري ستونزي لري.

عن سعد بن إبراهيم قال : قال عمر: الخُرقُ فِي المَعِيشَةِ أَخوَفُ عِندِي عَلَيكُم مِنَ العَوَز؛ لِأَنَّهُ لَا يَبقَى مَعَ الفَسَادِ شَيءٌ، وَلَا يَقِلُّ مَعَ الإِصلَاحِ شَيءٌ.(الزهد لوکيع: 462)

مولوي نورالحق مظهري

د دین لپاره د یو چا معرفي کول:

ژباړه: امام مسلم رحمه الله فرمايي: ما ته عمرو بن علي خبر راکړ، هغه وويل: ما د يحيی بن سعيد څخه واورېدل چې ويل يې: ما د سفيان ثوري، شعبه، مالک او ابن عيينه څخه د هغه چا په اړه پوښتنه وکړه چې په احاديثو کې قوي نه دی او ما ته يو څوک راځي او د ده په اړه پوښتنه راڅخه کوي؛ هغوی راته وويل: ته هم ورته ووايه چې دی په احاديثو کې قوي نه دی.

يعني کوم څوک چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم په احاديثو کې مهارت و نه لري نو کله چې يو څوک د ده په اړه ستا څخه پوښتنه کوي ته رښتيا ورته ووايه او دی ورته سم معرفي کړه د ده حال مه ورڅخه پټوه، ځکه دا د دين خبره ده که ته دی ورته معرفي نه کړې نو ممکن دا سړی د ده څخه ناسم احاديث واوري او هغه په سم باندې ورڅخه ومني بيا يې تر نورو پوري ورسوي چې د دې څخه بيا په ديني برخه کې ډېر مفاسد رامنځ ته کيږي.

که موږ قياس وکړو نو داخبره به له ورايه راته ثابته سي چې په فقهي مسائلو کې د ناپوه او نابلده سړي سره هم بايد همداسي وسي.

کوم څوک چې په فقهي مسائلو باندې نه پوهيږي او هغه خلکو ته غلط رسوي نو که څوک د هغه په اړه زموږ څخه پوښتنه کوي موږ يې بايد ورته معرفي کړو تر څو د فقهي مسائلو په نقل کې د بې غورۍ مخه ونيول سي او ناپوه انسان ته خلک د عالم په سترګه و نه ګوري.

دې کړني ته باید موږ د غیبت او دښمنۍ نوم ورنکړو بلکې دا د رښتیني عالم وظیفه او صلاحیت وبولو ځکه په دې کې ملامتیا د هغه چا په غاړه ده چې عالم نه دی خو خلکو ته ځان د عالم په نامه معرفي کوي، په مسائلو یې سر نه خلاصیږي خو خلکو ته ځان په مسائلو باندې پوه ښکاره کوي او په دیني برخه کې د تدریس لیاقت و نه لري خو خلکو ته ځان لوی مدرس معرفي کوي.

البته دې خبري تا باید موږ غور وکړو چې د هر چا په معرفي کولو کې هماغه څه ووایو چې موږ ته په یقین ثابت وي د ځانه څخه درواغ پسې و نه تړو او تهمت ورباندې و نه وایو.

همداسي کوم خلک چې ځانونه تکړه علماء نه معرفي کوي او د ملاتوب یا مولوي توب دعوه نه کوي خو ځیني مسائل یې د علماؤ څخه یا په خپله مطالعه باندې سم زده کړي وي هغوی په ټولنه کې د زده کړو مسائلو د رسولو څخه بند نه کړو او داسي محدودیت وضع نه کړو چې د دین هره سخته او آسانه خبره به د مولوي صاحب یا مولانا صاحب د آدرس څخه خلکو ته ویل کیږي تر څو خدای مکړه د امربالمعروف او نهي عن المنکر ستره دنده پاته نه سي او په دین کې د مشهورو مسائلو رسول بند یا ټکنۍ نه سي.

وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِىٍّ أَبُو حَفْصٍ قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ قَالَ سَأَلْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِىَّ وَشُعْبَةَ وَمَالِكًا وَابْنَ عُيَيْنَةَ عَنِ الرَّجُلِ لاَ يَكُونُ ثَبْتًا فِى الْحَدِيثِ فَيَأْتِينِى الرَّجُلُ فَيَسْأَلُنِى عَنْهُ. قَالُوا أَخْبِرْ عَنْهُ أَنَّهُ لَيْسَ بِثَبْتٍ.[مقدمة صحيح مسلم38]

مولوي نورالحق مظهري

د اولو الامر او مشرانو د اطاعت ګټي:

د اولوالامر اطاعت يو د هغو کارونو څخه دی چې د انسان لپاره په هغه کې ډېري ګټي او فايدې نغښتي دي او چې کله يې انسان په خپل ژوند کې عملي کړي ارومرو يې مثبت تأثير ويني چې موږ د اطاعت ځيني ګټي په لاندې ډول بيانوو:
۱ - د الله تعالی رضا او ثواب ترلاسه کول: په دې خاطر چې د اولوالامر اطاعت د الله تعالی غوښتنه ده او چې څوک يې کوي هغه په اصل کې د الله تعالی امر پر ځای کوي نو معلومه خبره ده چې په اطاعت سره انسان د الله تعالی رضا او خوشحالي تر لاسه کولای شي.

۲ - د ټولنې نظم او امن ساتل: په دې خاطر چې اطاعت د اولوالامر سره يو ډول مرسته ده او په ټولنه کې د ځان ځانۍ او بې نظمۍ مخه ورباندې نيول کيږي نو په اطاعت باندې د ټولني نظم او امن ساتل کېدلای شي.

۳ - د فتنو او انارشۍ مخنيوي: کله چې خلک د اولوالامر اطاعت وکړي طبعا په حکومتولۍ او رعيت چلوني کې مرکزيت رامنځته کېږي چې هر څوک ځان واکمن نه ګڼي او ملت پر څو ټوټو د ويشل کېدلو څخه ساتل کيږي چې ورسره جګړې او اختلافات له منځه ځي او د ډېرو فتنو مخه ورباندې نيول کيږي.

۴ - د ګناه او عذاب څخه خلاصون: له دې کبله چې په اطاعت کې ثواب پروت دی او د الله تعالی د خوشحالۍ سبب جوړيږي نو څوک چې اطاعت کوي هغه د ګناه او الهي عذاب څخه خلاصون مومي.

۵ - د امت قوت او عزت: له دې امله چې اطاعت د صفونو يووالی، د امر يووالی او د عمل يووالی راولي او په نظام کې د دښمن د نفوذ مخه نيسي، همداسې په حکومتولۍ کې د وېش مخنيوی کوي نو په اطاعت سره د امت قوت او عزت ساتل کېدلای شي، چې دا خبره په تاريخي سندونو باندې ثابته ده ځکه کله چې مسلمانانو د خپلو شرعي مشرانو اطاعت کوی، نو له اندلس څخه تر هند او چين پورې يې واکمني درلودل او د نړۍ تر ټولو قوي امت وو، خو کله چې په مسلمانانو کې بغاوت عام شو نو د تاتاريانو، صليبيانو، يهودو او نصارا تر پښو لاندې شوه. نو داسي ويلای شو چې د اولوالأمر اطاعت د امت د قوت اصلي محور دی او بغاوت يې د تباهۍ لومړی ګام دی.

۶ - د جاهليت پر مرګ د مړيني څخه نجات: په دې سبب چې پر هر انسان باندې د خپل وخت د امام پېژندل او د هغه اطاعت کول ضروري دی نو څوک چې خپل امام پېژني او د هغه اطاعت کوي ان شاء الله، الله تعالی به يې مړينه پر خير کړي او د جاهليت له مرګ څخه به يې وساتي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

زموږ د تلګرام چينل:

حرفه او کسب د انبياؤ سنت دی:

1 – عبدالله بن عباس رضي الله عنهما فرمايلي دي: آدم عليه السلام کروندګر و، نوح عليه السلام ترکاڼ(نجار) و، ادريس عليه السلام خياط و، ابراهيم او لوط عليهما السلام کروندګر وه، صالح عليه السلام تجار و، داود عليه السلام د زغرو او وسلو جوړوونکی و او ابراهيم، شعيب او محمد عليهم السلام شپانه وه.(مختصر منهاج القاصدين:1/82) 

2 – د ځينو احاديثو او كتابونو څخه بيا داسي معلوميږي چې داود عليه السلام شپانه و، زکريا عليه السلام نجار و،  يوسف عليه السلام لومړی هغه څوک چې کاغذ يې جوړ کړ، سليمان عليه السلام لومړی هغه څوک و چې  صابون يې جوړ کړ، لومړی هغه کس چې پر آس سپور سو اسماعيل عليه السلام و، لومړی هغه کس چې د جنګ لپاره يې وسلې جوړي کړې سليمان عليه السلام و.(صبح الاعشي في صناعة الإنشاء: 1/488)

3 – د قرآن شريف د آيتونو څخه له ورايه ښکاري چې عيسی عليه السلام د ډاکټرۍ کارونه کول ځکه د ده په لاس مادرزادي ړانده او د پيس ناروغان جوړېدل او د الله تعالی په قدرت يې مړي ژوندي کول او ابراهيم او اسماعيل عليهما السلام بنائي کړېده ځکه کعبه شريفه ابراهيم او اسماعيل عليهما السلام جوړه کړه.

نو د ځان لپاره يوه حرفه يا کسب انتخابول يا په خپل لاس کار کول د انبياؤ سنت دی نه بايد څوک په وشرميږي او نه يې بايد څوک ناديده ونيسي ځکه که حرفه او کسب نه وي د دنيا ډېری کارونه به معطل پاتي شي چې ورسره به انسانان په خپل ژوند کې د ډېرو ستونزو سره مخامخ شي.

مولوي نورالحق مظهري

هغه کارونه چې مسلمان بايد په کلکه ځان ورڅخه وساتي:

۱-  کفر او شرک.

۲-  زنا او بې‌حیایي.

۳-  د شرابو څښل.

۴-  غلا کول.

۵-  د مسلمان ناحقه وژل.

۶-  د درواغو شاهدي ورکول.

۷-  په درواغو قسم خوړل.

۸-  دجهاد له ډګره له عذر څخه پرته تېښته کول.

۹-  سود خوړل.

۱۰-  د یتیم مال خوړل.

۱۱-  د خپلوۍ او صله رحمي پرېکول.

۱۲-  دروغ ویل، په ځانګړي ډول پر رسول الله صلی الله علیه وسلم دروغ تړل.

۱۳-  په رمضان کې له عذر پرته قصداً روژه ماتول.

۱۴-  په پیمانه او وزن کې کمی کول.

۱۵-  لمونځ له خپل وخت مخکې یا وروسته اداء کول.

۱۶-  د اسلام د ارکانو څخه د کوم رکن پرېښودل.

۱۷-  د الله تعالی له رحمته ناهیلي کېدل او د هغه له عذاب او نیونې څخه ځان خوندي ګڼل.

۱۸-  له مجبوریب(اضطرار) پرته مرداره یا د خنزیر غوښه خوړل.

۱۹-  غیبت او چغلګري کول.

۲۰-  قمار کول.

۲۱-  اسراف او بې‌ځایه لګښت کول.

۲۲-  په ځمکه کې فساد خپرول.

۲۳-  لارشکونه او د خلکو د لارې نیول.

۲۴-  پر وړو او کوچنيو ګناهونو دوام کول.

۲۵-  پر ګناه باندې د نورو انسانانو مرسته کول او خلک ګناهونو ته هڅول.

۲۶ -  له عذر پرته د خلکو په وړاندې یا په بل ځای کې د عورت ښکاره کول.

۲۷-  ځان وژل یا د خپل بدن کوم غړی له منځه وړل.

۲۸-  د تقدیر څخه انکار کول.

۲۹-  د خلکو سره خیانت او دوکه کول.

۳۰-  د کاهن یا نجومګر د خبرو تصدیق کول.

۳۱-  د مخلوق په نوم د حیوان ذبح کول.

۳۲-  خلکو ته د ګمراهۍ بلنه ورکول.

۳۳-  په حرم کې بې‌حرمتي او د هغه د حرمت ماتول.

۳۴-  جاسوسي کول.

۳۵-  ښکنځل کول، په ځانګړي ډول چا ته « کافر» ویل.

۳۶-  د بل چا کور یا ځای ته له اجازې پرته ننوتل.

۳۷-  د خلکو مالونه په زور اخیستل.

۳۸-  رشوت اخیستل.

۳۹-  حرامو شیانو ته کتل.

۴۰-  له نامحرمې ښځې سره یوازې کېدل.

۴۱-  پر چا د بدکارۍ تور لګول، لکه: د «فاجر» ویل.

۴۲-  لعنت ویل، که څه هم حیوان ته وي.

۴۳-  د شعر په ژبه سپکي او بدي خبري کول.

۴۴-  د خلکو کورونو ته په پټه کتل.

۴۵-  له درې ورځو څخه زیات له مسلمان ورور سره اړیکه پرېکول.

۴۶-  له علم پرته ډېرې شخړې او جنجالونه کول.

۴۷-  د ورېښمو اغوستل او ماشومانو ته يې هم اغوستل.

۴۸-  د خوراکي توکو احتکار کول.

۴۹-  د جمعې د لمانځه پر مهال پېر او پلور کول.

۵۰-  د محرم خپلوانو ترمنځ (لکه مور او ماشوم يا کوچنی او لوی ورور) جلاوالی اچول.

۵۱-  بدبویه او خوسا خواړه خوړل.

۵۲-  د نجاستونو خوړل یا استعمالول، لکه وینه او نور.

۵۳-  خلکو ته ضرر رسول، که څه هم د سترګو په اشاره وي.

۵۴-  په داسې ځای کې سجده کول چې د ساجد مخې ته انځور وي.

۵۵-  د سرو او سپینو زرو لوښو استعمالول.

۵۶-  د یوه سړي لخوا بل سړی پر خوله باندې ښکلول.

۵۷-  له عذر پرته عبادت باطلول.

۵۸-  له عذر پرته جمعه او جماعت پرېښودل.

۵۹-  تر مړښت زیات خوراک کول.

۶۰-  بدګماني کول.

۶۱-  حسد کول.

۶۲-  تکبر کول.

۶۳-  ځان خوښونه (عجب)

۶۴-  ریا او ځان ښودنه.

۶۵-  د خطبې او د قرآن د تلاوت پر مهال خبرې کول.

۶۶-  په ښو کارونو کې د وعدې خلاف کول.

۶۷-  په امانت کې خیانت کول.

۶۸- په باطلو او بې‌ګټې خبرو کې ځان بوختول.

۶۹-  د رازونو افشا کول.

۷۰-  د خرڅلاو یا بل شي په وسیله د لارې بندول.

۷۱-  مشروع تړون ماتول.

۷۲-  تعصب کول.

۷۳- مداهنه (د دین په زیان چاپلوسي او ناروا نرمښت کول).

منبع: العقيدة الإسلامية لمحمود آفندي الحمزاوي.

ژباړه: مولوي نورالحق مظهري

د ادارې د پرمختګ اصول او د بريالۍ رهبرۍ لارې:(دويمه او آخري برخه)

د هرې ادارې بريا او پرمختګ تر ډېره بريده د هغې د رهبرۍ په څرنګوالي، د کارکوونکو په وړتياوو او د اداري اصولو په سمه پلي کېدنه پورې تړلی وي. هغه اداره چې په کې د مسئوليت احساس، مسلکي وړتيا، متقابل درناوی او منظم کاري چاپېريال موجود وي، نه يوازې خپلې موخې په ښه ډول ترلاسه کوي، بلکې د خلکو باور او اعتماد هم خپلوي. برعکس، که په يوه اداره کې بې نظمي، غير مسلکي توب، کمزوری تعهد او ناسمه کاري فضا حاکمه وي، نو د پرمختګ پر ځای د ستونزو او ناکاميو سره مخ کېږي.

د دې ليکني په تېره برخه کې مو د ادارې د پرمختګ او بريالۍ رهبرۍ ځينې مهم اصول بيان کړل. په دې وروستۍ برخه کې به د هغو نورو بنسټيزو او اغېزناکو اصولو په اړه خبرې وکړو چې د ادارې د ځواکمنتيا، د کارونو د چټکتيا، د کارکوونکو د همغږۍ او د اداري موخو د بريالۍ ترلاسه کولو لپاره ځانګړی ارزښت لري.

3 – په اداره کې د اخلاص او تعهد تر څنګ مسلکي توب ته هم ترويج ورکړل شي، په دې معنی سره چې د ادارې د رئيس په شمول ټول کارکوونکې بايد ځانونه په خپلو کارونو کې مسلکي کړي؛ لومړی خو بايد غير مسلکي کس و نه ګمال شي خو که بالفرض ګمارل کيږي بيا نو لازمه ده چې د کارکولو سره هم مهاله خپل کارونه په خپله زده کړي او د ځان څخه مسلکي جوړ کړي؛ د مسلکي څخه مو هدف دا دی چې خپل ټول کارونه اساسي زده کړي.

په شريعت کې دا اصل دی چې پر هرې وظيفې بايد اهل کس وګمارل شي چې هم امين وي او هم د کار کولو توان ولري ځکه که امين نه وي په وظيفه کې خيانت ورڅخه کيږي چې طبعا د کار پر کميت او کيفيت اغيزه اچوي او که د کار کولو توان و نه لري يعني کار يې نه وي زده نو هرو مرو کارونه د خنډ او ځنډ سره مخامخ کيږي. کله چې يوسف عليه السلام د مصر د باچا څخه پر خزانه دارۍ د ده د ګمارني غوښتنه کوي داسي ورته وايي: قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ.(يوسف: 55) ژباړه: ما پر خزانو د ځمکي مسئول وګرځوه بېشکه زه ساتونکی او پوه يم. يعني زه امانتداره هم يم او کار مي هم زده دی ځکه بېله آمانتدارۍ او زده کړي څخه د کار سرپرستي په سمه توګه نه شي کېدلای.

کله چې د شعيب عليه السلام لوڼي خپل پلار ته هغه ته د اجرت ورکولو وړانديز کوي نو د هغه په صفاتو کې وايي: إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ. (القصص: 26) ژباړه: بېشکه چې بهترينه هغه څوک چې تا ورته مزدوري ورکړېده قوي او امانتداره دی. يعني دی د مزدورۍ لائق دی ځکه د کار کولو هم توان لري او هم په کار کې امانتدار دی.

4 – په اداره کې د محبت او متبادلي همکارۍ فضاء حاکمه شي؛ تر څو د ټولو کارونو په کولو کې همږغي موجوده وي او هر څوک د خپل ملګري په څنګ کې د امنيت او خوشحالۍ احساس وکړي ځکه په اداره کې ښه اخلاق او تعاملي پاليسي د دې سبب جوړيږي چې انسان دي د خپلو ملګرو او مراجعينو سره په صداقت، مهربانۍ او زغم سره چلند وکړي.

5 – په اداره کې په يو ځل د کارونو د حجم ډېرېدلو څخه مخنيوی وشي؛ ځکه د کارونو د حجم ډېرېدل هرومرو د ځانه سره په کاري برخه کې خنډ او ځنډ لري او د دې لامل جوړيږي چې کارونه دي په سطحي ډول تر سره شي او يا دي هم تنها د اسنادو شتون ته ارزښت ورکړل شي بېله دې چې کوم کار تر سره شوی وي چې دا بيا په حقيقت کې يو ډول تزوير او د واقعيت خلاف عمل دی.

6 – د اداري اخلاقو سره هر څوک پوره بلدتيا ولري؛ ځکه اداري اخلاق د کارکوونکو په چلند او د کار په چکټيا کې ډېره لويه اغېزه لري چې مراعات کول يې په هر لحاظ په اداره کې د همږغۍ او بالمقابل احترام سبب جوړيږي چې هر کار کوونکی د بل کار کوونکې په شتون کې د ځان لپاره بری او کاميابي ويني او د خوشحالۍ احساس کوي، همداسي مراجعينو ته د پر وخت خدمتونو د عرضه کولو لپاره ډېر مؤثر تماميږي.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

د ځينو خلکو غلط فرهنګ:(شرعي مسئله)

په شريعت کې په رضاع سره داسي حرمت ثابتيږي لکه په نسب سره چې ثابتيږي ځکه نو رضعي پلار او مور او رضعي اولادونه همداسي رضعي وړونه او خويندي بايد هميشه سره وپېژني او ارتباط سره ولري تر څو سره بېګانه نه سي او يو وخت يې د نکاح کولو رابطه سره پيدا نه سي. خو له بده مرغه چې په ځينو خلکو کې داسي رواج دی چې ماشوم ته ښځه خپلي شيدې ورکوي بيا يې هسي پسې پرېږدي او شناخت ورسره قطعه کوي چې په تېرېدلو سره د زمانې يو وخت د دوی د اولادونو نکاح سره کيږي چې قطعا حرام او ناروا عمل دی او ځيني وختونه خو داسي هم پيښ سوي وي چې د نکاح کولو وروسته جګړې او جنجالونه وي چې ښځه وايي ما شيدې ورکړي هغه بل يې نه ورسره مني، دا ټوله په دې خاطر کيږي چې دوی روابط سره قطع کړي دي او سره بېګانه سوي دي.

نو کله چې ستا مېرمن کوم ماشوم ته تی/ شيدې ورکوي دغه ماشوم ستا اولاد ګڼل کيږي او ستا او د ده تر منځ په پوره توګه حرمت ثابت دی؛ ته د ماشوم پلار يې، ستا مېرمن يې مور ده، ستا لوڼي يې خويندي دي، ستا زامن يې وړونه دي، ستا خويندي يې عمه ګاني دي، ستا وړونه يې کاکاګان دي، ستا د مېرمني خويندي يې خاله ګانې دي او ستا د مېرمني وړونه يې ماماګان دي او دغه ماشوم ستاسي په کور کې په پوره توګه محرم دی ځکه نو بايد دی ستاسي سره او تاسي د ده سره روابط ولری تر څو سره بېګانه نه سي او په آينده کې پورته ستونزي او مشکلات ورڅخه پيدا نه سي.

مولوي نورالحق مظهري

د اختري(قرباني) په اړه د عوامو ځيني غلطياني:

د اختري په اړه دغه لاندې شيان چې په ځينو ځايونو کې رواج دي هيڅ اصل او حقيقت نه لري موږ بايد ځان ورڅخه وساتو:

۱ – مخکې تر حلالولو د اختري سترګي په رانجو او يا بل شي باندې تورول.

۲ – د اختري په خوله باندې مالګه يا شيريني ورکول او هغه بيا تر څه وخته د تبرک لپاره ساتل.

۳ – د اختري ورېښتيان يا پړی د تبرک لپاره د ځانه سره ساتل.

۴ – د اختري د حلالولو په وخت کې چې کومه وينه توی سوې وي هغه وينه اخيستل بيا مخ پر قبلې پر يو ديوال باندې د هغې مښوول.

دا هغه شيان دي چي په ځينو ځايونو کې رواج دي خو هيڅ حقيقت نه لري بايد موږ ځانونه ورڅخه وساتو.

د اختري حيوان هم لکه نور حيوانات داسي حلاليږي، شرعي دستور دا دی چې مخکې تر حلالولو د حيوان، چاړه بايد ښه تېره کړل سي او په شرعي طريقه باندې ذبح کړل سي، د اختري ذبح لکه نارينه چې يې کولای سي ښځينه يې هم کولای سي.

مولوي نورالحق مظهري

مدبر او سياست پوه امير تقبله الله:

په دنيا کې ډېر مهم شخصيتونه تېر سوي دي چې ياد ساتل يې زموږ مسئوليت دی تر څو را روان نسلونه د هغوی په کارنامو خبر سي، د هغوی اهداف تعقيب کړي او د هغوی غوندي ځانونه جوړ کړي.

د مهمو شخصيتونو څخه يو هم شهيد ملا اختر محمد منصور تقبله الله دی چې نظام ته د داخلېدلو څخه بيا تر شهادت پوري ټول ژوند يې د ابتکارونو، کارنامو او درسونو څخه ډک وو.

د اسلامي امارت په لومړنۍ واکمنۍ کې په ورسپارل سوې دنده کې د نوموړي ځلېدل، د مرحوم اميرالمؤمنين ملا محمد عمر مجاهد رحمه الله په اطاعت کې مخکښي، د خپلو صلاحيتونو په ساحه کې ولس ته د پام وړ خدمتونو عرضه کول، د ملګرو لپاره پوره غمخواري او خدمت، په افغاني ټولنه کې د علماؤ او مخورو کسانو احترام ته ژمنتيا او په اسلامي زرينو اخلاقو باندې سمبالوالی ځيني هغه نوښتونه او ځانګړتياوې وې چې شهيد اميرالمؤمنين ملا اخترمحمد منصور تقبله الله يې درلودونکی وو او په خپل وخت کې د ټولو انسانانو له منځ څخه الله تعالی د دغه اخلاقي او نزاکتي بشري امتيازونو لپاره غوره کړی وو؛ الله تعالی دي شهيد امير ته جنت الفردوس په نصيب کړي.

د اسلامي امارت د لومړنۍ واکمنۍ د ړنګېدلو څخه وروسته د امريکايانو په وړاندې د جهاد په پيل او غځېدلو کې د شهيد امير المؤمنين ملا اخترمحمد منصور تقبله الله فعالي او نه هېرېدونکې هڅي د هيچا هېري نه دي او د مرحوم اميرالمؤمنين ملا محمد عمر مجاهد رحمه الله د وفات او د ده د ټاکني وروسته د مجاهدينو کاميابه رهبري، په هيواد کې د جهادي بهير چټکتيا، په سياسي ډګر کې په نړۍ باندې د اسلامي امارت منل، د خوارجو او مغرضو کړيو په وړاندې کلک درېدل، په هيواد کې د ننه د تکړه او ويښو افغانانو سره فعاله رابطه ساتل، په ډېرو حساسو شرايطو کې او لږو امکاناتو باندې د يرغلګرو په وړاندې د نظامي جهاد ترڅنګ د نړۍ سره ديپلوماتيکي اړيکي را ژوندۍ کول، اسلامي امارت د پاڅون د نوم څخه د يوه بالقوه نظام په نوم په نړۍ کې مطرح کول هغه تاريخي نوښتونه وه چې شهيد اميرالمؤمنين ملا اختر محمد منصور تقبله الله يې د نړۍ په کچه د اسلام په تاريخ کې د لوی او ستر رهبر په نوم وليکی؛ الله تعالی دي نوموړی په خپلو جنتونو او رحمتونو باندې ونازوي.

بېله مبالغې دا ويلای سو چې شهيد اميرالمؤمنين ملا اخترمحمد منصور تقبله الله د مرحوم اميرالمؤمنين ملا محمد عمر مجاهد رحمه الله څخه وروسته د سياسي اسلام او اسلامي حاکميت مجدد وو چې الله تعالی يې رهبري پر افغانانو لورولې وه، لوی رب دي د جنتونو په نازونو باندې ونازوي.

موږ ته دا لازمه ده چې د شهيد اميرالمؤمنين ملا اخترمحمد منصور تقبله الله جهادي لاره، جامع او پراخ فکر، سياسي ليدلوری، فکري استقلال او ټول شموله طبيعت تعقيب کړو تر څو لاس ته راغلی اسلامي نظام په سمه توګه سمبال کړو او ساتني ته يې لازم تدابير ونيسو.

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري