من هو الصديق الصالح؟

الکاتب: مولوي نورالحق مظهري

الصديق الصالح هو الشخص الذي يكون إنساناً صالحاً، مطيعاً لله، مستسلماً تماماً لأوامر الله سبحانه وتعالى، حريصاً على إرضاء الله بكل حرص، يسعى بكل صدق وأمانة إلى فعل الخير، ويتجنب فعل السوء بالتقوى. يحب سنة النبي صلى الله عليه وسلم ويحب أهل السنة، ويقيم صداقته وعداوته في سبيل الله. يكره المعاصي والتمرد، وهو إنسان تقي ونقي. قلبه دائماً يتوق إلى القيام بأعمال الخير في الخفاء حتى لا يُرى فيه رياء. قلبه خالٍ من البغض والحسد.

الصديق الصالح هو الشخص الذي يذكرك بالله عندما تنساه، ويساعدك في طاعة الله.

الصديق الصالح هو الذي لا يفرح بزلاتك وانحرافك، بل يفرح بهدايتك وثباتك.

الصديق الصالح هو الذي يأمرك بالمعروف وينهاك عن المنكر.

الصديق الصالح هو الذي تأمن من لسانه ويده.

الصديق الصالح هو الذي يقابلك دائماً بوجه بشوش ومفتوح، ولسانه رطب بالكلام الطيب والمودة تجاهك، وقلبه متسع بالصبر والتسامح، ويده ممدودة لك عندما تحتاج إلى مساعدته.

الصديق الصالح هو الذي يكظم غيظه أمامك ولا يتكبر عليك، ولا يحب الأعمال أو الكلام الباطل، ويسعد بنجاحك ورفاهيتك.

الصديق الصالح هو الذي يتفق معك في الخير ويخالفك في الشر، وإذا أخطأ في حقك اعترف بخطئه.

الصديق الصالح هو الذي يسعد برؤيتك، ويتلهف للقاءك، ويتمنى أن يكون بجوارك دائماً.

وعندما يصافحك، يصافحك بمحبة وإخلاص.

الصديق الصالح هو الذي يفرح بنعم الله عليك، وإذا أصابك مكروه يحزن لأجلك.

ښه ملګری څوک دی؟

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

ښه ملګری هغه دی چې صالح انسان وي، د الله اطاعت کوونکی وي، د الله پاک اوامرو ته پوره تسليم وي، د الله پاک پر خوشحاله کولو ډېر حريص وي، د ښه کار پرکولو باندي په صداقت او ايماندارۍ سره تلوار کوونکی وي، او د بد کاره څخه په تقوی باندي ډډه کوونکی وي، د پيغمبر د سنت او اهل سنت سره مينه ولري، دوستي او دښمني يې د الله په خاطر وي، د ګناه او سرکښۍ څخه يې بد راځي، پرهيزګاره او پاک انسان وي، تل يې زړه غواړي د خير نفلي کارونه په پټه سره وکړي ترڅو ورڅخه ريا ونه ليدل شي، په زړه کې يې بغض او حسد نه وي.

ښه ملګری هغه څوک دی چې کله دي الله پاک هېر شي دی يې درته په يادوي او د الله پاک په اطاعت کولو کې درسره مرسته کوي.

ښه ملګری هغه دی چي ستا په ښویېدلو او انحراف باندي نه خوشحاله کيږي بلکې ستا په هدايت او لاسمېدلو باندي خوشحاله کيږي.

ښه ملګری هغه دی چې تا پر ښه کار باندي امرکوي او د بد کار څخه دي را ګرځوي.

ښه ملګری هغه دی چې ته يې د خولې او لاس څخه په امان وسې.

ښه ملګری هغه دی چې ستا په مقابل کې يې تندی ورين او خلاص وي، ژبه يې ستا په مقابل کي تل نرمه او د پېرزويني څخه ډکه وي، زړه يې ستا په مقابل کې تحمل او پيراخي ولري، لاس يې ستا په مقابل کې پيراخ او اوږد وي يعني چې کله يې مرستي ته اړکيږي مرسته درسره کوي، ستا په مقابل کې خښم او قهرکنټرول او قابو کوي، ستا سره تکبر نه کوي، د ناروا کارونو اوخبرو شوقي نه وي، تا ته په خير رسېدلو او ښه ژوند برابرېدلو باندي خوشحاله کيږي.

ښه ملګری هغه څوک دی چې په ښه کار درسره موافقت کوي او په بدکار درسره مخالفت کوي، چې کله درته ملامت شي خپله ملامتيا مني.

ښه ملګری هغه څوک دی چې ستا په ملاقات باندي خوشحاله کيږي، ستا سره ملاقات ته يې ډېره تلوسه وي، زړه يې غواړي تل درسره وسي، کله چي ورسره مصافحه کوې نو په محبت درته لاس درکوي.

او ښه ملګری هغه دی چې تا ته د الله د نعمتونو په حاصلېدلو باندي يې زړه ښه کيږي، او چي تا ته کوم مصيبت رسيږي خوا يې درباندي بديږي. 

د اسلام د مبارک دين شموليت:(دويمه برخه)

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

اسلام او اقتصادي ژوند: 

اسلام لکه نورو برخو ته چې پوره پاملرنه کړېده مالي او اقتصادي برخي ته يې هم پوره پاملرنه کړېده او انسان ته يې داسي اقتصادي نظام معرفي کړی دی چې د هر چا او هري سيمي لپاره مناسب دی او يواځينی هغه نظام دی چې د ټولو خلکو مالي چاري ورباندي تنظيم کېدلای شي. 

د مال د پيدا کولو لپاره يې د خرڅولو او رانيولو مشروع ضوابط او سوداګاني وضع کړيدي او د مشروع تجارت ډېره ښه طريقه يې بيان کړېده او انسانانو ته يې د دې سپارښتنه کړېده چې بايد خپل دنيوي او اخروي ژوند ته پوره متوجه وي. 

الله جل جلاله فرمايي: وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا.( القصص: 77)

ژباړه: د آخرت غوښتنه وکړه په هغه مال کې  چې الله پاک تا ته درکړی دی (د الله په لاره کې يې مصرف کړه) او د دنيا لپاره خپله برخه هم مه هېروه.

همدا راز عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ رضي الله عنهما څخه موقوف روايت دی چې فرمايي: 

فَاعْمَلْ عَمَلَ امْرِی يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَمُوتَ أَبَدًا ، وَاحْذَرْ حَذَرًا تَخْشَى أَنْ تَمُوتَ غَدًا.( السنن الکبري للبیهقي: 4932) 

ژباړه: داسي کار کوه لکه هغه څوک چې د دې ګمان کوي چې ګرسره نه مړکيږي او پوره احتياط او ځان ساتنه وکړه د دې ويري څخه چې ګويا ته سبا مړکېږې.

همدا راز د هغو اړو انسانانو لپاره يې چې کار نشي کولای د عشر او زکات سيستم ايښی دی تر څو سرمايه والا خلک د خپل عشر او زکات د اداء کولو له لاري د هغوی سره مرسته وکړي او خپلي اړتياوي پوره کړي. آن تر دې چې اسلام پر سرمايه دارانو خلکو باندي دا خبره فرض او لازم ګرځولې ده چې خپل د مال عشر او زکات حتما بايد آداء کړي.

تر داسي اندازې پوري چې د قيامت په ورځ چې ځيني خلک الله پاک يې دوږخ ته داخل کړي د دوی څخه پوښتني وکړي چې په کوم عمل باندي تاسو دوږخ ته راغلي ياست؟ دوی ورته وايي: وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ.( المدثر:44) ژباړه: موږ اړو انسانانو ته ډوډۍ نه ورکوله.

همدا راز يې په عمومي فرمول باندي انسانانو ته د دوی د مال د ساتني لپاره داسي لارښوونه کړيده چي فرمايي: وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ.( البقرة: 188) ژباړه: خپل مالونه په خپل منځ کې په باطله طريقه باندي مه خوری.

اسلام او سياسي ژوند:

هدف د سياسي ژوند څخه دا دی چې د دولت او خلکو د ژوند چاري سمي کنټرول او اداره شي او هغه مصلحتونه مراعات کړل شي کوم چې د ټولني ښېرازي پکې نغښتې وي، اسلام په خپل بيساري خود کفايۍ سره داسي نظام خلکو ته معرفي کړی دی چې په عملي کولو سره يې پوره هر اړخيز عدالت راتلای شي او د هر ډول شخړي او بې نظمۍ مخه ورباندي نيول کېدلای شي، همدا راز يې د عدل تر څنګ داسي مجازاتي حدود وضع کړيدي چې په عملي کولو يې پوره امن وامان راتلای شي او ټول هغه اصول يې راته په ګوته کړي دي چې هر دولت يې په عملي کولو سره کولای شي د خپلي واکمنۍ ستني ټينګي کړي او پر ځان باندي د خپل رعيت پوره باور تر لاسه کړي.

رښتينی سياست د اسلام څخه بېل نه بلکې د اسلام يو جزء دی لکه څنګه چې الله پاک فرمايي: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا.( سورة النساء:59)

ژباړه: ای مؤمنانو! د الله او رسول او د خپلو مشرانو اطاعت وکړئ که په يو شي کې مو شخړه شوه نو هغه الله او د الله رسول ته وسپارئ که تاسو پر الله او ورځي د آخرت ايمان لری دغه کار ستاسو لپاره ډېر ښه او ښکلی تأويل دی.

او په حکومت دارۍ کي يې د امنيت په اړه موږ ته داسي لارښوونه کړېده: وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ مِنْكُمْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لاَ يُشْرِكُونَ بِي شَيْیاً وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ فَأُوْلَیكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ.( النور:55)

ژباړه: الله وعده کړې ستاسو د هغه کسانو سره چې ايمان يې راوړی دی، او ښه اعمال يې کړي دي، چې دوی به په مځکه کې خليفه ګان ګرځوي، لکه چې يې خليفه ګان ګرځولي وه هغه خلک چي د دوی څخه مخکي تېر شوي دي، او ټينګوي به دوی لره د دوی هغه دين چې ورته انتخاب کړی يې دی، او د دوی وېره به په امن باندي بدله کړي، چې دوی زما عبادت وکړي، زما سره هيڅ شی شريک ونه ګرځوي او هر څوک چې د دې وروسته کافر شو، نو هغوی د الله د اطاعت څخه وتلي دي.

چې کله د الله پاک و دې قول ته وکتل شي: "وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً" يقيني په دې ښایسته کلام کې همدغسي راغلي دي چې زه به دوی ته امنيت ورکوم، او بيا دا وروسته قول چې فرمايي: "يَعْبُدُونَنِي لاَ يُشْرِكُونَ بِي شَيْیاً" مفسرين کرامو په تفسير کې د دې جزء ليکلي دي: دغه کلام مستأنف دی، خو په منزله سره د علت لپاره د ماقبل دی، يعني په دې شرط چې تاسو زما عبادت وکړئ زما سره شريک و نه نيسئ نو زه به تاسي ته دغه درې شيان درکوم: د مځکي حکومت  به ستاسو په لاس درکوم، ستاسو دين به ټينګوم او خپروم او تاسو ته به امنيت درکوم.

مولوي نورالحق مظهري

د اسلام د مبارک دين شموليت:(لومړی برخه)

ليکوال: مولوي نورالحق مظهري

د اسلام راتګ او ضرورت:

کله چې په نړۍ کې ظلم ډېر شو، شرک او ناپوهي خپره شوه الله پاک د انساني ټولني لپاره لارښوونکی، د حق زيری ورکوونکی او د الله پاک توحيد ته را بلونکی دين چې اسلام دی را ولېږی چې په راتلو سره يې ټولي تاريکۍ ورکي شوې، باطل معبودان چې ځينو خلکو يې عبادت کوی نيست او نابود شوه، بشر د هرډول فساد او نفسي غوښتنو د جال او لومو څخه آزاد شو، د جهل، سرکښۍ او فکري انحراف څخه  د پوهي، اطاعت او الهي عبادت لوري ته سوق کړل شو او انسان د انساني واقعي ارزښت خاوند شو.

همدا راز د دې لپاره چې سبا د قيامت په ورځ کې خلکو ته دا عذر پاته نشي چې موږ په هيڅ شي باندي خبر نه وو الله پاک دوی ته اسلام را ولېږی لکه الله پاک چې فرمايي: ذَلِكَ أَنْ لَمْ يَكُنْ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَى بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا غَافِلُونَ.( المایدة: 131) 

ژباړه:موږ د پيغمبرانو رالېږل د دې لپاره وکړه چې الله پاک د هيڅ کلي اوسېدونکي د ظلم له امله نه هلاکوي په داسي حال کې چې دوی غافل او ناخبره وي.

او په سورة النساء کي فرمايي: رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِیلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا.( النساء: 165)

ژباړه: دغه ټوله پيغمبران موږ زېری ورکوونکي او وېروونکي را ولېږل د دې لپاره چې د خلکو لپاره پر الله باندي د پيغمبرانو د رالېږلو وروسته هيڅ دليل پيدا نشي او الله غښتلی اوحکمت والا دی.

اسلام د ژوند لاره او طريقه ده:

اسلام د ټوله ژوند لپاره يوه طريقه او منهاج دی، اسلام داسي دين دی چې ځانګړتياوې او خصوصيتونه يې هيڅ مرز او انحصار نه لري، بلکې د اسلام دين د هر وخت او هر ځای لپاره را استول شوی دی.

په اسلام کې د ژوند ټولي برخي په پوره تفصيل او کافي انداز سره بيان شوي دي او د هري برخي يې پوره تضمين کړی دی لکه د انساني ژوند اجتماعي، اقتصادي، سياسي، علمي، عملي او نوري برخي او د ټولو هغو شيانو لپاره حکم پکې بيان شوی دی چې انسان په خپل ژوند کې ورسره مخامخ کيږي، د ځينو حکم صراحتا په قرآن او حديث کې راغلی وي او د ځينو نورو حکم په اجماع او قياس باندي معلوميږي.

دا ځکه چي اسلام د فطرت دين دی کوم چې سالم انسانيت ورباندي ولاړ دی، الله پاک فرمايي: فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ.( الروم: 30) 

ژباړه: خپل ځان دي پر دين باندي برابرکړه په داسي حال کې چې د نورو ټولو اديانو څخه مایل وشې، دا د الله پاک هغه خلقت دی چې خلک يې ورباندي پيدا کړي دي، د الله د خلق لپاره هيڅ تغيير نشته، دغه ټينګ ولاړ دين دی خو ډېری خلک نه پوهيږي.

اسلام د ټولنيز ژوند ضامن دی:

اسلام د اجتماعي او ټولنيز ژوند د تأمين او ترقۍ لپاره داسي ښکاره نمونې وړاندي کړي دي چې هيڅ د عقل خاوند ورڅخه انکار نشي کولای، داسي ښکلي نمونې چي د ټولو مشکلاتو او ستونزو څخه خالي دي. 

که سړی فکر وکړي، ټولنه او اجتماع چي لومړی د خاوند او ميرمني څخه شروع کيږي اسلام يې په اړه هرڅه بيان کړي دي، په کورنۍ کې د ميړه او ښځي تر منځ د محبت، پخلايني، صبر او تحمل څخه شروع بيا د اولاد، پلار، خپلوانو او ګاونډيانو تر حقوقو پوري د ټولو لپاره پکې ډېر ټينګار او تأکيد راغلی دی. آن تردې چې اسلام هغه شيان هم حرام کړي دي کوم چې ظاهرا ډېر سپک معلوميږي خو په اصل کې ټولنه ورباندي ورانيږي لکه غيبت، چوغلګري، تجسس او پر يوبل باندي ناوړه نومونه ايښودل.

اسلام تر بل هر دين د ټولني اصلاح ته خلک را بللي دي او دېته يې تشويق کړي دي چې تل د اصلاح په فکر کې وشي، الله پاک فرمايې: وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ.( الأنفال:1)  ژباړه: په خپل مينځ کي اصلاح راوړی. 

او په سورت البقرة کې فرمايي: وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ.( البقرة: 237) ژباړه: په خپل مينځ کې پر يوبل باندي احسان مه هېروی.

د همدې امتياز او ځانګړتيا له وجهي اسلام يو سراسري دين دی او د ټولي نړۍ لپاره راغلی دی لکه څنګه چې الله جل جلاله فرمايي: وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ.( الأنبياء: 107)  ژباړه: موږ ته نه يې رالېږلی مګر رحمت د ټولو مخلوقاتو لپاره.

همدا راز فرمايي: وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ.( السبأ: 28)  ژباړه: موږ ته نه يې رالېږلی مګر د ټولو خلکو لپاره.

د عقل له نظره د محجبې ښځي ځانګړتياوي:

ليکوال: مولوي نورالحق مظهري

که سړی د عقل په چوکاټ کې اسلامي حجاب ته ځير سي او په غور سره يي وڅېړي نو پر دې خبره به يې يقين راشي چې حجاب د ښځي لپاره د ژوند محدوديت نه بلکې د ژوند لذت، عزت او د پت ساتنه او حفاظت دی، په حجاب باندي د ښځي اصلي او فطرتي ارزښت خوندي کيږي او په ټولنه کې يې د پوره اهميت ساتونکی او پالونکی دی. 

دا په تجربه او مشاهده باندي ثابته شوېده چې هغه ښځي چې اسلامي حجاب لري نسبت و هغو ښځو ته چې اسلامي حجاب نه لري د خپل ژوند په خوند باندي ښه پوهيږي، او نسبت و بې حجابو ښځو ته يې ژوند د سکون او آرامۍ څخه ډک وي. 

په څودليله: 

1. په تجربه او مشاهده باندي. 

2. محجبه ښځه ديني جذبات او ايماني معنويات لري. 

3. محجبه ښځه د عبادت څخه خوند اخلي چې په نتيجه کې ورته سکون او آرامي پيداکيږي. 

4. په محجبې ښځي پسې سم خلک منفي خبري نه کوي. 

5. محجبه ښځه د ازواج مطهراتو او پتمنو صحابياتو د سپيڅلي لاري لاروۍ ده. 

6. مجبه ښځه د شيطان د وسوسو او دسيسوڅخه په امان وي چې په نتيجه کې ورباندي نفس غلبه نشي کولای. 

7. محجبه ښځه د فساقو او فجارو د خولۍ او لاس څخه په امان وي. 

8. محجبه ښځه هيڅ وخت دېته نه حاضريږي چې د پرديو سره اړيکه ونيسي او يا ورسره بانډار وکړي. 

9. پر محجبې ښځي باندي هيڅ وخت د خاوند او يا د دې د کورنۍ باور نه خرابيږي. 

10. محجبه ښځه تل د خپل کور په ژوند  باندي قانع وي که څه هم د ژوند اسانتياوې پکښې لږ وي. 

11. محجبه ښځه کور ته تر بازار او دباندي ترجيح ورکوي، نو ځکه د خپل کور کار که هر څومره ستړی هم وي په ډېر شوق سره کوي او خپلي کورنۍ دندي ته پوره ژمنتيا لري. 

12. محجبه ښځه خپلي لوڼي ښه پاکي روزلی او جوړولی شي. 

13. محجبه ښځه دکفارو او غربيانو څخه تقليد نه کوي. 

14. پرمحجبې ښځي باندي ملایکي لعنت نه وايي. 

15. محجبې ښځي ته په خپل ايمان او مسلمانۍ کي شک نه پيداکيږي. 

16. د محجبې ښځي په حجاب باندي په ټولنه کې د ډېری اخلاقي فساد مخه نيول کيږي چې په نتيجه کې نيک او ښه خلک ورته دعاکوي او ښځي ته پر نيکۍ باندي د مرسته کوونکي ثواب رسيږي. 

مولوي نورالحق مظهري

من هو الإرهابي؟

الکاتب: مولوي نورالحق مظهري

دعونا نلقي نظرة على صفحات التاريخ ونستخدم عقولنا لمعرفة من هو الإرهابي. أقول بشكل خاص لأولئك الذين، بدافع من التعصب أو التقليد الأعمى للعالم الكافر، يصفون الذين يدافعون عن وطنهم بأنهم إرهابيون.

من يزيل حجاب التعصب عن عينيه، ويستخدم عقله، ويزن الأمور بميزان العدل والإنصاف، ولا يقلد الكاذبين، وينظر إلى التاريخ بعناية، سيعرف من هم الإرهابيون.

نترك الحكم على من هو الإرهابي لكم، أيها القراء! أولاً، سنذكر إحصائيات أكبر الجرائم في التاريخ، والتي تفيض بها الكتب والمواقع الإلكترونية:

1- الشيوعي الياباني هيديكي توجو قتل 5 ملايين شخص.

2- المسيحي البلجيكي ليوبولد الثاني قتل 10 ملايين أفريقي.

3- المسيحي الكاثوليكي الألماني "أدولف هتلر" قتل 20 مليون شخص.

4- الشيوعي الروسي "جوزيف ستالين" قتل 40 مليوناً، وبعض التقارير تشير إلى 60 مليوناً.

5- الشيوعي الصيني "ماو تسي تونغ" قتل 50 مليوناً، وبعض التقارير تشير إلى 70 مليوناً.

6- الشيوعي الروسي ليونيد بريجنيف قتل 1.5 مليون شخص.

7- الشيوعي الإثيوبي منغستو هايلي ماريام قتل 2 مليون شخص.

8- الشيوعي الروسي "لينين" قتل 4 ملايين شخص.

9- الشيوعي الكوري "كيم إل سونغ" قتل 2.5 مليون شخص.

10- الشيوعي الكمبودي بول بوت قتل 2 مليون شخص.

جيد! هؤلاء المذكورون أعلاه، جميعهم غير مسلمين، قتلوا ملايين الأشخاص، ولكن لماذا لم يصفهم أحد بالإرهابيين؟ لماذا لم يدن أحد دينهم أو أيديولوجيتهم؟ لماذا لم تُعتبر دولهم خطراً على العالم؟ لماذا يحكم مؤيدوهم اليوم العديد من دول العالم؟

أين الأمم المتحدة التي تشوه العدالة والوساطة؟ أين المدافعون عن حقوق الإنسان الذين يصرخون دائمًا تحت عنوان حقوق الإنسان؟ أين المحكمة الجنائية الدولية التي ثارت ضد الإسلام والمسلمين؟

في عصر التكنولوجيا والتنوير الذي يهمس عنه بعض الجهلاء في كل زمان ومكان، أين هو هذا التنوير والعقلانية والإنسانية التي يقتل تحتها الصهاينة المحتلون الإسرائيليون المسلمين في غزة بالجملة أمام أعينهم؟

الأمر المهم هو أن هذه كلها مؤامرات ضد المسلمين والأنظمة الإسلامية، ولكن المؤسف هو أن بعضاً من شعبنا الذين يفتقرون إلى العقلانية والمحافظين والمؤيدين للغرب ما زالوا يهمسون بتلك الأفكار وينسبون الإرهاب إلى المسلمين.

أولئك الذين يسمون أنفسهم متنورين جعلوا أفكارهم وقلوبهم وأفواههم خاضعة للمادة، ولكن لماذا لا يصفون أفكارهم قليلاً ولا يفكرون في التمييز بين ما هو إيجابي وما هو سلبي، ما هو أبيض وما هو أسود، ما هو خير وما هو شر؟

هيا، أيها الإخوة والأخوات المسلمون! دعونا نستخدم عقولنا البشرية، ومواهبنا البشرية، وبصيرتنا الدينية، ومهاراتنا العلمية، ولا ننخدع بالدعاية الأجنبية ضد المسلمين والنظام الإسلامي، ولا نجعل من أنفسنا ضحايا للجهلة!

مصادر الأحداث التاريخية: صفحات ويكيبيديا، وقاسيون، وآرام نيوز.

د استعدادونو ارزښت او لوړول يې:

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري
دا معلومه خبره ده چې هر انسان غواړي درجې ته دکمال ورسيږي، او په خپلي محولي دندي او وظيفې کې تل کاميابه او بريالی وشي، خو دې هدف ته د رسېدلو لپاره دا خبره اړينه ده چې بايد دا سړی علمي استعداد ولري، تر څو يې په مټ خپلي موخي ته ورسيږي.
په مطالعه کولو باندي انسان د ډېرو فکري او عملي انحرافاتو څخه ژغورل کيږي، مطالعه يواځنۍ اسانه علاج دی د هغه خلکو لپاره چې د بيکارۍ څخه ځوريږي، مثلا د دې پر ځای چې يوڅوک د فراغت په وخت کې سګريټ ووهي او په اصطلاح ګيم وکړي، او يا ځان په يو بې فايدې کار باندي مصروفه کړي(لکه ځيني خلک چې ځانونه په ورقو مصروف کوي) او يا هم د يو مسلمان غيبت وکړي نو دا به ډېره ښه وي چې يوکتاب او يا هم يوه رساله مطالعه کړي، د دې څخه به ده ته ډېري ګټي ورسيږي چې دوې داني يې ډېري واضحي دي: لومړی دا چي د پورته ناوړه کارونو څخه به وساتل شي دويم دا چې معلومات به يې ډېر شي.
د ماشومانو او زده کوونکو حافظه څنګه قوي کړو؟
ځيني خلک په دې خبره باندي بسنه کوي چې زموږ اولاد او يا ځوانان ذاتا ټنبلان دي په زيار ايستلو باندي نه سميږي نوځکه يې د استعداد په لوړولو او د فکري وړتيا په پورته کولو کې هيڅ کار نه کوي سره د دې چې وروستيو تحقيقاتو ښودلې ده چې د استعداد لوړوالی ذاتي نه بلکې اکتسابي دی په زيار ايستلو باندي قوت او چټکتيا پيدا کولای شي.
په مور او پلار غواړي د خپلو اولادونو علمي او پوهنيز استعدادونه لوړ کړي لاندي کارونه دي وکړي:
1- مور او پلار کولای شي خپل اولاد د مطالعې او هغه شيانو سره عادت کړي چې استعداد او ذهني ځيرکتيا يې ورباندي ډېريدلای شي.
2- خپلو اولادونو ته دي د ځيرکو او پوهو انسانانو خوندوري قيصې وکړي ترڅو هغوی هم د داسي قيصو پيدا کولو ته وهڅيږي.
3- مدرسه او استاد هم بايد پر مطالعې باندي د شاگردانو پر باعث کولو پوره پاملرنه وکړي.
4- په ذهن کې بايد بدو او ناوړو شيانو ته ځای ورنکړل شي ترڅو چې امکان ولري بايد د ټلويزيون، ټليفون او نورو شيانو څخه چې ذهن ته تشويش پيدا کوي ډډه وکړي.
5- کومي ښځي چې د خپلو مخونو، وريځو ويښتيان کاږي حافظه يې نسبت و هغو ښځو ته کمه وي چي دا کار نه کوي.
6- يخ طبيعته شيان لکه : مستې، مولۍ، کروت، بادرنگ او داسي نور ډېر استعمال يې حافظه کمه وي.
7- څوک چې تل په اوداسه باندي ګرځي حافظه يي نسبت ونورو خلکو ته ډېره وي.
8- د قرآن تلاوت حافظه ډېروي.
9- د موسيقۍ او موسيقۍ ته ورته نورو شيانو غوږ ايستل حافظه کمزورې کوي.
10- د کتاب مطالعه حافظه قوي کوي.
11- د يوې موضوع په اړوند داسي اماده گي نيول چې هغه د يادو وويل شي حافظه قوي کوي.
12- هغه فكرونه چې د انسان ذهن ورباندي منفي چارچ اخلي لکه حسد، کينه، بغض او داسي نور هم د انسان ذهني وړتيا ستونزمنه کوي.
13- د خوږو شيانو او شيريني باب خوړل حافظه ضعيفه کوي.
14- د سختو عباراتو حل کول او يا هم د ذهني پوښتنو ځوابول د ذهني وړتيا په لوړ والي کي ډېر مهم رول لري.
15- د بادامو استعمالو حافظه ډېره وي .
16- د ماساچوست لوول پوهنتون څېړونکي وايي د سيبو د اوبو خوړل هم حافظه قوي کوي.
17- د شپې له خوا لږ ډوډې خوړل هم د حافظې په ډېروالي کي ډېر تأثير لري.
18- د ډاګټرانو په وينا د ويټامين ب کمپلس استعمال هم حافظه ډېروي.
مولوي نورالحق مظهري

د موسيقۍ تاوانونه د غربي پوهانو له نظره:

ليکوال: مولوي نورالحق مظهري
د ډېرو اروا پوهانو په نظر موسيقي د بشر احساسات پر يو غيرطبيعي او غيرعادي مسير باندي روانوي او منفي توسعه ورکوي په دې معنی سره چې انسان د يو ګډوډ او نامعلوم عالَم په لوري رهنمايي کوي او غيرطبيعي خيالات او تصورات يې ډېروي.
موسيقي د خوند او لذت سبب نه دی بلکې تنها هغه د تخيل او سوچونو قوه او ماده تحريکوي چې انسان د واقعيت پر خلاف د لذت احساس کوي چي سړی ورته کاذب او يا درواغجن لذت ويلای شي، په دې خاطر دی چې داسي ويل کيږي: ډېري روحي ناروغۍ د همدغه ځايه څخه شروع کيږي چې کله انسان په يو ورک او ګډوډ جهان کې سردرګمه او يا ورک شي داسي جهان چې خپله يې تعريف نشي کولای.
آن تردې چې ډېری غربي کارپوهان هم په دې باور دي چې موسيقي د انسان روح ته ډېر تاوانونه لري.
1. ډاکټر ولف آدلر (دکلمبيا دپوهنتون پروفيسور) وايي: علاوه پردې چې موسيقۍ ته په غيرطبيعي توګه ډېره توجه کول زموږ اعصاب ډېر ستړي کوي بلکې د موسيقۍ د ږغ څخه د ارتعاشاتو د پورته کېدلو له وجهي د انسان په پوست کې غيرمعمول عکس العمل را پورته کيږي چې ډېر تاوان اوزيان لري.
2. ډاکټر آلکسيس کارل ( لوی فرانسوي فيزيولوژست) وايي: موسيقي د انسان په بدن کې ډېر کهالت اوسستي راولي او زموږ د اولادونو روحيه فلج کوي.
3. ډاکټر ارنولد فريدماني( په نيويورک کي دروغتون ډاګټر او د سردردۍ د کلينيک ریيس) د الکترونيکي دستګاو په مټ چې مغزي امواج ورباندي معلوميږي د ډېرو ناروغانو دکتلو او د هغوی څخه د ټسټونو د اخيستلو وروسته په تجربه ورته ثابته سوېده چې د روحي او فکري ستړيا او عصبي سردردونو د لويو لاملونو څخه يو هم موسيقۍ ته غوږ نيول دي په خاصه توګه هغه خلکو ته چې په ډېر دقت او غور ورته غوږ نيسي.
4. ډاګټر رابرت (چي په انگليس کې د ماشومانو د اروا پوهني متخصص دی) وايي: ماشومان د مور په رحم کې د موسيقۍ تر منفي تأثير لاندي راځي، حامله مېرمن چې موسيقۍ ته غوږ نيسي په رحم کې يې د ماشوم د زړه تکان ډېريږي البته 6 مياشتي د حمل وروسته.
5. ډاګټر اوريزن اسوت مارون، وايي: هغه نيشه او حالت چې انسان ته د موسيقۍ د اوريدلو له کبله پيدا کيږي تر ټولو لوی لامل او عامل د قلبي سکتي کېدلای شي.
6. همدا راز د کارپوهانو په نظر د موسيقۍ د ږغونو اورېدل د انسان د بدن پر مختلفو غړو باندي د ويروس حملي کولو ته لاره آواره وي په ځانګړې توګه پر معدې، ګوردوکانو او غاښونو باندي.
ډاکټر "لوديگ دومليگ" د موسيقۍ د مختلفو ډولونو پر روبدو او اخته انسانانو باندي آزموينه کړېده چې په نتيجه کې ورته ثابته شوېده چې د معدې مشکلات په هغه خلکو کې چې موسيقي اوري نسبت و هغه خلکو ته چې نه يې اوري ډېر دي په ځانګړې توګه هغه خلک چې د پاپ موسيقي اوري.
7. ځيني کارپوهان په دې نظر دي چې موسيقي، په خاصه توګه هغه موسيقي چي ډېره تنده وي په سمپاتيک او پاراسمپاتيک سيستم کې تحريکات را پورته کوي چې په نتيجه کې اعصاب خپل تعادل له لاسه ورکوي، چې هم مهاله ورسره د اعصابو ضعف، د حواسو ګډوډ کېدل، خوابدي پيداکېدل، ليونتوب، په اورېدلو او ليدلو کې ستونزه پيدا کېدل او نور مشکلات زيږدوي.
مولوي نورالحق مظهري

د بيان کولو آداب:(پنځمه او آخري برخه)

ليکوال: مولوي نورالحق مظهري
10 - د بيان  لپاره عناصرو ټاکل: بيان بايد ښه ترتيب شي او عناصر ورته وټاکل شي چې لومړی برخه يې بايد مقدمه وي چې پر ثناء، درود، آيت، حديث او مقدماتي خبرو مشتمله وي وروسته اصل بيان وي چې ټاکلې موضوع پکې تشريح کيږي البته د موضوع په تشريح کې د آيتونو، احاديثو، متلونو، شعرونو او قيصو څخه استفاده کېدلای شي چې  موضوع هم مستنده راځي او هم خوندوره.
د موضوع په بيان کې بايد ډېر دقت وشي تر څو بې ربطه خبري پکې ګډي نشي او د موضوع څخه وتل رانشي؛ د دې کار لپاره پوره آماده ګي او پر موضوع تمرکز ډېر مهم دي ځکه که آماده ګي ونلري خبري به يې هيري شي او که تمرکز ونلري خبري به ورڅخه ګډوډي شي.
د موضوع د تشريح وروسته بايد بيان په خاتمه باندي پای ته ورسيږي چې د ټول بيان نتيجه او پايله پکې ذکر شي او د ټولو خبرو لنډيز په جامعو الفاظو خلکو ته واورول شي.

11- ټول خلک خپل مخاطب ګرځول: بیان کوونکی به ټول خلک خپل مخاطب او مخامخ ګرځوی، یوې خوا ته به تمایل نه کوی او خاص شخص به خپل مخاطب نه ګرځوی د دې لپاره چې د مخاطبینو تر منځ توپیر رانشی او ځینی انفرادی خبری خاصو کسانو ته متوجه نشی چې په دې صورت کې نه تنها دا چې عکس العلمونه را پورته کیږی بلکې ممکن ځینی خلک خوابدی شی او د بیان څخه ولاړ شی.
د رسول الله صلی الله علیه وسلم عادت داسی وو چې کله به یې کوم منکر کار ولیدی ولاړ به شو خطبه به یې وويل او په عامی خطبې که به یې هغه منکر وغندی لکه په لاندی احادیثو کې چې راځی:
1 - رسول الله صلی الله عليه وسلم يو کار وکړ او نورو ته يې هم د هغه کار رخصت ورکړ خو ځيني خلکو ته یې خوند ور نکړ او ځانونه يې د هغه کار څخه وساتل، کله چې رسول الله صلی الله عليه وسلم خبر شو نو خطبه يې وويل او د الله حمد يې ووايه بيا يې وويل: د دا ځينو خلکو څه حال دی چې دوی د هغه کار څخه ځان ساتي کوم چې زه يې کوم؟ زما دي په الله قسم وي چې زه تر دوی هم په الله باندي عالم يم او هم تر دوی د هغه څخه ډېر وېرېږم.(صحيح البخاري6101: 8/31)
2 - د رسول الله صلی الله عليه وسلم په زمانه کې يوې مخزومي ښځي غلا کړېوه د هغې قوم د شفاعت لپاره اسامه بن زيد واستوی تر څو د دې څخه حد ساقط کړي کله چې اسامه رضي الله عنه د رسول الله صلی الله عليه وسلم سره خبره وکړه هغه ورته وويل: آيا ته په يو حد کي د حدودو د الله شفاعت کوې؟ بيا ولاړ شو خطبه يې وويل او ويې فرمايل: ای خلکو ستاسو مخکي خلک ځکه ګمراهان شوه چې  کله به په دوی کې غښتلي کس غلا کړې وای دوی به پرېښودی (حد به يې ورباندي نه جاري کاوه) خو کله چې به په دوی کې ضعيف کس غلا وکړه بيا به يې حد ورباندي جاري کاوه، زما دي د الله په ذات قسم وي که د محمد(صلی الله عليه وسلم) لور فاطمه غلا وکړي لاس به يې پرې کوم.(صحيح البخاري6788: 8/199)
3 - رسول الله صلی الله عليه وسلم يو نفر د بني سليم د زکاتونو د ټولولو لپاره واستوی کله چې هغه رسول الله صلی الله عليه وسلم ته راغی او حساب يې ورسره وکړ نو يې ويل: دغه خو زکات دی او دغه بيا ما ته يو چا ډالۍ راکړېده؛ رسول الله صلی الله عليه وسلم ورته وويل: ته به د خپل پلار او مور په کور کي کښېناستلی وای تر څو ستا دغه ډالۍ درته راغلې وای! بيا ولاړ شو خطبه يې وويل او ويې فرمايل: زه ځينو خلکو ته هغه وظيفه ورکوم کومه چې ما ته الله راکړېده خو يو څوک راځي او راته وايي: دغه خو سوغات دی چې يو چا ما ته راکړی دی، که دی رښتيا وايي خپل د پلار او مور په کور کې به کښېناستلی وای تر خو دغه سوغات يې ورته راغلی وای!.(صحيح البخاري7197: 9/95)

پايله
بيان چې د وعظ او تبليغ کولو په معنی راځي د دعوت يو مهمه لار ده چې هر مسلمان يې د امر بالمعروف او نهي عن المنکر په نيت د خپلي پوهي او استعداد په اندازه په کولو مکلف دی، د بيان کول مسلمانانو ته ډېر اړين دي او ډېر ګټور تماميږي له همدې امله الله تعالی انبياؤ ته هم د بيان کولو وظيفه ورکړې وه او بيان هغه وخت مؤثر او ګټور تماميږي چې ټول آداب يې مراعات شي او په ښه اخلاص، تأثير کوونکی، د ريا او فسق څخه ليري، د ښې موضوع درلودونکی او په پوره آماده ګۍ سره وشي؛ بيان بايد نه ډېر اوږد او نه ډېر لنډ وي، په ښه آرامۍ سره وړاندي شي او په ډېره کچه نه وي؛  په بيان کې بايد بيان کوونکی د بې ځايه حرکاتو څخه ډډه وکړي، د بيان عناصر يې  پوره وي او په عمومي خطاب يې تر مخاطبينو ورسوي.
که پورته آداب د بيان په کولو کې مراعات شي په ډاډ سره ويلای شو چې بيان به ډېر ګټور وي او د بيان څخه چې کومي اصلاحي موخي موږ لرو هغه به په آسانۍ سره په لاس راسي.

د بيان کولو آداب:(څلورمه برخه)

ليکوال: مولوي نورالحق مظهري

7 – په بيان کې آرامي او اطمينان:  بيان بايد په ښه آرامۍ او اطمينان سره وشي په دې معنی سره چې د بيان په کولو کې د چټکۍ او تيزۍ څخه کار وانخيستل شي، ځکه تيز بيان د خلکو په ذهنونو کې ځای نه نيسي او هيڅ نشي ورڅخه زده کولای لکه عائشه رضي الله عنها چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم د بيان په اړه فرمايي:

عَنْ عَائِشَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ : كَانَ النَّبِىُّ -صلى الله عليه وسلم- لاَ يَسْرُدُ الْكَلاَمَ كَسَرْدِكُمْ هَذَا وَلَكِنْ كَانَ إِذَا تَكَلَّمَ تَكَلَّمَ فَصْلاً يُبَيِّنُهُ يَحْفَظُهُ كُلُّ مَنْ سَمِعَهُ.(السنن الکبري للبيهقي5547: 3/207)

ژباړه: عايشه رضي الله عنها وايي: رسول الله صلی الله عليه وسلم به خبري په ډېر تلوار نه کولې لکه تاسي يې چې کوی بلکې هغه به چې کله خبري کولې نو جدا جدا به يې کولې او هر اورېدونکې به يادولې. 

انس رضي الله عنه د رسول الله صلی الله عليه وسلم د بيان په اړه فرمايي:

عَنْ أَنَسٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ أَعَادَهَا ثَلاَثًا حَتَّى تُفْهَمَ عَنْهُ.(صحیح البخاری95: 1/35)

ژباړه: انس رضي الله عنه روایت کوي چې رسول الله صلی الله عليه وسلم به کله کومه خبره کول نو درې ځلي به يې کوله تر څو چې خبره ورڅخه زده کېدل.

په تيز بيان باندي نه تنها دا چې خلک سم نه پوهيږي بلکې د تبليغ کوونکي څخه هم ډېري خبري پاتيږي او ممکن ډېري داسي خبري چې دی يې د کولو اراده ولري ورڅخه پاتي شي چي په نتيجه کې به د ځان او خلکو وخت هم ضايع کړي او د ښه بيان څخه به هم خلک محروم کړي ځکه که دی سم بيان وکړي خلک به ورڅخه استفاده وکړي او که سم بيان نشي کولای بل څوک به يې وکړي. 

8 – د ډېر بيان څخه ډډه: بيان بايد په ډېره کچه ونشي بلکې د اړتيا سره سم او د خلکو د غوښتني په اندازه وشي؛ د عبدالله ابن عباس رضي الله عنه فرمايي: حَدِّثِ النَّاسَ كُلَّ جُمُعَةٍ مَرَّةً فَإِنْ أَبَيْتَ فَمَرَّتَيْنِ فَإِنَّ أَكْثَرْتَ فَثَلاَثَ مِرَارٍ ، وَلاَ تُمِلَّ النَّاسَ هَذَا الْقُرْآنَ.(صحيح البخاري 6337: 9/91)

ژباړه: خلکو ته هره جمعه خبري وکړه که دې ډډه کول نو دوه ځلي يې وکړه، که دي ډېري کولې نو درې ځلي يې وکړه او خلک د قرآن څخه مه ستړي کوه.

عبدالله ابن مسعود رضي الله خلکو ته په هرو پنځو ورځو کې بيان کوی د دې لپاره چې خلک ستړي نشي لکه په حديث کې چې راځي:

عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ كَانَ عَبْدُ اللهِ يُذَكِّرُ النَّاسَ فِي كُلِّ خَمِيسٍ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَوَدِدْتُ أَنَّكَ ذَكَّرْتَنَا كُلَّ يَوْمٍ قَالَ أَمَا إِنَّهُ يَمْنَعُنِي مِنْ ذَلِكَ أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ أُمِلَّكُمْ وَإِنِّي أَتَخَوَّلُكُمْ بِالْمَوْعِظَةِ كَمَا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَخَوَّلُنَا بِهَا مَخَافَةَ السَّآمَةِ عَلَيْنَا.(صحيح البخاري70: 1/27)

ژباړه: د ابي وائل څخه روايت دی چې عبدالله ابن مسعود رضي الله عنه خلکو ته په هرو پنځو ورځو کې بيان کوی، يو کس ورته وويل: ای ابو عبدالله کاشکې دې هره ورځ موږ ته بيان کولای! عبدالله ابن مسعود ورته وويل: ما نه منعه کوي مګر دا چې زه وېرېږم چې تاسي به ستړي شی او زه په بيان کې داسي ستاسي مراعات کوم لکه رسول الله صلی الله عليه وسلم چې زموږ مراعات کوی له دې وېري چې موږ ستړي نه شو.

د رسول الله صلی الله عليه وسلم او د ده د اصحابو عادت ته په کتو هر بيان کوونکی بايد خلکو ته ډېر بيان ونکړي تر څو خلک ستړي نشي او د بيان څخه يې زړه بد نشي.

د ډېر بيان کولو بل تاوان دا دی چې خبري په خلکو کې بې تأثيره کيږي ځکه د ستړيا سره دا لازمه ده چې خبري دي په خلکو کې عادي شي او خپل ارزښت دې له لاسه ورکړي او د دې پر عکس که خبري لږ وي خلک به ارومرو خبرو ته تږي وي او په ډېري لېوالتيا سره به يې اوري.

9 – د بې ځايه حرکاتو څخه ډډه: بیان کوونکی به د خبرو کولو په وخت کې بې ځایه حرکات نه کوی او دې خوا هغی خوا ته به بې اړتیا اشارې نه کوی مګر دا چې د خلکو د پوهنی لپاره په لاسونو او سر اشاره وکړی چې داسی اشارې خپله رسول الله صلی الله علیه وسلم هم کړی دی لکه په احادیثو کې چې راځی:

عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا ثُمَّ شَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ.(صحیح البخاری6026: 8/14)

ژباړه: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: مسلمان د مسلمان لپاره داسی دی لکه ودانۍ چې ځینی یې ځینی نوره ټینګوی بیا یې خپلی ګوتی سره جار کړلې.

دلته رسول الله صلی الله علیه وسلم د خلکو د ښه پوهنی لپاره ګوتی سره جار کړی او دوی ته یې عملا د مسلمانانو تر منځ د نسبت بیان کړی دی.

د بخاری شریف په حدیث کې راځی: عبدالله ابن عباس رضی الله عنه فرمایی: رسول الله صلی الله علیه وسلم موږ ته د لوی اختر په ورځ خطبه وویل؛ بیا یې د رسول الله صلی الله علیه وسلم خبری را اخیستی او فرمایی: وروسته رسول الله صلی الله علیه وسلم خپل سر آسمان ته پورته کړ او ویې فرمایل: ای الله آیا ما ستا پیغام ورسوی؟(صحیح البخاری1739: 2/215)

بیان کوونکی کولای شی چې د خلکو د پوهنی لپاره او یا د دې لپاره چې د خلکو پام ورته واوړی په خپلی ګوتی اشاره وکړی خو د ډېرو اشارو څخه به ډډه کوی لکه چې د سیخ او سیده درېدلو څخه باید ډډه وکړی.

د بيان کولو آداب:(درېيمه برخه)

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

4 – د بيان لپاره د ښه موضوع انتخاب:  د بيان لپاره بايد داسي موضوع انتخاب شي چې د وخت او ګډونوالو د حالت سره مناسبه وي ځکه که مناسبه نه وي بيا نو ممکن يا ګټه ونکړي او يا يې هم تاوان تر ګټي ډېر وي په اثر کې راځي: عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ قَالَ مَا أَنْتَ بِمُحَدِّثٍ قَوْمًا حَدِيثًا لاَ تَبْلُغُهُ عُقُولُهُمْ إِلاَّ كَانَ لِبَعْضِهِمْ فِتْنَةً.(صحيح مسلم 14: 1/9)

ژباړه: عبيدالله بن عبدالله بن عتبه روايت کوي چې عبدالله بن مسعود رضي الله عنه وفرمايل: ته د خلکو سره داسي خبري نه کوې چې د هغوی عقلونه نه ورته رسيږي مګر دا چې د ځينو لپاره به فتنه شي.

يعني خلکو ته داسي خبري کوئ چې د هغوی د عقلونو او درک سره برابري خبري وي؛ داسي خبري مکوئ چې خلک ورباندي نه پوهيږي او يا هم غلط برداشت ورڅخه کوي چې خدای مکړه بيا فتنه ورڅخه پيدا نشي او خلک يې په شعوري يا غير شعوري ډول انکار ونکړي.

په بل اثر کې راځي: وَقَالَ عَلِيٌّ حَدِّثُوا النَّاسَ بِمَا يَعْرِفُونَ أَتُحِبُّونَ أَنْ يُكَذَّبَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ.(صحيح البخاري 50: 1/44)

ژباړه: علي رضي الله عنه وفرمايل: د خلکو سره داسي خبري وکړئ چې هغوی په پوهيږي آيا تاسي خوښ لری چې د الله او پيغمبر تکذيب دې وشي؟.

يعني خلکو ته داسي خبري وکړئ چې د خلکو سر په خلاصيږي داسي خبري مکوئ چې خلکو ته بېګانه او ناشنا ښکاري تر څو خدای مکړه خلک د الله تعالی او پيغبمر د خبرو څخه انکار ونکړي.

په بل اثر کې راځي: عن الْحَسَنُ قَالَ : حَدِّثُوا النَّاسَ مَا أَقْبَلُوا عَلَيْكُمْ بِوُجُوهِهِمْ ، فَإِذَا الْتَفَتُوا فَاعْلَمُوا أَنَّ لَهُمْ حَاجَاتٍ.(مصنف ابن أبي شيبة 27045: 9/69)

ژباړه: خلکو ته تر هغه وخته خبري وکړئ چې هغوی تاسي ته مخ اړولی وي که يې مخ درڅخه واړوی نو پوه شی چې د دوی لپاره اړتياوې شته.

يعني په خبرو کولو کې د خلکو اړتيا او توان په پام کې ونيسئ تر څو ستاسي خبري پر هغوی و نه غميږي او ستړي نشي.

د دې ټولو اثارو څخه داسي ښکاري چې د خبرو لپاره بايد موضوع هم ډېره خوندوره وي او په خبرو کولو کې د خلکو ذوق ته هم پاملرنه وشي تر څو خبري هم جالبي وي او هم د خلکو د منلو وړ وګرځي.

5 – د موضوع لپاره ښه آماده ګي: د موضوع لپاره بايد تبليغ کوونکی ښه آماده ګي ونيسي؛ د اماده ګۍ نيول دوه ډوله دي: يو دا دی چې خپله موضوع ښه زده کړي او بيا يې نورو ته ورسوي ځکه تر څو چې انسان د خپلي موضوع په اړه مطمئن نه وي نورو ته يې په ډاډه زړه نشي رسولای چې شرعا هم انسان په دې باندي مکلف دی؛ يزيد بن مهلب خپل زوی مخلد ته ويل: إِذَا كَتَبْتَ كِتَابًا؛ فَأَطِلِ النَّظَرَ فِيهِ، فَإِنَّ كِتَابَ الرَّجُلِ مَوْضِعُ عَقْلِهِ.(المجالسة وجواهرالعلم1526: 4/153)

ژباړه: کله چې دي ليک ليکی نو ښه ډېر ورته وګوره ځکه د انسان ليک د هغه د عقل ځای دی.

يعني د ليکلو په وخت کي ډېر غور وکړه تر څو بې ځايه او بې کاره خبري درڅخه و نه ليکل شي ځکه د خط په ليکلو کې بايد انسان د خپل عقل څخه استفاده وکړي او د انسان ليک د هغه د عقل د څرنګوالي ښکارندويي هم کوي؛ لکه په ليکلو کې چې دقت مهم او اړين دی په لوستلو کې هم اړين دی ځکه نو مخکې تر وړاندي کولو د موضوع بايد په اړه يې پوره تياری ونيول شي.

لقمان حکيم صاحب خپل زوی ته وايي: يَا بُنَيَّ، كُنْ سَرِيعًا تَفَهُّمًا، بَطِيئًا تَكَلُّمًا، وَمِنْ قَبْلِ أَنْ تَكَلَّمَ فَتُفْهَمَ.(الجامع في الحديث لإبن وهب339: 1/297)

ژباړه: ای زوی جانه! ډېر تيزفهمه وسه او وروسته خبري كوونكی، او مخكي تر دې چې خبري شروع كړې ځان پوه كړه.

يعني په خبره باندي خپل سر ژر خلاصوه او وروسته خبري كوه كله چې دې په خبره سر خلاص كړ بيا نو په خبرو شروع وكړه ، مخكي تر سرخلاصېدلو خبري مكوه، او چې كله دې غوښتل په يوې موضوع كې خبري وكړې نو مخكي خپل سر په خلاص كړه وروسته بيا ورباندي وږغېږه.

دويم ډول آماده ګي دا ده چې د سند او اعتبار په لحاظ د خپلي موضوع څخه ځان ډاډه کړي په دې معنی سره چې په موضوع کې يې ضعيفي او موضوعي خبري نه وي تر څو خدای مکړه پر الله او پيغمبر درواغ ورڅخه و نه ويل شي چې دنيوي او اخروي نتيجه به يې ډېره خطرناکه وي په حديث شريف کې راځي: عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ.(صحيح مسلم 4: 1/7)

ژباړه: ابوهريره رضي الله عنه فرمايي: رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: څوک چې پر ما قصدا درواغ ووايي نو د ځان لپاره دي په اور کې ځای وټاکي.

که څوک په خپل تبليغ کې غور ونکړي، احکام، اخبار او قيصې بې سنده بيان کړي ارومرو د واقع خلاف خبره ورڅخه کيږي او د پورته حديث مصداق ګرځي.

6 – بيان بايد منځنی وي: بيان بايد نه ډېر اوږد وي او نه هم ډېر لنډ وي بلکې منځنی او متوسط وي لکه صحابه چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم د بيان قيصه همداسي کوي:

عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ كُنْتُ أُصَلِّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- فَكَانَتْ صَلاَتُهُ قَصْدًا وَخُطْبَتُهُ قَصْدًا.( صحيح مسلم 2040: 3/11)

ژباړه: جابر بن سمره رضي الله عنه فرمايي: ما د رسول الله صلی الله عليه وسلم سره لمونځ کاوه نو لمونځ به يې هم منځنی وو او خطبه به يې هم منځنۍ وه.

همدغه روايت په ابوداود کې راغلی دی چې رسول الله صلی الله عليه وسلم به څو آيتونه تلاوت کړه او خلکو ته به يې بيان وکړ.(سنن ابي داود 1103: 1/430) يعني د څو محدودو آيتونو په لوستلو سره به يې بسنه کوله.

د متوسط بيان ګټه دا وي چې خلک نه ستړي کيږي او په تفهيم کې يې پر خلکو بوج نه راځي بلکې په ښه آرامۍ سره يې هر څوک اوري او ښه يې زده کوي.

عبدالله ابن مسعود رضي الله عنه فرمايي: تر هغه وخته خلکو ته خبري کوه چې سترګي يې تا ته متوجه وي او په زړونو يې ستا خبرو ته غوږ نيولی وي، چې کله يې خپله پاملرنه ستا څخه واړول نوري خبري مه ورته کوه؛ يو چا پوښتنه وکړه: نښه يې کومه ده؟ هغه ورته وويل: نښه يې دا ده چې دوی شا او خوا يو بل ته ګوري او ارږمۍ کاږي.(شرح السنة146: 1/312)

د بيان کولو آداب:(دويمه برخه)

ليکنه: مولوي نورالحق مظهري

علي بن محمد الجرجاني په خپل کتاب التعريفات کې د ادب په تعريف کې ليکي: الأدب عبارة عن معرفة ما يحترز به عن جميع أنواع الخطأ.(التعريفات:1/29) ژباړه: ادب د پېژندلو څخه د هغو شيانو عبارت دی چې انسان په هغه باندي د ټولو اقسامو څخه د خطا ساتل کېدلای شي.

زموږ هدف هم د آدابو څخه هغه شيان دي چې بيان کوونکی د بيان په برخه کې د خطاګانو او نيمګړتياوو څخه ورباندي ساتل کېدلای شي چې په لاندي ډول بيانيږي:

1 – اخلاص: تبلیغ کوونکی باید تر ټولو مخکې خپل نیت سم کړي او په پوره اخلاص بیان وکړي؛ په بیان کې اخلاص کول دوې مهمي ګټي لري: لومړی ګټه یې دا ده چې پر تبلیغ یې ثواب مرتب کیږي ځکه چې د اخلاص په درلودلو یې بیان د الله تعالی لپاره ګرځي چې طبعا الله تعالی ثواب ورته ورکوي، دویمه ګټه یې دا ده چې پر حاضرینو او مخاطبینو تأثیر کوي ځکه په بیان کې اخلاص د معنوي تأثیر پیدا کېدلو سبب جوړیږي چې ارومرو پر حاضرینو مثبته اغېزه کوي.

الله تعالی فرمایي: وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ...(قرآن، البینة: 5) ژباړه: دوی نه دي امر شوي مګر په دې باندي چې د الله تعالی عبادت وکړي په داسي حال کې چې خپل عبادت یواځي د الله لپاره وګرځوي، د باطل څخه حق ته مایل وشي.

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایی: إنما الأعمال بالنیات و إنما لکل امرئ ما نوی.(صحیح البخاری1:1/2) ژباړه: یقینا چې عملونه په نیتونو پوري اړه لري او د هر انسان لپاره هغه څه شته چې نیت یې کړی وي.

دا چې د الله  لپاره اخلاص او نصیحت څه شی دی په لاندي اثر کې یې ښه بیان کیږي:

عَنْ أَبِي ثُمَامَةَ ، قَالَ : قَالَ الْحَوَارِيُّونَ : يَا عِيسَى ، مَا الإِخْلاَصُ لِلَّهِ ؟ قَالَ : أَنْ يَعْمَلَ الرَّجُلُ الْعَمَلَ لاَ يُحِبُّ أَنْ يَحْمَدَهُ عَلَيْهِ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ ، وَالْمُنَاصِحُ لِلَّهِ الَّذِي يَبْدَأُ بِحَقِّ اللهِ قَبْلَ حَقِّ النَّاسِ ، يُؤْثِرُ حَقَّ اللهِ عَلَى حَقِّ النَّاسِ ، وَإِذَا عُرِضَ أَمْرَانِ : أَحَدُهُمَا لِلدُّنْيَا ، وَالآخَرُ لِلآخِرَةِ ، بَدَأَ بِأَمْرِ الآخِرَةِ قَبْلَ أَمْرِ الدُّنْيَا.(مصنف إبن أبي شيبة35375 :13/194)

ژباړه: د ابي ثمامه څخه روايت دی چې حواريونو عيسی عليه السلام ته وويل: د الله لپاره اخلاص څشی دی؟ عيسی عليه السلام ورته وويل: د الله لپاره اخلاص دا دی چې يو څوک(ښه) کار کوي خو دا يې نه خوښيږي چې خلک یې ستاينه ورباندي وکړي او د الله لپاره نصيحت کوونکی هغه څوک دی چې د الله حق د خلکو د حق څخه مخکي شروع کوي، د الله حق ته د خلکو پر حق ترجيح ورکوي او چې کله دوه کارونه ورته پيدا شي چې يو د دنيا کار وي او بل د آخرت کار وي دی د آخرت کار د دنيا تر کار مخکي شروع کوي.

2 - د ريا، فسق او حسد څخه ځان ساتل: تبليغ کوونکی بايد د ريا، فسق او حسد څخه پاک وي، همداسي د ځان ښووني او تکبر څخه بېزاره وي او د انسانانو لپاره د خيرخواهۍ غوښتونکی وي.

د دې صفاتو درلودل ځکه مهم دې چې د دې صفاتو په درلودلو سره نه تنها دا چې د انسان تبليغ مؤثر تماميږي بلکې انسان د ښه مبلغ بېلګه جوړيږي او تبليغ ته يې خلک د غمخوارۍ او خيرخواهۍ په سترګه ګوري چې په نتيجه کې يې هره خبره د نورو انسانانو زړونو ته تېريږي او الله تعالی ډېر معنويات ورباندي مرتب کوي.

نوح عليه السلام خپل قوم ته فرمايي: أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنْصَحُ لَكُمْ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ.(قرآن، الأعراف62) ژباړه: زه تاسي ته د الله تعالی پيغامونه رسوم، نصيحت درته کوم او زه د الله تعالی له لوري په داسي شيانو پوهېږم چې تاسي نه په پوهېږی.

دا د الله تعالی اراده وه چې د نوح عليه السلام د قوم څخه ډېرو کسانو د ده تبليغ و نه منی کنه نو نوح عليه السلام خو په ډېر اخلاص او خيرخواهۍ سره تبليغ ورته کوی؛ چې د مبلغ مسئوليت هم دغه دی چې دی ځان ورته جوړ کړي که يې خلک خبره مني او که يې نه مني او که خلک ښه راغلاست ورته وايي او که يې نه ورته وايي ځکه د انسانانو هدايت د الله تعالی په قدرت کې دی انسان تنها په ښه طريقه د الله تعالی د پيغام په رسولو مکلف دی.

په حديث شريف کې راځي: الدين النصيحة.(صحيح مسلم 205: 1/53) يعني دين خيرخواهي ده؛ موږ هغه وخت خلکو ته دين د خيرخواهۍ تر عنوان لاندي رسولای شو چې د دين رسولو او تبليغ کولو مهمي لاري چاري او آداب زده کړو او بيا په چوکاټ کې خلکو ته سالم او اړين بيانونه وکړو.

3 – تأثير کوونکی بيان: بيان کوونکی بايد داسي بيان وکړي چې خلک ورڅخه متأثر شي او د دې کوښښ به کوي چې د ناستو کسانو تر زړونو پوري خپل وعظ او تبليغ ورسوي نه يواځي تر غوږونو پوري؛ لکه په حديث کې د ترمذي چې راځي: عرباض بن ساريه رضي الله عنه فرمايي: رسول الله صلی الله عليه وسلم د سهار د لمانځه وروسته موږ ته داسي جامع تبليغ وکړ چې په سبب يې د ناستو کسانو سترګي و بهېدلې او زړونه يې و وېرېدل.

د ناستو کسانو د سترګو څخه اوښکي ځکه بهېدلي او زړونه يې ځکه وېرېدلي چې رسول الله صلی الله عليه وسلم جامع او هراړخيز مؤثر بيان کړی دی او داسي بيان ارومرو پر ناستو کسانو تأثير کوي لکه په قرآن شريف کې چې الله تعالی فرمايي: وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ.[الذاريات55] ژباړه: وعظ وکړه يقينا چې وعظ مؤمنانو ته ګټه کوي؛ ابن جرير طبري رحمه الله د دې آيت په تفسير کې ليکي: يعني ای محمده هغو کسانو ته چې ته رالېږل شوی يې تبليغ وکړه يقينا چې تبليغ مؤمنانو ته ګټه کوي.

د تبليغ د ښه تأثير کولو لپاره يو سبب دا هم دی چې مبلغ د تبليغ په وخت کې په خپلو خبرو او ظاهري حرکاتو خلک داسي ځان ته متوجه کړي چې د ده د تبليغ تر تأثير لاندي راسي لکه جابر بن عبدالله رضي الله عنه چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم د تبليغ کولو حالت داسي بيانوي:

ژباړه: کله چې به رسول الله صلی الله عليه وسلم خطبه ويل نو سترګي به يې سرې شوې، ږغ به يې لوړ شو او قهر به يې ډېر شو او داسي به ښکارېده لکه خلک چې د لښکر څخه وېروي او وايي: سهار پر تاسي حمله کوي او ماښام پر تاسي حمله کوي.(صحيح مسلم 2042: 3/11)

هدف د دې څخه دا دی چې د خبرو د ډول سره د مبلغ او بيان کوونکې ږغ بايد تغيير وکړي تر څو يې بيان د ناستو کسانو په ذائقه ښه ولګيږي.